Sàn giao dịch carbon: bước ngoặt chính sách khí hậu sang hành động
Sàn giao dịch carbon là nền tảng nơi doanh nghiệp được phân bổ và có thể mua bán hạn ngạch phát thải khí nhà kính, đồng thời trao đổi tín chỉ carbon Việt Nam được chứng nhận, qua đó biến nỗ lực giảm phát thải thành tài sản tài chính và công cụ thực thi chính sách khí hậu một cách minh bạch, có thể đo lường và kiểm chứng. Ngày 29/6, sàn giao dịch carbon trong nước chính thức vận hành thí điểm, tạo nền tảng trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Sự kiện này cho thấy thị trường đã bắt đầu chuyển dịch rõ ràng từ giai đoạn xây dựng chính sách sang vận hành trên thực tế, đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi sang kinh tế xanh Việt Nam. Không còn là câu chuyện làm báo cáo cho đủ, giảm phát thải bắt đầu gắn với lợi ích và rủi ro cụ thể trên thị trường.
Vì sao sàn giao dịch carbon xuất hiện vào lúc này?
Việc sàn giao dịch carbon vận hành thí điểm không phải quyết định nhất thời mà là kết quả của nhiều năm hoàn thiện chính sách khí hậu. Thời gian qua, Chính phủ và các bộ, ngành đã từng bước xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu; đến nay, khung pháp lý về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon cơ bản đã được hình thành và tiếp tục được hoàn thiện. Tại Diễn đàn Carbon Việt Nam với chủ đề “Từ chính sách đến hành động”, Bộ Nông nghiệp và Môi trường giới thiệu Nghị định 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Đây là bước đi thể hiện rõ quan điểm: thị trường carbon là công cụ trọng tâm để thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định, hướng tới phát thải ròng bằng “0” và thúc đẩy tăng trưởng xanh, phát triển bền vững. Nếu tiếp tục chậm triển khai, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội thu hút tài chính xanh và công nghệ sạch.
Doanh nghiệp: từ nghĩa vụ phát thải đến cơ hội tài chính xanh
Điểm tích cực nhất của sàn giao dịch carbon là giúp doanh nghiệp gắn trách nhiệm giảm phát thải với lợi ích kinh tế cụ thể. Thông qua thị trường, doanh nghiệp có thêm cơ sở để lựa chọn các giải pháp giảm phát thải với chi phí phù hợp, từng bước đáp ứng yêu cầu xanh ngày càng cao của thị trường quốc tế. Hạn ngạch phát thải được phân bổ miễn phí 100%, là lượng khí nhà kính doanh nghiệp được phép phát thải trong một giai đoạn nhất định; nếu vượt mức, doanh nghiệp có thể mua thêm hạn ngạch từ đơn vị còn dư hoặc sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp thuộc diện phân bổ hạn ngạch chỉ được dùng tín chỉ để bù tối đa 30% lượng hạn ngạch được cấp, tránh tình trạng mua tín chỉ để thay thế hoàn toàn nghĩa vụ giảm phát thải. Quy định này buộc doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ sạch, đồng thời tạo ra nhu cầu thực trên sàn giao dịch carbon, mở đường cho tín chỉ carbon chất lượng trở thành tài sản tài chính được săn đón trong các chiến lược chuyển đổi xanh.
Rút ngắn quy trình cấp tín chỉ carbon: điều kiện để thị trường thực sự sống
Nếu tín chỉ carbon bị trói trong thủ tục kéo dài, thị trường sẽ chỉ sôi động trên giấy. Cơ quan quản lý nhận ra điều này và khẳng định đang hướng tới rút ngắn quy trình cấp tín chỉ carbon. Theo chia sẻ, việc đơn giản hóa thủ tục đăng ký, cấp tín chỉ sẽ được thực hiện theo lộ trình, gắn với hệ thống báo cáo trực tuyến và hoàn thiện cơ sở dữ liệu. Đồng thời, Nghị định 112/2026/NĐ-CP thiết kế ba phương án chuyển giao tín chỉ carbon quốc tế theo Điều 6 Thỏa thuận Paris và các tiêu chuẩn carbon độc lập để doanh nghiệp chủ động lựa chọn. Hạn mức chuyển giao quốc tế được giới hạn theo danh mục dự án ưu tiên và khuyến khích, nhằm vừa thu hút nguồn vốn, công nghệ cao, vừa bảo đảm an toàn mục tiêu NDC và tạo nguồn cung tín chỉ cho thị trường nội địa. Cách làm này cho thấy cơ quan khí hậu không chỉ mở cửa mà còn cố giữ cân bằng giữa lợi ích tài chính và trách nhiệm quốc gia.
Tương lai kinh tế xanh: thị trường carbon có đủ sức tạo đột phá?
Tính đến nay, tổng khối lượng hạn ngạch đã được đăng ký trên sàn khoảng hơn 510 triệu tấn CO₂, với 92 tổ chức tham gia, chủ yếu trong các lĩnh vực thép, xi măng và nhiệt điện. Con số này cho thấy tiềm năng lớn nhưng cũng phản ánh thực tế: thị trường vẫn tập trung vào các ngành phát thải cao, trong khi nhiều lĩnh vực có khả năng tạo tín chỉ carbon chất lượng như lâm nghiệp mới ở giai đoạn đầu xây dựng cơ sở dữ liệu, theo yêu cầu của Nghị định 180/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 15/7. Giá trị quan trọng hơn là tín chỉ chất lượng có thể hỗ trợ doanh nghiệp chứng minh kết quả giảm phát thải, thực hiện cam kết Net Zero và thu hút nguồn lực cho chuyển đổi xanh. Tương lai kinh tế xanh Việt Nam sẽ phụ thuộc vào việc sàn giao dịch carbon có thực sự vận hành minh bạch, hiệu quả, có trách nhiệm như kỳ vọng, và doanh nghiệp có đủ dũng khí nhìn giảm phát thải không chỉ là chi phí mà là lợi thế cạnh tranh dài hạn.
