Cam kết song phương chuyển sang giai đoạn phát triển mới
Hiệp định phát triển Đại học Việt Nhật là khuôn khổ liên Chính phủ nhằm xây dựng trường thành cơ sở giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học xuất sắc, thúc đẩy đổi mới sáng tạo dựa trên thế mạnh của cả hai nước. Văn kiện được Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng và Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki ký ngày 9/11, trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Cùng ngày tại Tokyo, lãnh đạo hai nước chứng kiến lễ trao các văn kiện hợp tác, trong đó có hiệp định và công hàm trao đổi về khoản vay ODA cho dự án xây trường.
Điểm đáng chú ý không nằm ở nghi thức ký kết, mà ở việc hai bên đặt một mục tiêu dài hạn vào khuôn khổ có thời hạn năm năm. Được thành lập năm 2014 theo sáng kiến chung của hai chính phủ, Đại học Việt Nhật nay cần bước từ biểu tượng hợp tác sang một thiết chế có năng lực nghiên cứu, đào tạo và tạo ảnh hưởng trong khu vực. Hiệp định Việt Nhật cho thấy hai nước muốn đo quan hệ bằng kết quả cụ thể: nhân lực chất lượng cao, hợp tác khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.
Khoản vay ODA là điều kiện để hiện thực hóa tham vọng
Hiệp định đặt ra định hướng, nhưng cơ sở vật chất và nguồn lực mới quyết định liệu định hướng ấy có thành trải nghiệm học tập tốt hơn hay không. Việt Nam dự kiến bố trí 75 ha tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và khu dự án Đại học Quốc gia Hà Nội, đồng thời cung cấp cơ sở vật chất và thiết bị nghiên cứu, thực hành. Song song với thỏa thuận khung, hai chính phủ trao đổi công hàm về khoản vay xây trường dành cho Dự án Đầu tư xây dựng Đại học Việt Nhật.
Dự án cơ sở mới tại Hòa Lạc, sử dụng vốn ODA Nhật Bản, dự kiến khởi công đầu năm 2027. Khi hoàn thành, trường sẽ có giảng đường, phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và công trình phục vụ sinh viên; mục tiêu là mở rộng quy mô lên khoảng 6.000 người học vào năm 2030. Đây là lợi ích thiết thực nhất của khoản vay: tạo không gian để tiếp nhận thêm người học và hỗ trợ nghiên cứu. Tuy vậy, công trình chỉ phát huy giá trị nếu đi cùng đội ngũ giảng viên, chương trình tốt và kế hoạch vận hành tương xứng.
Chất lượng phụ thuộc vào hợp tác vượt khỏi xây dựng
Một khuôn viên mới không tự tạo nên đại học xuất sắc. Giá trị riêng của thỏa thuận nằm ở cách hai bên dự kiến chia sẻ quản trị, chuyên môn và mạng lưới học thuật. Mô hình đồng hiệu trưởng, với một người Việt Nam và một người Nhật Bản, cùng Hội đồng trường có 20 thành viên chia đều đại diện hai phía, hướng tới tiếng nói cân bằng trong điều hành. Đây là lựa chọn có tiềm năng, nhưng cũng đòi hỏi phân định trách nhiệm rõ ràng để hợp tác không biến thành bộ máy ra quyết định chậm.
Hợp tác giáo dục còn bao gồm chương trình song bằng, trao đổi giảng viên và sinh viên, đồng hướng dẫn nghiên cứu, nhóm nghiên cứu chung, thực tập tại Nhật Bản và kết nối chuyển giao công nghệ. JICA dự kiến hỗ trợ chuyên gia, đào tạo cán bộ và hình thành liên minh các trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp Nhật Bản cùng tham gia phát triển trường. Với người học, những cam kết này có ý nghĩa khi mở rộng cơ hội tiếp cận phòng thí nghiệm, cố vấn chuyên môn và trải nghiệm nghề nghiệp, thay vì dừng ở các văn bản hợp tác.
Đại học Việt Nhật hiện có gần 2.500 người học trong 9 chương trình đại học, 9 chương trình thạc sĩ và 2 chương trình tiến sĩ. Từ năm 2027, trường dự kiến mở rộng mô hình hợp tác với Đại học Osaka, Đại học Quốc lập Yokohama và một số đại học hàng đầu Nhật Bản khác. Vì thế, tiêu chuẩn thành công không nên chỉ là hoàn thành cơ sở mới hay đạt quy mô tuyển sinh; quan trọng hơn là chất lượng đào tạo, nghiên cứu chung và khả năng phục vụ người học.
Kết luận: đánh giá thỏa thuận bằng kết quả thực tế
Hiệp định và công hàm về khoản vay đưa hợp tác Việt Nam – Nhật Bản từ cam kết chính trị sang một lộ trình có đất, vốn, cơ chế quản trị và hoạt động học thuật cụ thể. Đây là nền tảng đáng kể cho tham vọng phát triển Đại học Việt Nhật, nhưng không phải bảo đảm tự động về chất lượng. Phần việc quyết định nằm ở việc biến nguồn lực ODA và mạng lưới đối tác thành chương trình học tốt, nghiên cứu có giá trị và cơ hội thiết thực cho sinh viên. Nếu làm được điều đó, cơ sở tại Hòa Lạc sẽ là phương tiện cho một đại học nghiên cứu có uy tín, chứ không chỉ là một khuôn viên mới.
