ĐHQG-HCM: Từ đại học đa ngành đến trung tâm phát triển nhân tài Việt Nam
Đại học Quốc gia TP.HCM là một hệ thống đại học đa ngành, đa lĩnh vực được giao sứ mệnh trở thành trung tâm phát hiện, đào tạo và quy tụ nhân tài hàng đầu, đóng vai trò đầu tàu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, qua đó góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển nhân tài Việt Nam và tự chủ công nghệ chiến lược trong giai đoạn cạnh tranh toàn cầu mới. Điểm đáng chú ý của Lễ khai khóa năm 2026 là việc Thủ tướng Lê Minh Hưng trực tiếp tham dự và đặt kỳ vọng rất cao vào ĐHQG-HCM: nhà trường phải đảm nhận vai trò nòng cốt của hệ thống giáo dục đại học, không chỉ đào tạo nhân lực trình độ cao mà còn dẫn dắt các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Đây không phải lời động viên chung chung, mà là sự phân công trách nhiệm chính trị và khoa học rõ ràng trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đột phá về giáo dục, đào tạo và khoa học công nghệ. Quan điểm này cũng được lãnh đạo nhà trường chia sẻ: tầm vóc của một đại học không đo bằng quy mô tổ chức hay số lượng người học, mà bằng chất lượng nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu và khả năng giải quyết các bài toán thực tiễn của quốc gia. Nói cách khác, ĐHQG-HCM đang được đặt vào vị trí một "hạ tầng chiến lược" của quốc gia về phát triển nhân tài Việt Nam, chứ không chỉ là nơi cấp bằng và chứng chỉ.
Nhân tài Việt Nam – nền tảng của tự chủ công nghệ chiến lược
Nếu coi tự chủ công nghệ chiến lược là một mục tiêu quốc gia, thì nhân tài Việt Nam chính là điều kiện tiên quyết để mục tiêu đó không dừng ở khẩu hiệu. Chủ đề của Lễ khai khóa – “khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược bằng nhân tài Việt Nam” – nói thẳng rằng công nghệ không thể mua trọn gói, mà phải được làm chủ từ trí tuệ và nội lực con người. Thủ tướng nhấn mạnh giáo dục đại học là nòng cốt để phát triển nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và sức mạnh nội sinh của đất nước. Đây là một tuyên bố có thể trích dẫn nguyên văn: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc, trong đó giáo dục đại học là nòng cốt để phát triển nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.” Điều đáng bàn là cách ĐHQG-HCM cụ thể hóa khái niệm phát triển nhân tài Việt Nam. Nhà trường không chỉ nói về điểm số hay thành tích học tập, mà đặt trọng tâm vào việc kết nối đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn: thầy cô phải trở thành người thiết kế trải nghiệm học tập, đặt bài toán, hướng dẫn nghiên cứu và đưa sinh viên tiếp cận các vấn đề thật của doanh nghiệp, bệnh viện, địa phương. Đây là cách tiếp cận đúng nếu chúng ta muốn nhân tài gắn với năng lực giải quyết vấn đề, chứ không chỉ là những bộ hồ sơ đẹp.
Lộ trình công nghệ chiến lược: tham vọng lớn, áp lực cũng lớn
ĐHQG-HCM đã công bố một lộ trình phát triển công nghệ chiến lược ba giai đoạn, cho thấy tham vọng không nhỏ nhưng cũng đặt ra áp lực thực thi rất rõ. Trước mắt, nhà trường tập trung tạo ra các kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng sớm trong trí tuệ nhân tạo, chip biên, chế phẩm sinh học và chẩn đoán phân tử, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp, bệnh viện và địa phương. Đây là bước đi khôn ngoan: nếu không chứng minh được giá trị ứng dụng, mọi khẩu hiệu về tự chủ công nghệ chiến lược sẽ khó thuyết phục xã hội. Đến năm 2030, mục tiêu là hình thành các cụm nghiên cứu và phòng thí nghiệm hợp tác công – tư, tập trung vào mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, vaccine và công nghệ tế bào, pin lưu trữ, hydro xanh và công nghệ lượng tử. Đồng thời, ĐHQG-HCM đặt ra các chỉ tiêu rất cụ thể: đạt 100 sáng chế quốc tế, phát triển 10 sản phẩm công nghệ chiến lược, làm chủ 15 công nghệ lõi, hình thành 20 nhóm nghiên cứu mạnh và khẳng định vị thế trong nhóm đại học hàng đầu châu Á. Đây là một phát biểu có thể trích dẫn: “Đến năm 2030, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đạt 100 sáng chế quốc tế, phát triển 10 sản phẩm công nghệ chiến lược, làm chủ 15 công nghệ lõi, hình thành 20 nhóm nghiên cứu mạnh.” Sau năm 2030, tham vọng được nâng lên một nấc: xây dựng năng lực tự chủ trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo chủ quyền, chip phục vụ công nghệ 6G và hàng không vũ trụ, y học chính xác và điện hạt nhân. Vấn đề là, để những mục tiêu này không trở thành danh sách mong ước, ĐHQG-HCM phải thực sự trở thành đầu tàu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhận trách nhiệm làm chủ một số công nghệ chiến lược chứ không chỉ tham gia ở vai trò đối tác.
SHB và bài kiểm tra về mô hình hợp tác đại học – doanh nghiệp
Trong bức tranh tự chủ công nghệ chiến lược, sự tham gia của doanh nghiệp không phải chi tiết bên lề mà là một trụ cột. Việc một ngân hàng như SHB ký kết chương trình đồng hành với ĐHQG-HCM cho thấy mô hình hợp tác đại học – doanh nghiệp đang dịch chuyển từ tài trợ phong trào sang đầu tư có chiến lược. SHB tiếp tục dành 10 tỷ đồng trong 5 năm để hỗ trợ phát triển tài năng, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và an sinh xã hội tại ĐHQG-HCM, thông qua Chương trình phát triển tài năng và an sinh xã hội giai đoạn 2026–2030. Chương trình này tập trung hỗ trợ học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, khuyến khích tài năng có thành tích xuất sắc, hỗ trợ nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, đồng thời mở rộng cơ hội đào tạo kỹ năng, trải nghiệm nghề nghiệp và kết nối việc làm. Nếu triển khai đúng, đây sẽ là một "đòn bẩy xã hội" để phát triển nhân tài Việt Nam, giúp sinh viên không bị chặn lại bởi rào cản tài chính và thiếu môi trường thực hành. Tuy nhiên, câu hỏi lớn là liệu nguồn lực này có được gắn chặt với các mục tiêu tự chủ công nghệ chiến lược hay không. Sự đồng hành của doanh nghiệp chỉ thực sự có ý nghĩa khi tài trợ đi kèm với các dự án nghiên cứu, phòng thí nghiệm hợp tác công – tư, chương trình đào tạo công nghệ gắn với nhu cầu thị trường lao động và hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ. Nếu không, nguy cơ là các khoản hỗ trợ vẫn dừng ở dạng học bổng và hoạt động an sinh, chưa tạo được "cú hích" cho tự chủ công nghệ.
Kết luận: ĐHQG-HCM phải dám nhận vai trò "đầu tàu" chứ không chỉ "đi cùng"
Nhìn từ Lễ khai khóa, có thể thấy ĐHQG-HCM đang đứng ở điểm giao của ba kỳ vọng: phát triển nhân tài Việt Nam, dẫn dắt tự chủ công nghệ chiến lược và trở thành đầu tàu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo của hệ thống đại học. Thủ tướng đã nói rõ: nhà trường phải nhận trách nhiệm làm chủ một số công nghệ chiến lược, chứ không chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Doanh nghiệp như SHB đã bắt đầu đặt cược vào mô hình hợp tác với đại học, bổ sung nguồn lực cho giáo dục và tạo điều kiện để người trẻ phát huy năng lực, theo đuổi ý tưởng sáng tạo và đưa tri thức vào thực tiễn. Vấn đề còn lại không nằm ở khẩu hiệu, mà ở năng lực tổ chức thực thi: ĐHQG-HCM có dám tái cấu trúc chương trình đào tạo công nghệ, ưu tiên mạnh cho các ngành khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược, xây dựng các cụm nghiên cứu liên ngành, thu hút và giữ chân nhà khoa học giỏi, đồng thời tạo ra cơ chế hợp tác công – tư thực chất? Nếu làm được, ĐHQG-HCM sẽ không chỉ là một đại học lớn, mà là một "trung tâm thần kinh" của chiến lược tự chủ công nghệ quốc gia. Nếu không, khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược bằng nhân tài Việt Nam sẽ vẫn là một câu khẩu hiệu đẹp trong lễ khai khóa.
