Di chuyển đại học Hà Nội: tham vọng đô thị đại học hiện đại nhưng không chỉ là chuyện xây trường
Cuộc di chuyển hàng chục nghìn sinh viên từ nội đô lên khu đô thị Hòa Lạc là quá trình Đại học Quốc gia Hà Nội tái cấu trúc không gian đào tạo, xây dựng một đô thị đại học hiện đại, xanh và thông minh, đồng thời giảm áp lực cho khu trung tâm, nhưng nó chỉ thành công nếu bài toán hạ tầng, kết nối giao thông, dịch vụ sinh viên và chất lượng sống được giải quyết đồng bộ thay vì chỉ dừng ở việc dựng thêm giảng đường. Cốt lõi của câu chuyện di chuyển đại học Hà Nội không nằm ở việc đưa bao nhiêu sinh viên ra ngoại thành, mà ở chỗ người học và người dạy có chấp nhận gắn bó với môi trường mới hay không. Đề án được Thủ tướng phê duyệt ngày 8/8 đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa khoảng 60.000 sinh viên lên học tập tại khu đô thị đại học Hòa Lạc, biến VNU thành đại học tinh hoa, định hướng nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Đó là mục tiêu cao, nhưng nếu trải nghiệm hàng ngày của sinh viên chuyển địa điểm chỉ là học xa, đi lại vất vả, chi phí tăng mà cơ hội không mở rộng thì tham vọng đô thị đại học hiện đại sẽ bị chính người học đặt dấu hỏi.
Cuộc di cư 17.000 tân sinh viên: không gian mới và những bất tiện rất cũ
Khi gần 4.300 thí sinh trúng tuyển Trường Đại học Công nghệ làm thủ tục nhập học tại cơ sở Hòa Lạc sáng 3/9, cuộc di cư của lứa sinh viên đầu tiên lên khu đô thị mới chính thức bước vào giai đoạn rõ nét. Trong năm học 2026-2027, 17.166 sinh viên thuộc 11 đơn vị đào tạo của VNU sẽ học tập tại đây, trong đó riêng sinh viên năm nhất đã lên tới 17.000 người. Không gian đào tạo ở Hòa Lạc rộng rãi hơn, với 6 khu giảng đường thay vì chỉ một cụm như vài năm trước, nhiều cây xanh, phòng thực hành, thư viện và khu thể thao được đầu tư. Một câu nói có thể trích lại: “Với 17.000 sinh viên học tập tại khu đô thị ĐH Quốc gia Hà Nội Hòa Lạc trong năm nay, sức ép về chỗ ở rất lớn. Kí túc xá tại đây chỉ đáp ứng hơn 5.000 chỗ ở, còn lại, sinh viên phải thuê trọ ngoài.” Việc sinh viên chuyển địa điểm lên ngoại thành vì thế vừa mở ra trải nghiệm campus đúng nghĩa, vừa phơi bày ngay những bất tiện quen thuộc: thiếu chỗ ở, phải lo tìm phòng trọ, cân đối thêm chi phí sinh hoạt và đi lại.
Hạ tầng, giao thông, dịch vụ: thành bại của khu đô thị Hòa Lạc nằm ở những chi tiết đời sống
Nhìn từ xa, khu đô thị Hòa Lạc với diện tích hơn 1.113ha, quy mô khoảng 65.000 sinh viên và tổng mức đầu tư dự kiến hơn 25.000 tỷ đồng là một biểu tượng của mô hình đại học hiện đại. Nhưng với người học, thành bại lại nằm trong câu hỏi rất cụ thể: mỗi ngày mất bao lâu để đến lớp, ăn ở có ổn không, có nơi tự học, chơi thể thao, tham gia hoạt động văn hóa hay không. Thực tế, ký túc xá mới chỉ đáp ứng hơn 5.000 chỗ ở, buộc phần lớn sinh viên phải thuê trọ xung quanh. Nhà ăn, cửa hàng tiện ích, siêu thị mini, dịch vụ giặt sấy đã dần xuất hiện quanh khu ký túc xá, giá một suất cơm, bún hoặc phở dao động khoảng 30.000–45.000 đồng, tương đối phù hợp với mức chi tiêu sinh viên. Tuy nhiên, nếu hạ tầng xã hội phát triển chậm hơn tốc độ di chuyển đại học Hà Nội, khu đô thị Hòa Lạc sẽ bị rơi vào tình trạng “tráng men”: sinh viên đến học, ở tạm bợ vài năm rồi quay lại nội đô để thực tập, làm việc, sống và giải trí.
Từ sinh viên đến giảng viên: đô thị đại học quy mô lớn là bài toán phối hợp nhiều bên
Một đô thị đại học quy mô lớn không chỉ là nơi tập trung sinh viên, mà là hệ sinh thái nơi giảng viên, doanh nghiệp, cộng đồng địa phương cùng tương tác hàng ngày. Sinh viên có thể chấp nhận sinh sống tập trung tại Hòa Lạc, còn giảng viên phải cân cả lịch giảng dạy, nghiên cứu khoa học, làm việc với doanh nghiệp, tham dự hội thảo, quản lý đề tài và các nhiệm vụ khác trong điều kiện khoảng cách địa lí không nhỏ. VNU đã triển khai thí điểm phương tiện hỗ trợ đưa đón cán bộ, giảng viên, viên chức và người lao động từ ngày 3/9, cho thấy nhà trường hiểu rằng giao thông không thể bỏ mặc. Trường Đại học Công nghệ phối hợp với Trung tâm Hỗ trợ sinh viên, Phòng Công tác sinh viên, lãnh đạo thôn và công an các xã xung quanh để khảo sát nhà trọ, hỗ trợ đăng ký ký túc xá, đảm bảo an ninh cho sinh viên, đồng thời VNU làm việc với chính quyền địa phương để bố trí thêm chỗ ở an toàn, thuận tiện. Mô hình đại học hiện đại vì thế chỉ có thể vận hành đúng nghĩa nếu coi đây là dự án chung của nhà trường, địa phương và các đối tác, chứ không phải quyết định một chiều từ phía đại học.
Không đo bằng số giảng đường mới: đô thị đại học phải thuyết phục bằng chất lượng trải nghiệm
Nhiều bài học trước đó cho thấy, việc đưa sinh viên ra ngoại thành không phải lúc nào cũng trơn tru: khu đô thị đại học Phố Hiến từng có chủ trương xây 10 trường nhưng đến nay chưa trường nào hoàn tất; một số cơ sở ngoại thành ở TP.HCM phải tổ chức xe buýt riêng vì giao thông công cộng không đáp ứng, và phản ứng trái chiều của sinh viên là điều dễ hiểu. Hai đại học quốc gia và những trường đang di chuyển sinh viên tới các tỉnh khác đều đang đối diện cùng một câu hỏi: người học có coi cơ sở mới là “trường của mình” hay chỉ là nơi phải đến. Một lãnh đạo trường đại học đã nhắc thẳng: “Một cuộc di dời thành công không được đo bằng số giảng đường xây mới, mà bằng thời gian sinh viên đến trường, chi phí để theo học, chất lượng đào tạo, cơ hội thực tập – việc làm và chất lượng đời sống đại học.” Nhìn từ đó, kế hoạch đến năm 2029 chuyển toàn bộ sinh viên Trường Đại học Công nghệ, và đến 2030 đưa khoảng 60.000 sinh viên lên Hòa Lạc, chỉ nên được xem là điểm xuất phát. Hòa Lạc sẽ là đô thị đại học đúng nghĩa nếu sinh viên cảm thấy ở lại là lựa chọn tốt nhất cho hành trình học tập, chứ không phải vì không có lựa chọn nào khác gần hơn.
