Điện gió ngoài khơi: từ nguồn điện sạch đến chuỗi giá trị công nghiệp biển
Điện gió ngoài khơi là hình thức khai thác năng lượng gió trên biển thông qua hệ thống turbine, trạm biến áp và lưới truyền tải, tạo ra không chỉ nguồn điện sạch quy mô lớn mà còn kéo theo cả một chuỗi giá trị điện gió với các ngành công nghiệp cơ khí, cảng biển, logistics và dịch vụ kỹ thuật liên quan.Điện gió ngoài khơi Việt Nam được đánh giá có khả năng tạo ra chuỗi giá trị lớn vượt xa phạm vi sản xuất điện. Quan trọng hơn, nó mở cánh cửa cho một hệ sinh thái công nghiệp biển mới, nơi những gì từng là thế mạnh trong dầu khí có thể chuyển hóa thành lợi thế trong năng lượng tái tạo. Nếu Việt Nam chỉ nhìn điện gió như vài dự án nguồn điện, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội nâng cấp nền công nghiệp trong nước và gia nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Lợi thế dầu khí ngoài khơi: nền móng để làm chủ chuỗi giá trị điện gió
Điểm khác biệt của điện gió ngoài khơi Việt Nam là nó không khởi đầu từ con số 0, mà đứng trên nền tảng hàng chục năm chuyên môn dầu khí năng lượng tái tạo ngoài khơi. TS Lê Thị Thoa nhận định kinh nghiệm nhiều năm trong ngành dầu khí ngoài khơi đã tạo nền tảng để Việt Nam từng bước làm chủ nhiều khâu trong chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi, tăng tỷ lệ nội địa hóa và hướng tới thị trường quốc tế. Đây là lợi thế mà không phải quốc gia nào cũng có. Các doanh nghiệp trong nước đã tích lũy năng lực khảo sát, đo gió, thiết kế kỹ thuật từ chuỗi dự án điện gió triển khai liên tục từ năm 2011, trong khi các tổng công ty dịch vụ kỹ thuật dầu khí đã quen với công trình biển phức tạp. Bỏ qua nền tảng này để tiếp tục phụ thuộc vào nhà thầu, công nghệ ngoại là lựa chọn thiếu tầm nhìn.
Nội địa hóa các khâu then chốt: từ khảo sát đến chế tạo kết cấu gió
Nếu phải chọn một ưu tiên chiến lược, đó phải là nội địa hóa có chọn lọc các mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị điện gió. Ở khâu phát triển dự án, các đơn vị tư vấn và chủ đầu tư trong nước đã làm chủ công tác khảo sát, đo gió, thiết kế kỹ thuật nhờ kinh nghiệm nhiều năm. Ở khâu chế tạo kết cấu gió, PTSC và Vietsovpetro có thế mạnh sản xuất móng chân đế cho các dự án năng lượng ngoài khơi; kinh nghiệm đóng tàu, chế tạo thiết bị dầu khí là “trường học thực tế” để tiến lên sản xuất trạm biến áp ngoài khơi. Một câu nói cần được coi như kim chỉ nam là: “Lộ trình đổi mới sáng tạo cần đi theo 4 bước: hấp thụ công nghệ – nội địa hóa có chọn lọc – tích hợp hệ thống – cạnh tranh xuất khẩu”. Không đi theo lộ trình này, Việt Nam sẽ mãi đứng ở cuối chuỗi, làm dịch vụ giá rẻ.
Quy hoạch dài hạn và hạ tầng cảng biển: điều kiện để chuỗi giá trị bứt phá
Một chuỗi giá trị điện gió không thể bền vững nếu thị trường chỉ “bật – tắt” theo từng gói ưu đãi. Mục tiêu khoảng 17GW điện gió ngoài khơi vào năm 2035 theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh chỉ có ý nghĩa khi đi kèm một lộ trình dự án ổn định, đủ dài để doanh nghiệp dám đầu tư nhà xưởng, R&D và đào tạo nhân lực. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, điện phải đi trước một bước; điện gió ngoài khơi chính là “đường cao tốc” cho mục tiêu đó. Mặt khác, các trung tâm công nghiệp – dịch vụ gió ngoài khơi phải gắn với hệ thống cảng biển có độ sâu, quỹ đất và tầm nhìn 20–30 năm. Nếu quy hoạch điện, cảng biển và logistics tiếp tục rời rạc, lợi thế chi phí và thời gian triển khai mà Việt Nam có thể đạt sẽ tiêu tan.
Từ nghị quyết đến thực thi: điện gió ngoài khơi trong chiến lược quốc gia biển mạnh
Điện gió ngoài khơi đang được đặt trong quỹ đạo chính sách mới: Nghị quyết 57 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, trong khi Nghị quyết 20 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh khẳng định vai trò của kinh tế biển hiện đại. Hai định hướng này giao nhau ở chính chuỗi giá trị điện gió. Các mục tiêu 6–10GW đến 2030 không chỉ là con số công suất, mà là phép thử xem Việt Nam có đủ quyết tâm hình thành các ngành công nghiệp và dịch vụ mới trên biển hay không. Nếu thể chế, thị trường, hạ tầng, công nghệ và nhân lực được triển khai đồng bộ, điện gió ngoài khơi có thể trở thành một động lực quan trọng của hệ sinh thái công nghiệp biển mới và đóng góp thiết thực vào mục tiêu quốc gia biển mạnh.
