Hiệp định mở đường cho giai đoạn phát triển mới
Hiệp định phát triển Đại học Việt Nhật là khuôn khổ liên chính phủ có thời hạn 5 năm, nhằm phối hợp về quản trị, cơ sở vật chất, đào tạo và nghiên cứu để xây dựng trường thành đại học nghiên cứu có uy tín trong khu vực. Đây không chỉ là tuyên bố thiện chí: thỏa thuận đặt ra các lĩnh vực hợp tác cụ thể, đồng thời gắn cam kết chính trị với kế hoạch phát triển một cơ sở đại học mới. Chiều tối 9/11 tại Tokyo, trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, ông Phạm Quang Hưng, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, và Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki ký hiệp định. Cùng sự kiện, hai bên trao đổi công hàm về khoản vay ODA dành cho dự án xây dựng trường; phía Việt Nam do Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đại diện ký công hàm. Điểm đáng chú ý là hai văn kiện đi cùng nhau: một xác lập cách phối hợp lâu dài, văn kiện kia hỗ trợ phần đầu tư cơ sở vật chất.
Ba trụ cột hợp tác, không chỉ là xây thêm giảng đường
Nội dung hiệp định tập trung vào ba trụ cột: cơ chế quản trị và huy động nguồn lực; phát triển cơ sở vật chất; thúc đẩy đào tạo và nghiên cứu chung. Cách thiết kế này có ý nghĩa hơn một thỏa thuận chỉ xoay quanh xây dựng, bởi chất lượng đại học phụ thuộc cả vào cách trường được điều hành và khả năng kết nối với đội ngũ học thuật, doanh nghiệp. Văn kiện hướng tới mô hình quản trị đặc thù với hai đồng Hiệu trưởng, một người Việt Nam và một người Nhật Bản, cùng Hội đồng Trường có sự tham gia bình đẳng của đại diện hai phía. Hai bên cũng dự kiến thúc đẩy chương trình song bằng, trao đổi giảng viên và sinh viên, đồng hướng dẫn nghiên cứu, lập nhóm nghiên cứu chung và liên kết doanh nghiệp để chuyển giao công nghệ, rèn kỹ năng. Với người học, những cam kết này có thể chuyển thành cơ hội học tập và nghề nghiệp cụ thể: sinh viên hiện đã có thể tham gia chương trình song bằng với Đại học Waseda, học hai năm tại VJU rồi hai năm tại Waseda và nhận bằng của cả hai trường.
Cơ sở Hòa Lạc là phần đầu tư nhìn thấy được
Công hàm trao đổi về khoản vay ODA dành cho dự án xây dựng trường tạo nền tảng cho cơ sở mới tại Hòa Lạc, dự kiến khởi công đầu năm 2027. Khi hoàn thành, khuôn viên được định hướng có giảng đường, phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và công trình phục vụ sinh viên, nhằm đáp ứng mục tiêu mở rộng quy mô lên khoảng 6.000 người học vào năm 2030. Đây là phần dễ nhận ra nhất của thỏa thuận, nhưng hiệu quả không thể chỉ đo bằng diện tích hay số lượng công trình. Cơ sở mới chỉ có giá trị lâu dài nếu được sử dụng cho nghiên cứu, thực hành và hợp tác thực chất với các đối tác Nhật Bản. Việc gắn đầu tư hạ tầng với đào tạo và nghiên cứu chung trong cùng khuôn khổ là hướng đi hợp lý; nó cũng đặt ra yêu cầu hai bên duy trì nguồn lực và phối hợp sau khi công trình hoàn thành. Nguồn vốn ODA vì vậy là điều kiện hỗ trợ, không phải bảo đảm tự động cho chất lượng đại học.
Hơn một thập kỷ thử nghiệm mô hình hợp tác
Đại học Việt Nhật được thành lập năm 2014 theo sáng kiến chung của hai chính phủ và là trường thành viên của Đại học Quốc gia Hà Nội. Sau hơn 10 năm hoạt động, trường có gần 2.500 người học trong 9 chương trình đại học, 9 chương trình thạc sĩ và 2 chương trình tiến sĩ. Quy mô ấy cho thấy mô hình đã vượt giai đoạn khởi động, nhưng mục tiêu tăng lên khoảng 6.000 người học vào năm 2030 cũng đòi hỏi năng lực đào tạo và nghiên cứu phải phát triển tương xứng. VJU có vai trò như một biểu tượng hợp tác giáo dục Việt Nam – Nhật Bản và là cầu nối về khoa học, công nghệ giữa hai nước. Từ năm 2027, trường dự kiến mở rộng mô hình song bằng với Đại học Osaka, Đại học Quốc lập Yokohama và một số trường hàng đầu khác của Nhật Bản. Hiệp định Việt Nhật vì thế đáng chú ý không chỉ bởi khoản vay hay khuôn viên mới, mà bởi cơ hội đưa hợp tác từ trao đổi sang đồng quản trị, đồng đào tạo và cùng nghiên cứu. Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc những cam kết ấy có tạo ra trải nghiệm học tập và năng lực nghiên cứu tốt hơn cho người học hay không.
