Tháp Kỷ nguyên Hà Nội: định nghĩa một tham vọng kiến trúc mới
Tháp Kỷ nguyên Hà Nội là đề xuất một công trình cao tầng 109 tầng, được đặt trong dự án đô thị sông Hồng quy mô gần 737.000 tỷ đồng và định hướng trở thành điểm nhấn kiến trúc, biểu tượng đô thị mới gắn với trục cảnh quan sông Hồng, phản ánh bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy quy hoạch Hà Nội từ quay lưng ra sông sang quay mặt vào sông. Quan điểm đáng nói ở đây không chỉ là thêm một tòa tháp cao nhất Việt Nam, mà là sử dụng kiến trúc cao tầng Việt Nam như “ngôn ngữ” để công bố khát vọng của Thủ đô trên bản đồ đô thị khu vực. Việc UBND TP Hà Nội chính thức báo cáo phương án điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 cho thấy Tháp Kỷ nguyên không phải ý tưởng rời rạc, mà đã bước vào quỹ đạo chính sách. Câu hỏi là: biểu tượng này sẽ nâng tầm thành phố, hay tạo thêm áp lực cho một không gian vốn rất nhạy cảm về sinh thái và văn hóa?
Dự án đô thị sông Hồng: từ đại lộ cảnh quan đến “phòng khách đô thị”
Không thể tách Tháp Kỷ nguyên khỏi tổng thể dự án đô thị sông Hồng, bởi bản thân tòa tháp được sinh ra để đứng trên một nền quy hoạch mới. Ngày 5/9, Hà Nội báo cáo điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng để thực hiện Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Quy mô nghiên cứu lên tới khoảng 11.418 ha, trải dài 40 km từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, đi qua 16 xã phường và một hệ sinh thái sông nước, nông nghiệp, làng xóm đô thị hết sức phức tạp. "Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng gần 737.000 tỷ đồng" là con số cho thấy đây không chỉ là một dự án hạ tầng, mà là cuộc tái thiết không gian sống cho 800.000 đến 1,2 triệu người trong tương lai. Việc xác định khu vực từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì là “Phòng khách đô thị” – trung tâm tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo – đặt Tháp Kỷ nguyên vào vị trí cột mốc thị giác, giống như một lời chào của Hà Nội với thế giới.
Tháp Kỷ nguyên trong cấu trúc cảnh quan và an toàn lũ
Phần táo bạo nhất trong tư duy quy hoạch Hà Nội lần này nằm ở việc dám đặt một công trình siêu cao tầng vào không gian ven sông vốn luôn được nhìn qua lăng kính an toàn lũ. Theo phương án điều chỉnh, các công trình trong khu vực có chiều cao phổ biến 30–45 tầng, trong đó Tháp Kỷ nguyên là điểm nhấn 109 tầng, vượt trội hoàn toàn về tầm vóc. Tuy vậy, đồ án vẫn khẳng định trục cảnh quan ven sông Hồng là không gian chiến lược, nhưng đi kèm nguyên tắc “thích ứng lũ”: không thu hẹp không gian thoát lũ, không xây thêm đê mới trong đê cũ, không lấn chiếm hành lang thoát lũ, mái đê, thân đê. Điều này cho thấy nhà quy hoạch đang cố giữ thế cân bằng mỏng manh giữa khát vọng kiến trúc và trách nhiệm sinh thái. Tháp Kỷ nguyên, nếu được triển khai, sẽ là bài kiểm tra thực tế về khả năng tích hợp kiến trúc cao tầng vào hệ thống đê điều vốn là xương sống an toàn của sông Hồng.
Giữa biểu tượng hiện đại và ký ức làng xóm ven sông
Một điểm dễ bị bỏ qua khi nói về Tháp Kỷ nguyên là mối quan hệ giữa tòa tháp 109 tầng và các làng xóm truyền thống ven sông Hồng. Trong cùng khu vực, chiều cao phổ biến của các công trình là 30–45 tầng, nhưng khu làng xóm truyền thống lại chỉ khoảng 3 tầng, được đánh giá theo tiêu chí riêng ở từng đồ án tỷ lệ 1/500. Sự chênh lệch về tỷ lệ không gian này sẽ quyết định cảm nhận của cư dân về việc mình đang sống trong một Thủ đô hiện đại hay bị áp lực bởi các khối kiến trúc khổng lồ. Việc định hướng phân đoạn 1 thành khu tái thiết đô thị gắn với cải tạo, chỉnh trang làng xóm, phát triển công viên sinh thái, không gian thể thao, đồng thời phân đoạn 3 là các cụm công viên, khu đô thị định cư, không gian nông nghiệp sinh thái, cho thấy nhà quy hoạch không muốn “xóa sổ” ký ức ven sông. Nhưng mọi ý đồ tốt đẹp sẽ vô nghĩa nếu chi tiết triển khai không đảm bảo quyền lợi cư dân hiện hữu và tính liên tục văn hóa của vùng bãi.
Tháp Kỷ nguyên: có xứng đáng trở thành trục cảnh quan trung tâm?
Hà Nội đang đặt ra nguyên tắc điều chỉnh quy hoạch phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, trong đó sông Hồng được xác định là trục cảnh quan trung tâm của thành phố. Nếu coi Tháp Kỷ nguyên là điểm nhấn trên trục ấy, thì đây là sự lựa chọn mang tính tuyên ngôn: Hà Nội muốn được nhận diện bằng một đường chân trời mới, gắn với tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo, hơn là chỉ với những mái ngói cổ kính. Theo phương án, mật độ xây dựng khu dịch vụ–công cộng có thể lên tới khoảng 60%, nhóm nhà ở 35–40%, trong khi công viên chuyên đề và công viên công cộng chỉ chiếm lần lượt khoảng 25% và 5%. Điều này đặt ra yêu cầu: Tháp Kỷ nguyên phải chứng minh được giá trị công cộng thực sự, chứ không chỉ là biểu tượng cho giới đầu tư. Với mốc hoàn thành toàn dự án dự kiến vào năm 2038, Hà Nội còn hơn một thập kỷ để trả lời câu hỏi: biểu tượng cao tầng ấy có giúp thành phố “quay mặt vào sông” một cách hài hòa, hay chỉ là một bức tường kính mới giữa người dân và dòng sông lịch sử.
