RAM và bộ nhớ: từ vai phụ thành linh kiện đắt nhất
Giá RAM smartphone và bộ nhớ NAND đang tăng vọt vì nhu cầu phục vụ trí tuệ nhân tạo, khiến chi phí hai linh kiện này lần đầu tiên vượt qua cả chip xử lý đầu bảng và làm đảo lộn cấu trúc giá của toàn bộ thị trường thiết bị di động. Theo một nguồn rò rỉ, cụm 12 GB RAM và 256 GB bộ nhớ vốn là cấu hình phổ biến đã tăng chi phí mua vào lên khoảng 2.200 nhân dân tệ, trong khi một năm trước con số chỉ khoảng 500 nhân dân tệ. Nếu hai số liệu này được tính theo cùng tiêu chuẩn, mức tăng lên tới khoảng 340% chỉ trong vòng một năm. Nghĩa là phần cứng mà người dùng tưởng là “phụ” giờ đã trở thành gánh nặng lớn nhất trong bảng chi phí của nhà sản xuất.
Điều đáng nói là chip flagship thế hệ mới lại tăng chậm hơn DRAM và NAND nhiều lần. Chi phí bộ nhớ 12 GB + 256 GB hiện còn được ước tính đã vượt qua mức chi phí của một SoC đầu bảng. Trước đây, tổng giá RAM và bộ nhớ luôn thấp hơn rõ rệt so với bộ xử lý, nhưng nay trật tự đó đã đảo chiều. Đó không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là tín hiệu cho thấy người dùng phải chuẩn bị tâm lý: smartphone sắp bước vào kỷ nguyên mà dung lượng bộ nhớ quyết định giá bán nhiều không kém logo trên vỏ máy.
AI đang “ăn hết” công suất bộ nhớ và đẩy giá RAM smartphone lên trời
Đằng sau cú sốc giá RAM smartphone là một cuộc cạnh tranh khốc liệt mà người dùng bình thường khó nhìn thấy: AI và thiết bị tiêu dùng đang tranh giành cùng một nguồn tài nguyên bộ nhớ. Nhu cầu bộ nhớ phục vụ trí tuệ nhân tạo tăng rất nhanh, không chỉ ở smartphone mà còn ở máy tính, máy chơi game và kính thực tế ảo. Thiếu hụt bộ nhớ đã xuất hiện từ trước làn sóng ChatGPT, nhưng chính AI đã khiến áp lực trở nên nghiêm trọng hơn. Các trung tâm dữ liệu AI dùng HBM – dạng DRAM băng thông cao, phức tạp và đắt hơn DRAM thông thường, nhưng lại mang nhiều lợi nhuận hơn cho nhà sản xuất chip nhớ.
Micron ước tính để tạo ra cùng một lượng HBM cần gấp khoảng ba lần số wafer so với DRAM thông thường. Khi những cái tên như Nvidia, AMD, Meta hay Microsoft sẵn sàng ký hợp đồng dài hạn và trả giá cao để bảo đảm nguồn cung, nhà sản xuất có động lực nghiêng dây chuyền về phía AI. Điều đó đồng nghĩa smartphone, laptop và các thiết bị cá nhân bị dạt ra rìa trong cuộc chia phần công suất. Trớ trêu hơn, bản thân điện thoại cũng đang cần nhiều DRAM hơn để chạy các mô hình AI cục bộ, từ trợ lý thông minh đến các công cụ tìm kiếm, chỉnh sửa ảnh và ứng dụng năng suất. Khi nhu cầu ở cả hai phía đều tăng, giá RAM smartphone leo thang là điều khó tránh.
Để thấy mức độ thay đổi, có thể trích lại một con số gây sốc: “chi phí ước tính cho DRAM 16 GB trên smartphone đã tăng từ khoảng 42 USD trong quý II/2025 lên 181 USD một năm sau, tương đương mức tăng hơn 300%”. Đây chỉ là ước tính và không phải mọi hãng đều phải trả đúng con số đó, nhưng nó đủ cho thấy chi phí bộ nhớ AI đang bẻ cong quy luật giá vốn của toàn ngành.
Điện thoại phổ thông chịu đòn, vì sao flagship vẫn sống khỏe?
Khi chi phí bộ nhớ tăng theo cấp số nhân, smartphone là một trong những nạn nhân rõ rệt nhất. Các nhà sản xuất buộc phải chọn: hoặc tăng giá bán, hoặc thu hẹp dung lượng RAM và ROM, hoặc cắt bớt thành phần khác, hoặc chấp nhận biên lợi nhuận mỏng đi. Với người dùng, tác động dễ thấy nhất là giá thiết bị tăng, cấu hình bộ nhớ bị điều chỉnh hoặc hãng dồn lực cho các dòng cao cấp – nơi biên lợi nhuận đủ lớn để hấp thụ chi phí linh kiện. Điều này khiến phân khúc giá mềm mất đi lợi thế: chỉ cần thêm vài GB RAM hay nhân đôi lưu trữ, giá vốn đã đội lên nhanh hơn tốc độ người dùng sẵn sàng chi trả.
Trong khi đó, những model cao cấp lại có chỗ để “co giãn”. Với cùng một khoản chi phí bộ nhớ, nhà sản xuất có thể gộp vào giá của smartphone flagship vốn đã ở ngưỡng cao, nơi tâm lý người mua ít nhạy cảm hơn với vài phần trăm tăng giá. Đồng thời, họ cũng có động lực giữ các mức dung lượng như 12 GB RAM hay 256 GB lưu trữ làm chuẩn phổ biến trong thời gian dài, dù phần cứng đã hỗ trợ mức cao hơn. Các lựa chọn 16 GB hay 24 GB nhiều khả năng bị đẩy thành cấu hình đắt đỏ cho nhóm sản phẩm rất cao cấp. Kết quả là khoảng cách trải nghiệm giữa máy đầu bảng và phần còn lại của thị trường có nguy cơ ngày càng rộng, ngay cả khi chênh lệch về chip xử lý không còn quá lớn.
Nguồn cung chỉ sáng lên sau 2028 – người dùng nên mua máy ra sao?
Hy vọng vào một đợt hạ nhiệt giá RAM smartphone trong một hai năm tới là khá mong manh. Nhiều phân tích cho rằng nguồn cung bộ nhớ khó cải thiện đáng kể trước năm 2028. Counterpoint dự báo công suất sản xuất chỉ có thể bắt kịp nhu cầu vào cuối 2027 hoặc đầu 2028 trong kịch bản thuận lợi, trong khi IDC thậm chí cho rằng tình trạng thiếu hụt có thể kéo dài hết năm 2027 và sang đầu 2028. Micron – một trong ba ông lớn của thị trường DRAM và NAND – dự kiến phải tới cuối 2028 mới hoàn thiện các hệ thống thiết yếu cho tổ hợp sản xuất mới, đưa thiết bị vào năm 2029 và chỉ bắt đầu có sản lượng đáng kể từ năm 2030. Dù các nhà máy mới dần xuất hiện, tốc độ mở rộng vẫn khó theo kịp cơn khát bộ nhớ của AI.
Trong bối cảnh đó, người dùng nên điều chỉnh cách mua smartphone. Thứ nhất, đừng xem nhẹ chi phí bộ nhớ AI: khoản chênh lệch giữa 8 GB và 12 GB RAM, giữa 128 GB và 256 GB lưu trữ giờ là yếu tố quyết định giá, chứ không phải chỉ là “nâng cho dư dùng”. Thứ hai, hãy tỉnh táo với các model giảm dung lượng RAM hoặc ROM để giữ giá thấp – mức tiết kiệm ban đầu có thể đánh đổi bằng trải nghiệm kém ổn định khi các tính năng AI trên máy ngày càng nặng. Thứ ba, trong nhiều trường hợp, chọn một máy cấu hình hợp lý rồi dùng lâu hơn vài năm sẽ kinh tế hơn là liên tục mua thiết bị mới nhưng RAM và bộ nhớ đều bị cắt giảm. Khi RAM và NAND đã trở thành linh kiện đắt nhất, câu hỏi không còn là “máy này rẻ hay đắt”, mà là “mình có đang trả tiền đúng cho dung lượng và thời gian sử dụng hay không”.
