Một năm học bản lề: Chuyển biến thực chất hay thêm một khẩu hiệu?
Năm học 2026-2027 là giai đoạn giáo dục được đặt kỳ vọng tạo chuyển biến thực chất về chất lượng dạy và học, giảm áp lực thi cử và bệnh thành tích, đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng học sinh làm trung tâm, đồng thời cắt giảm gánh nặng hành chính để giáo viên có thể tập trung cho chuyên môn và sự phát triển toàn diện của người học.
Ngay trước thềm năm học 2026-2027, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi thư và lời chúc tới toàn ngành Giáo dục, từ thầy cô, cán bộ quản lý đến học sinh, sinh viên. Nhưng khác với nhiều năm trước, thông điệp lần này mang màu sắc “bản lề”: không nhấn vào những khẩu hiệu chung chung, mà yêu cầu rõ ràng về một sự “chuyển biến thực chất” trong chất lượng dạy và học, công bằng trong tiếp cận giáo dục, năng lực người học và niềm tin xã hội. Điều này đặt ra câu hỏi: hệ thống có dám đối diện với áp lực thi cử, bệnh thành tích, hay vẫn chọn con đường an toàn là “đổi mới trên giấy”?
Đổi mới kiểm tra đánh giá: Từ ám ảnh điểm số đến tiến bộ của từng học sinh
Cốt lõi của đổi mới kiểm tra đánh giá trong năm học 2026-2027 là chấm dứt tình trạng “học để thi”, “thi để lấy điểm đẹp”, thay bằng đánh giá quá trình và năng lực thực sự của học sinh. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu từng bước khắc phục bệnh thành tích, tâm lý chạy theo điểm số và áp lực thi cử, đồng thời nhấn mạnh kiểm tra, đánh giá phải đặt học sinh ở vị trí trung tâm.
Đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật ra đề hay cách chấm điểm; đó là yêu cầu thay đổi tư duy: điểm số phải phản ánh hành trình học tập, chứ không phải là mục tiêu duy nhất của giáo dục. Khi người đứng đầu hệ thống chính trị khẳng định “thành tích phải gắn liền với tiến bộ thực chất của từng học sinh, sự trung thực trong dạy, học và niềm vui đến trường”, thông điệp gửi tới các nhà trường là rất rõ: mọi loại đánh giá làm đẹp sổ sách nhưng bóp méo thực tế đều đi ngược tinh thần năm học 2026-2027 và tinh thần đổi mới kiểm tra đánh giá.
Giảm áp lực thi cử và gánh nặng hành chính: Lấy lại thời gian cho thầy trò
Muốn giảm áp lực thi cử cho học sinh, không thể bỏ qua áp lực hành chính đang đè nặng lên giáo viên. Trong thư gửi ngành, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị, trao quyền gắn với trách nhiệm giải trình, đồng thời giảm áp lực hành chính để thầy cô dành tâm sức cho chuyên môn và học trò.
Khi giáo viên bị cuốn vào báo cáo, họp hành, thống kê, mọi lời kêu gọi “sáng tạo trong dạy học” đều trở nên xa xỉ. Do đó, yêu cầu cắt giảm thủ tục không nên bị hiểu là một “ưu ái” cho thầy cô, mà là điều kiện tiên quyết để hệ thống thực hiện mục tiêu giảm áp lực thi cử, bởi chỉ khi thầy có thời gian quan sát, hỗ trợ và phản hồi, học sinh mới có cơ hội được đánh giá liên tục và nhân văn. Với khoảng 26 triệu học sinh, sinh viên trong năm học này, nếu mỗi người chỉ được đánh giá bằng vài kỳ thi căng thẳng, mọi khẩu hiệu về phát triển toàn diện sẽ chỉ dừng ở mức slogan.
Học sinh làm trung tâm: Từ khẩu hiệu quen thuộc đến trách nhiệm cụ thể
“Học sinh làm trung tâm” từng nhiều lần xuất hiện trong các văn bản giáo dục, nhưng năm học 2026-2027, khái niệm này được đặt vào đúng chỗ: trung tâm của kiểm tra và đánh giá. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu ngành đổi mới tư duy, đặt học sinh làm trung tâm trong kiểm tra, đánh giá, khắc phục tâm lý chạy theo điểm số và thi cử nặng nề.
Đặt học sinh làm trung tâm không đồng nghĩa với “chiều” mọi mong muốn của các em, mà là tôn trọng tiếng nói, chú ý tới khó khăn, và xây dựng môi trường nơi thành tích gắn với sự trưởng thành thực chất. Điều này trùng khớp với chỉ đạo rằng trường học phải là nơi tôn trọng, lắng nghe học sinh, hỗ trợ khi các em gặp khó khăn. Nếu giáo viên vẫn dạy để kịp chương trình, lãnh đạo trường vẫn chỉ quan tâm tỷ lệ lên lớp, còn phụ huynh chỉ hỏi con được bao nhiêu điểm, thì mọi tuyên bố về học sinh làm trung tâm chỉ là vỏ bọc cho một hệ thống tiếp tục xoay quanh thi cử.
Từ Nghị quyết đến lớp học: Đột phá chính sách có chạm được bàn học sinh?
Sau một năm thực hiện Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, nhiều chủ trương đã được thể chế hóa và từng bước đi vào cuộc sống, như Luật Nhà giáo, chính sách về học phí, sách giáo khoa, chế độ với nhà giáo. Về mặt chính sách, có thể nói hệ thống đang hội đủ điều kiện để thay đổi. Câu hỏi lớn là: các đột phá này sẽ xuất hiện như thế nào trong từng giờ dạy, từng bài kiểm tra của năm học 2026-2027?
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh rằng một nền giáo dục tốt không phải là nơi có thật nhiều học sinh đạt điểm cao, mà là nơi giúp mỗi người học biết học, có năng lực, trách nhiệm và khả năng đóng góp cho xã hội. Trong bối cảnh công nghệ và trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh, ngành giáo dục được nhắc nhở mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, nhưng đồng thời phải bồi đắp tư duy độc lập, liêm chính học thuật và giá trị nhân văn. Kết luận hợp lý cho năm học này là: nếu các chủ trương đột phá không chạm tới thói quen dạy – học, thì trách nhiệm thuộc về cả hệ thống, chứ không thể đổ cho “ý thức học sinh” hay “phụ huynh áp lực”.
