Từ chính sách tới sàn giao dịch carbon vận hành thí điểm
Sàn giao dịch carbon là nền tảng nơi các doanh nghiệp và tổ chức thực hiện mua bán hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, nhằm biến nỗ lực giảm phát thải thành tài sản có thể giao dịch, qua đó tối ưu chi phí, thúc đẩy chuyển đổi xanh và hỗ trợ thực hiện các cam kết khí hậu quốc gia. Ngày 29/6/2026, sàn giao dịch carbon trong nước chính thức vận hành thí điểm, tạo nền tảng cho việc trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển rõ rệt: thị trường carbon đang dịch chuyển từ giai đoạn đối thoại, hoàn thiện chính sách sang tổ chức vận hành trên thực tế. Đây không chỉ là một cột mốc thể chế, mà là phép thử xem hệ thống pháp lý, kỹ thuật và năng lực doanh nghiệp có đủ sức chuyển lời hứa giảm phát thải khí nhà kính thành các giao dịch cụ thể trên sàn hay chưa.
Minh bạch dữ liệu: điều kiện tiên quyết để thị trường carbon hoạt động đúng nghĩa
Nếu coi sàn giao dịch carbon là một thị trường tài sản môi trường, thì dữ liệu phát thải chính là "sổ cái" quyết định mức độ tin cậy. Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh, thị trường carbon chỉ phát huy hiệu quả khi được vận hành minh bạch, có trách nhiệm và dựa trên dữ liệu đáng tin cậy. Điều này buộc cơ quan quản lý phải hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định theo tiêu chuẩn quốc tế, với dữ liệu được quản lý thống nhất, kiểm tra được và tránh tính trùng kết quả giảm phát thải. Doanh nghiệp, thay vì báo cáo mang tính hình thức, cần đầu tư kiểm kê phát thải và xây dựng kế hoạch giảm phát thải gắn với công nghệ phát thải thấp. Nếu dữ liệu mập mờ, tín chỉ carbon Việt Nam sẽ bị nghi ngờ về chất lượng, khó được chấp nhận trong hợp tác quốc tế và càng khó trở thành công cụ kinh tế đáng tin cậy cho mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính.
Quy trình cấp tín chỉ carbon: nút thắt cần được rút ngắn
Khi thị trường carbon vận hành, thời gian cấp tín chỉ trở thành yếu tố sống còn: dự án giảm phát thải có hiệu quả mà chờ xác nhận quá lâu sẽ làm nản lòng nhà đầu tư. Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu Nguyễn Tuấn Quang cho biết cơ quan quản lý đang hướng tới rút ngắn quy trình cấp tín chỉ carbon, coi đây là một trong những nội dung phải tiếp tục hoàn thiện khi thị trường đi vào thực tế. Song song, Nghị định 112 đặt ra các bước sàng lọc chặt chẽ với phương pháp luận được công nhận, phù hợp ưu tiên quốc gia và có thẩm định liên ngành trước khi cho phép chuyển giao quốc tế. Nghĩa là tín chỉ carbon Việt Nam vừa phải nhanh, vừa phải sạch về chất lượng và pháp lý. Bài toán là giảm bớt tầng nấc thủ tục không cần thiết, áp dụng nền tảng số để kiểm tra, đối chiếu và thẩm định nhanh hơn mà không hy sinh tính chuẩn xác khoa học.
Tác động thực tế tới doanh nghiệp và người dân trong quá trình chuyển đổi xanh
Khi thị trường carbon vận hành, doanh nghiệp không còn đứng ngoài cuộc chơi khí hậu. Thông qua cơ chế thị trường, doanh nghiệp có thêm cơ sở lựa chọn phương án giảm phát thải với chi phí phù hợp, huy động nguồn lực tài chính, công nghệ và thích ứng với các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe tại thị trường xuất khẩu. Giá trị quan trọng hơn là tín chỉ chất lượng có thể hỗ trợ doanh nghiệp chứng minh kết quả giảm phát thải, thực hiện cam kết Net Zero và thu hút nguồn lực cho chuyển đổi xanh. Với người lao động và cộng đồng, điều này mở ra cơ hội tham gia các dự án tiết kiệm năng lượng, nông nghiệp ít phát thải, lâm nghiệp hấp thụ carbon… gắn với nguồn thu từ tín chỉ. Tuy vậy, nếu doanh nghiệp vẫn coi giảm phát thải là nghĩa vụ bị áp đặt, thay vì cơ hội tạo giá trị mới, thị trường sẽ chỉ là "chi phí tuân thủ" chứ chưa trở thành công cụ kinh tế tích cực cho chuyển đổi xanh.
Lộ trình tiếp theo: từ giai đoạn tuân thủ đến hệ sinh thái tín chỉ trưởng thành
Việc sàn giao dịch carbon mở thí điểm mới là bước khởi đầu; giai đoạn tuân thủ 2025–2026 sẽ cho thấy doanh nghiệp có thực sự nghiêm túc với game mới hay không. Theo lộ trình, doanh nghiệp phải nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính trước ngày 1/12/2027 và hoàn thành nộp trả hạn ngạch trước ngày 31/12/2027. Trong thời gian này, cơ quan quản lý tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách, hạ tầng kỹ thuật, hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định và quản trị dữ liệu. Đồng thời, Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế về trao đổi kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon, trong đó có điều chỉnh hạn mức chuyển giao để không làm tổn hại đến cam kết NDC. Nếu giữ được kỷ luật dữ liệu, linh hoạt quy trình tín chỉ và tư duy coi giảm phát thải là cơ hội cạnh tranh, thị trường carbon có thể thực sự trở thành một trong những động lực kinh tế cho tăng trưởng xanh và phát thải ròng bằng "0" trong tương lai.
