Sắc lệnh năng lượng Mỹ: bước ngoặt được tính toán kỹ
Việc Tổng thống Donald Trump kích hoạt điều khoản miễn trừ trong Đạo luật Lindsey Graham để hoãn các mức thuế và trừng phạt nặng lên Nga là một quyết định chính trị – năng lượng mang tính toán lợi ích ngắn hạn cho Mỹ, đồng thời làm thay đổi cán cân sức ép đối với Moscow trong cuộc xung đột Nga Ukraine, với hệ quả trực tiếp cho giá nhiên liệu toàn cầu và niềm tin của đồng minh Washington. Đây không phải động thái kỹ thuật, mà là lựa chọn chiến lược về việc ưu tiên lá phiếu cử tri và giá dầu diesel hơn là duy trì đường lối trừng phạt tối đa.
Theo sắc lệnh ngày 16/10, Trump tạm miễn áp dụng hàng loạt biện pháp trừng phạt và thuế quan mới nhằm vào Nga được quy định trong Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran mang tên cố Thượng nghị sĩ Lindsey O. Graham, vốn được ông ký ban hành ngày 18/9. Về hình thức, sắc lệnh năng lượng Mỹ vẫn thiết lập các mức thuế quan, nhưng đình chỉ hiệu lực thực tế, cho phép tổng thống kích hoạt lại bất cứ lúc nào trong tương lai. Nói cách khác, Trump giữ trong tay một "cây gậy" trừng phạt rất lớn, nhưng chọn chưa vung xuống – một kiểu ngoại giao quyền lực quen thuộc của ông.
Những con số cho thấy sức nặng của quyết định hoãn trừng phạt
Điểm khiến sắc lệnh của Trump gây tranh cãi nằm ở quy mô các biện pháp bị hoãn. Đạo luật Graham đặt ra mức thuế bổ sung tới 500% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Nga, cùng mức thuế 100% đối với hàng hóa từ 5 quốc gia nhập khẩu dầu thô và khí đốt Nga lớn nhất nếu tiếp tục mua mới kể từ ngày 18/10. Đây là đòn đánh trực diện vào ngành năng lượng Nga và các khách hàng lớn như Trung Quốc, Ấn Độ hay Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời mở rộng trừng phạt sang lĩnh vực quốc phòng và mạng lưới tàu chở dầu bị cáo buộc giúp Moscow né hạn chế của phương Tây. Hoãn áp dụng nghĩa là Trump tạm thời tháo ngòi một quả bom kinh tế mà chính ông đã đặt.
Theo văn bản gửi Quốc hội, quyết định miễn trừ sẽ có hiệu lực cho đến khi tổng thống hoặc quan chức được giao thẩm quyền xác định cần hành động tiếp theo. Nói rõ hơn, Nhà Trắng giữ quyền bật – tắt các mức thuế 500% và 100% như một công cụ điều chỉnh thị trường và gây sức ép chính trị. Reuters nhận định việc hoãn trừng phạt diễn ra trong bối cảnh giá dầu diesel tại Mỹ đang neo ở mức kỷ lục, chỉ vài tuần trước ngày bầu cử 3/11. "Đạo luật Graham buộc Washington phải áp thuế 100% với hàng hóa từ 5 quốc gia mua dầu thô lớn nhất của Nga và 500% với sản phẩm năng lượng Nga nhập khẩu vào Mỹ" – một khung trừng phạt khổng lồ được treo lơ lửng trên đầu các bên liên quan.
Năng lượng, bầu cử và thỏa thuận diesel gây tranh cãi
Lý do Trump viện dẫn là "lợi ích quốc gia của Mỹ", nhưng nội hàm của lợi ích ấy gắn chặt với giá năng lượng và cuộc bầu cử. Reuters cho rằng việc áp thêm hạn chế với dầu khí Nga có nguy cơ thắt chặt nguồn cung toàn cầu, đẩy giá nhiên liệu tăng cao trong lúc Mỹ chuẩn bị bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ. Quyết định trì hoãn trừng phạt được đưa ra khi giá dầu diesel trong nước ở mức kỷ lục, và Trump công bố kế hoạch hợp tác trực tiếp với Tổng thống Vladimir Putin để đưa nguồn cung diesel Nga trở lại thị trường toàn cầu. Đó là sự kết hợp giữa sắc lệnh năng lượng Mỹ và ngoại giao Trump Nga, đặt lợi ích cử tri lái xe tải, nông dân và doanh nghiệp vận tải lên trước mục tiêu cô lập Moscow.
Thỏa thuận diesel giữa Washington và Moscow vì thế trở thành nút thắt chính trị. Mỹ đồng ý nới lỏng các hạn chế hiện hành để đổi lấy việc Nga đưa thêm lượng lớn nhiên liệu này ra thị trường thế giới. Từ góc nhìn thị trường, đây là cách hạ nhiệt giá, nhưng về chính trị, nó bị xem là mở van tiền cho ngân sách chiến tranh của Nga. Một nhóm thượng nghị sĩ lưỡng đảng đã yêu cầu Trump hủy thỏa thuận diesel và thực thi đầy đủ Đạo luật Graham, cáo buộc ông đi ngược chủ trương tăng áp lực lên Điện Kremlin và làm suy yếu nỗ lực hỗ trợ Kyiv. Khi thuế quan dầu diesel bị treo, Nhà Trắng gửi tín hiệu rằng năng lượng có thể được dùng như công cụ mặc cả, chứ không chỉ là vũ khí trừng phạt.
Tác động tới chiến lược Nga Ukraine và niềm tin của đồng minh
Ở Moscow, đặc phái viên Kirill Dmitriev gọi quyết định hoãn trừng phạt là "khoảnh khắc lịch sử" và ca ngợi triển vọng hợp tác kinh tế Nga – Mỹ. Từ góc nhìn Điện Kremlin, việc Mỹ tạm giảm sức ép kinh tế đúng lúc chiến dịch quân sự tại Ukraine bước sang năm thứ năm là một thắng lợi chiến lược. Nó giúp Nga duy trì nguồn thu năng lượng, đồng thời khoét sâu chia rẽ trong nội bộ phương Tây về cách tiếp cận trừng phạt. Ngược lại, tại Kyiv, Tổng thống Volodymyr Zelensky phẫn nộ, cho rằng nới lỏng trừng phạt và mang lại nguồn lợi tài chính cho Moscow sẽ chỉ thúc đẩy Nga tiếp tục các chiến dịch quân sự, nhất là sau loạt không kích lớn vào hạ tầng điện của Ukraine.
Quyết định của Trump cũng làm lung lay các nỗ lực xây dựng mặt trận thống nhất chống Nga ở châu Âu. Các nước nhập khẩu năng lượng Nga lớn phải đối mặt nguy cơ bị áp thuế 100% nếu tiếp tục mua mới, nhưng hiện tại lại được treo lệnh, tạo ra vùng xám chính sách. Điều này có thể khuyến khích một số quốc gia duy trì giao dịch với Nga, trong khi những nước ủng hộ trừng phạt tối đa cảm thấy bị bỏ rơi. Căng thẳng leo thang khi Zelensky ra lệnh nối lại tấn công vào các nhà máy lọc dầu Nga, khép lại giai đoạn tạm dừng theo đề xuất "ngừng bắn năng lượng" trước đó của Trump. Nói cách khác, sắc lệnh hoãn trừng phạt không hạ nhiệt chiến trường, mà đẩy các bên vào một vòng xoáy trả đũa mới.
Ngoại giao Trump Nga: chiến lược linh hoạt hay tín hiệu sai lầm?
Nếu nhìn rộng hơn, sắc lệnh hoãn trừng phạt là phần tiếp nối của đường dây ngoại giao Trump Nga đã hình thành từ các cuộc gặp thượng đỉnh, như lần gặp giữa Trump và Putin ở Alaska tháng 8/2025. Trump luôn tin vào khả năng "thỏa thuận" với Putin, dùng cả sức ép lẫn nhượng bộ để đạt mục tiêu ông coi là lợi ích Mỹ. Việc ông giữ quyền kích hoạt lại các mức thuế 500% và 100% bất cứ lúc nào cho thấy Nhà Trắng muốn có đòn bẩy lâu dài, thay vì tự trói mình vào lộ trình trừng phạt cứng nhắc của Quốc hội. Đây là kiểu chiến lược linh hoạt, nhưng linh hoạt đến mức khiến đồng minh khó đoán và đối thủ có thể tận dụng.
Từ góc độ chuẩn mực, việc Trump ưu tiên giá năng lượng và bầu cử trong nước hơn là duy trì sức ép liên tục lên Nga gửi đi tín hiệu nguy hiểm: trừng phạt có thể được nới lỏng nếu chi phí chính trị nội địa quá cao. Điều này có thể khuyến khích Moscow kéo dài xung đột, chờ những chu kỳ bầu cử tiếp theo ở phương Tây để tìm thêm khe hở. Đồng thời, nó làm suy yếu thông điệp đoàn kết với Ukraine, vốn đang phải đối mặt với không kích quy mô lớn và chiến tranh tiêu hao. Kết cục, sắc lệnh năng lượng Mỹ lần này cho thấy Trump sẵn sàng đánh đổi một phần uy tín chiến lược để mua thêm thời gian cho cử tri trước trạm xăng – một lựa chọn mà lịch sử sẽ đánh giá khắt khe.
