Quyết định gây sốc: Từ sắc lệnh của Trump đến cơn bão chính trị
Cuộc tranh cãi quanh việc Tổng thống Donald Trump bãi bỏ trừng phạt dầu Nga là xung đột chính trị gay gắt giữa Nhà Trắng và Quốc hội Mỹ, xoay quanh câu hỏi liệu chính sách năng lượng Trump có đang đánh đổi an ninh quốc gia Mỹ để đổi lấy lợi ích kinh tế ngắn hạn và lợi thế bầu cử hay không. Hôm Thứ Sáu, ông Trump ký sắc lệnh bãi bỏ trừng phạt đối với các nước mua dầu khí Nga, khẳng định ông làm như vậy vì “lợi ích quốc gia của Mỹ.” Trước đó, ngày 9/10, ông thông báo đã đạt thỏa thuận dầu diesel với Tổng thống Vladimir Putin, theo đó Nga sẽ cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel ngay lập tức, thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn sau đó cho thị trường Mỹ và thế giới. Bộ Tài chính Mỹ cấp giấy phép nhập khẩu dầu diesel Nga đến ngày 7-4-2027, biến thỏa thuận dầu diesel thành trụ cột mới trong chính sách năng lượng Trump. Nhưng chính bước ngoặt này đã kích hoạt làn sóng phản đối dữ dội trong tranh cãi Quốc hội Mỹ.
Nhóm thượng nghị sĩ hai đảng: Nhiên liệu rẻ không đáng để đánh đổi an ninh
Phản ứng mạnh mẽ nhất đến từ Thượng viện, nơi 12 thượng nghị sĩ thuộc cả hai đảng đã gửi thư ngày 13/10 yêu cầu Trump đảo ngược việc dỡ bỏ trừng phạt xuất khẩu dầu diesel Nga. Họ cáo buộc thỏa thuận dầu diesel là “phản bội người dân Ukraine” vì cho phép Moskva tự do bán nhiên liệu, tạo thêm nguồn thu để tiếp tục chiến dịch quân sự tại Ukraine và tăng cường hợp tác an ninh với Trung Quốc, Iran, Triều Tiên. Các thượng nghị sĩ nhấn mạnh thỏa thuận này chỉ có tác động không đáng kể đến giá nhiên liệu, trong khi lại giúp Nga có thêm tiền cho chiến tranh – một đánh giá thẳng thắn cho thấy họ coi lợi ích kinh tế mà Trump nêu ra là phóng đại. Lá thư cũng cảnh báo quyết định nới trừng phạt dầu Nga có thể gây nguy hiểm cho quân nhân Mỹ đang tham gia Chiến dịch Epic Fury liên quan đến cuộc chiến với Iran, biến chính sách năng lượng Trump thành rủi ro trực tiếp đối với an ninh quốc gia Mỹ. Việc những gương mặt như Mitch McConnell, Susan Collins và Richard Blumenthal cùng ký tên cho thấy đây không còn là tranh cãi đảng phái, mà là sự nổi loạn lưỡng đảng chống lại Nhà Trắng.
Hạ viện chia rẽ: Đảng Cộng hòa tự mình chặn chính sách năng lượng Trump
Nếu Thượng viện là nơi lên tiếng về rủi ro an ninh, thì Hạ viện lại trở thành mặt trận lập pháp nhằm vô hiệu hóa trừng phạt dầu Nga bị bãi bỏ. Dân biểu Cộng hòa Brian Fitzpatrick thông báo sẽ trình dự luật lưỡng đảng mang tên “Đạo luật Hòa bình thông qua sức mạnh Ronald Reagan” để ngăn chặn mọi hoạt động mua dầu mỏ Nga, trực diện thách thức quyết định nới lỏng trừng phạt của Trump. Ông dự định dùng thủ tục kiến nghị đặc biệt (discharge petition) để buộc Hạ viện bỏ phiếu, tin rằng dự luật sẽ được thông qua với đa số áp đảo. Don Bacon, một dân biểu Cộng hòa khác, đã đồng ý đồng bảo trợ và tuyên bố “Quốc hội cần phải thể hiện lập trường.” Đáng chú ý, chỉ ba tuần trước, chính Trump ký ban hành “Đạo luật Lindsey O. Graham về trừng phạt Nga và Iran năm 2026”, cho phép áp thuế quan tới 100% với các nước mua nhiều dầu khí Nga nhất. Việc ông quay ngoắt sang nới lỏng trừng phạt khiến một bộ phận Cộng hòa coi đây là sự tự phá hoại sức ép lên Putin, buộc họ phải dùng công cụ lập pháp để kiềm chế chính sách năng lượng Trump ngay trong đảng mình.
Mike Johnson và bài toán “hậu quả ngoài ý muốn”
Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson, một đồng minh quan trọng của Trump, cũng không giấu được lo ngại. Ông cho biết đã liên lạc với Nhà Trắng để cảnh báo về “hậu quả ngoài ý muốn” sau khi Trump bãi bỏ lệnh trừng phạt Nga về dầu khí do Quốc hội vừa thông qua với sự ủng hộ mạnh mẽ của cả hai đảng nhằm ngăn nguồn doanh thu của Nga. Johnson thẳng thắn nói “chúng ta biết không thể tin tưởng ông Putin” và yêu cầu phải cân nhắc kỹ lưỡng các hệ quả an ninh có thể phát sinh từ sắc lệnh này. Trong bối cảnh giá diesel tăng vọt và Tòa Bạch Ốc nhiều tháng qua cố gắng làm giảm giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, Trump lập luận thỏa thuận dầu diesel với Nga là lựa chọn đúng đắn cho người tiêu dùng Mỹ. Nhưng các thượng nghị sĩ lại cho rằng thỏa thuận khó có thể hạ giá nhiên liệu một cách đáng kể, trong khi lại tăng rủi ro cho người Mỹ và đồng minh. Sự khác biệt này cho thấy Nhà Trắng đang ưu tiên áp lực giá xăng dầu và lợi ích chính trị ngắn hạn, còn lãnh đạo Quốc hội lo về cái giá dài hạn đối với an ninh quốc gia Mỹ.
Kết luận: Chính sách năng lượng Trump đang thử giới hạn của Quốc hội
Nhìn tổng thể, trừng phạt dầu Nga đã trở thành điểm va chạm giữa quyền lực hành pháp và lập pháp ở Mỹ. Trump dùng sắc lệnh và thỏa thuận dầu diesel với Nga để theo đuổi một phiên bản “lợi ích quốc gia” đặt ưu tiên vào giá nhiên liệu và chiến thuật với Ukraine, sau khi ông Zelensky nhiều lần từ chối đề nghị ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga. Ngược lại, cả Thượng viện lẫn Hạ viện – kể cả nhiều nhân vật Cộng hòa – coi đó là bước lùi chiến lược, làm suy yếu sức ép lên Putin, tiếp sức cho chiến tranh ở Ukraine và mở rộng nguy cơ đối với quân nhân Mỹ ở nước ngoài. Năm 2022, Quốc hội từng thông qua luật cấm nhập cảng dầu Nga, chỉ chừa ngoại lệ khi nhập khẩu mang lại lợi ích quốc gia. Trump đang tận dụng đúng khe hở đó, nhưng phản ứng dữ dội cho thấy Quốc hội không chấp nhận cách ông định nghĩa “lợi ích quốc gia Mỹ”. Cuộc tranh cãi Quốc hội Mỹ lần này vì thế không chỉ là về dầu diesel, mà là cuộc thử sức xem Nhà Trắng có thể đi xa đến đâu trong việc tái viết luật chơi an ninh và năng lượng của nước Mỹ.
