Đại lộ cảnh quan sông Hồng: từ bãi thoát lũ thành trục công viên đô thị
Đại lộ cảnh quan sông Hồng là trục không gian mới được Hà Nội quy hoạch dọc hai bên sông, kết hợp hệ thống công viên sông Hồng, giao thông đa tầng và các không gian công cộng sinh thái để vừa giữ chức năng thoát lũ vừa tạo nên hành lang xanh đặc trưng của đô thị trung tâm, hướng tới một mô hình phát triển đô thị Hà Nội bền vững và gắn với mặt nước. UBND thành phố đang lấy ý kiến người dân trong 20 ngày đối với đồ án điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000, nhằm phục vụ Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Đây không phải một bản vẽ kỹ thuật thuần túy mà là lời tuyên bố chính trị và không gian: bãi sông không còn chỉ là vùng “hậu trường” thoát lũ, mà trở thành mặt tiền mới của Thủ đô. Phạm vi nghiên cứu dài khoảng 40 km từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, tương đương khoảng 1/3 chiều dài đoạn sông Hồng chảy qua địa bàn thành phố, chia thành ba phân đoạn với chỉ tiêu quy hoạch dành tới 25% đất cho công viên chuyên đề và 5% cho công viên công cộng. Nếu Hà Nội thực hiện đúng tinh thần đó, đại lộ cảnh quan Hà Nội bên sông Hồng sẽ là bước ngoặt hiếm có về không gian công cộng.
11 cụm công viên sông Hồng: xương sống xanh của trục cảnh quan
Điểm táo bạo nhất trong quy hoạch công viên 2026 không nằm ở số lượng dự án giao thông, mà ở chuỗi 11 cụm công viên bố trí dọc trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Các cụm Tráng Việt, Ô Diên, Thượng Cát – Liên Mạc, Phú Thượng, Hồng Hà, Lĩnh Nam, Lĩnh Nam – Nam Phù – Hồng Vân, Tàm Xá, Ngọc Thụy, Long Biên – Cự Khối và Xuân Quan – Phụng Công sẽ được tổ chức hai bên sông như một hệ thống không gian xanh liên tục. Thành phố định hướng hai bên sông Hồng là hành lang xanh với cây xanh, mặt nước, văn hóa – lịch sử và cảnh quan chủ đạo của đô thị trung tâm; các khu vực ngập nước thường xuyên phía ngoài đê bối được định hướng thành công viên bảo tồn tự nhiên. Nói cách khác, công viên không còn là “mảnh đất còn lại” giữa nhà và đường, mà là hạ tầng cốt lõi. Một câu nói đáng trích dẫn của đồ án là việc “biến không gian ven sông từ khu vực chủ yếu đóng vai trò thoát lũ thành một hệ thống không gian xanh, công cộng và sinh thái có khả năng kết nối với các khu vực đô thị hai bên”.
Giai đoạn 2026–2030: Phú Thượng và Hồng Hà mở cửa phòng khách đô thị
Chiến lược phát triển đô thị Hà Nội dọc sông Hồng không triển khai dàn hàng ngang, mà ưu tiên hai trọng điểm để tạo hiệu ứng lan tỏa: cụm công viên Phú Thượng và Hồng Hà. Theo tiến độ đề xuất, toàn bộ 18 dự án thành phần được thực hiện giai đoạn 2026–2038, trong đó 2026–2030 là thời kỳ triển khai các hạng mục nền tảng. Trong 4 năm đầu, hai dự án Công viên công cộng phường Phú Thượng (gần 20 ha, sát chân cầu Thăng Long) và Công viên bãi sông phường Hồng Hà sẽ được đầu tư cùng lúc với trục đại lộ cảnh quan hai bên sông, các hạng mục kè, chỉnh trị lòng sông, chỉnh trang hai bờ, khu vực "phòng khách đô thị", các khu đô thị định cư tại Lĩnh Nam, Long Biên và các dự án giải phóng mặt bằng độc lập. Đây là lựa chọn hợp lý: Phú Thượng nằm ở cửa ngõ phía Bắc, gần các cầu lớn; Hồng Hà ở khu vực bãi giữa, có tiềm năng trở thành điểm nhấn cảnh quan. Nếu hai mảnh ghép này được làm đến nơi đến chốn, người dân sẽ có hình dung cụ thể về giá trị của toàn bộ chuỗi công viên sông Hồng, thay vì chỉ thấy những bản đồ và mô hình phối cảnh.
Tổ chức không gian theo cao độ: bài kiểm tra tầm nhìn thích ứng lũ
Điểm đáng khen của đồ án không nằm ở những dải cỏ đẹp trên phối cảnh, mà ở tư duy phân tầng không gian theo cao độ và báo động lũ. Thay vì bê tông hóa đồng loạt, khu vực trên cao độ 11,5 m dành cho công trình xây dựng thông thường; từ 9,5–11,5 m là các công trình thích ứng, chấp nhận ngập như nhà nổi, nhà sàn gắn với không gian vui chơi và sinh hoạt cộng đồng; 7,5–9,5 m ưu tiên đường bộ và công viên ven sông bán ngập; dưới 7,5 m là đường dạo và công viên ngập nước. Cách tổ chức này vừa giữ vai trò thoát lũ và tiêu thoát nước tự nhiên của bãi sông, vừa tăng khả năng thích ứng biến đổi khí hậu và thiên tai. Tuy vậy, nó cũng là bài kiểm tra khó cho năng lực quản lý: Hà Nội phải kiên quyết tránh xu hướng san lấp, nâng nền ồ ạt vì lợi ích ngắn hạn. Nếu giữ được kỷ luật quy hoạch, hành lang công viên sông Hồng sẽ là ví dụ hiếm ở Việt Nam về phát triển đô thị gắn với tôn trọng thủy văn.
Kết nối cầu, cảng, giao thông: công viên là hạt nhân chứ không phải phần phụ
Chuỗi công viên dọc đại lộ cảnh quan Hà Nội bên sông Hồng không đứng một mình; nó được lồng trong một cấu trúc giao thông và không gian đô thị dày đặc. Hệ thống đường bộ, đường thủy và đường sắt đô thị sẽ được kết nối với nhau, cùng với 17 cây cầu vượt sông dự kiến hình thành dọc trục cảnh quan. Các đoạn từ cầu Hồng Hà tới cầu Nhật Tân, Thăng Long tới Long Biên, Long Biên tới Thanh Trì, Bát Tràng tới Khuyến Lương, Ngọc Hồi tới Mễ Sở đều được nghiên cứu tổ chức không gian, kiến trúc, cảnh quan. Quy hoạch cũng đặt mục tiêu chuyển đổi từng bước các cảng hàng hóa thành cảng du lịch, cải tạo luồng tuyến đường thủy. Nghĩa là, công viên không phải “phần phụ trang trí” sau khi giao thông và đô thị đã xong, mà là hạt nhân quyết định cách các hệ thống đó vận hành và trải nghiệm. Nếu thực thi đúng, người đi bộ bên bờ, hành khách trên tàu điện, du khách trên thuyền và cư dân ở khu đô thị mới sẽ cùng chia sẻ một trục cảnh quan liên tục – điều mà Hà Nội luôn thiếu.
