Suy thận ở người trẻ: Căn bệnh âm thầm nhưng không còn xa lạ
Suy thận ở người trẻ là tình trạng chức năng thận suy giảm kéo dài, khiến cơ thể không còn lọc được độc tố và cân bằng nước – điện giải như bình thường, diễn tiến âm thầm qua nhiều năm rồi bất ngờ bùng phát bằng những triệu chứng nặng như tăng huyết áp, thiếu máu, phù nề và cuối cùng là giai đoạn phải lọc máu định kỳ để duy trì sự sống. Điều đáng nói là suy thận mạn không còn là câu chuyện của riêng người cao tuổi. Hai nam thanh niên mới 23 tuổi phải lọc máu 3 lần mỗi tuần vì suy thận giai đoạn cuối là lời cảnh báo lạnh người: tuổi trẻ không miễn dịch với bệnh thận. Khi tương lai còn rộng mở, họ đã phải gắn cuộc đời với máy lọc máu và hy vọng mong manh được ghép thận. Nếu bạn nghĩ mình còn trẻ nên có thể trì hoãn khám sức khỏe, bài viết này là để thay đổi suy nghĩ đó.
Hai ca bệnh 23 tuổi: Cái giá của việc coi thường dấu hiệu suy thận sớm
Trường hợp thứ nhất, N.V.L, 23 tuổi, quê Hưng Yên, làm việc tại TP.HCM, bắt đầu bằng những cơn đau đầu, xây xẩm, tê lưỡi, mờ mắt. Khi đi khám, huyết áp của L. đã trên 180 mmHg, có lúc lên tới 220 mmHg – con số nguy hiểm nhưng anh vẫn chần chừ nhập viện. Đến khi đau đầu dữ dội, kết quả trả về là suy thận mạn giai đoạn 5, buộc phải lọc máu chu kỳ để duy trì sự sống. Trường hợp thứ hai, N.H, 23 tuổi, quê Thanh Hóa, chỉ thấy mệt mỏi, ăn uống kém nên nghĩ do thời tiết và căng thẳng sau giờ làm. Khi đi khám, bác sĩ phát hiện thiếu máu trên nền bệnh thận mạn và tăng huyết áp, H. phải lọc máu 3 lần mỗi tuần. Cả hai đều day dứt vì đã bỏ qua những dấu hiệu suy thận sớm, để bệnh thận thanh niên tiến đến giai đoạn không thể quay ngược.
5 dấu hiệu suy thận sớm người ngoài 20 tuổi hay nhầm với bệnh thông thường
Điểm chung ở hai bệnh nhân 23 tuổi là các triệu chứng ban đầu đều rất "đời thường" nên dễ bị bỏ qua. Ở người trẻ, đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi kéo dài hay ăn uống kém thường được quy cho áp lực công việc, thiếu ngủ hoặc suy nhược cơ thể. Nhưng chính sự chủ quan đó đã biến những dấu hiệu suy thận sớm thành bước trượt dài đến giai đoạn phải lọc máu. 5 dấu hiệu bạn không nên xem nhẹ: 1. Đau đầu, chóng mặt, xây xẩm mặt mày, đặc biệt kèm huyết áp tăng cao như trường hợp lên tới 220 mmHg. 2. Mệt mỏi dai dẳng, làm việc nhẹ cũng thấy kiệt sức, dễ nhầm với stress. 3. Ăn uống kém, chán ăn, sụt cân không rõ lý do. 4. Thiếu máu, da xanh, hay choáng váng trên nền bệnh thận mạn. 5. Phù nhẹ ở mặt, chân tay, hoặc nước tiểu thay đổi (số lượng, màu sắc) – những biểu hiện thường bị xem là "chuyện nhỏ".
Lối sống của người trẻ: từ trà sữa, ăn mặn đến tự ý dùng oresol đều có thể hại thận
Suy thận ở người trẻ không xuất hiện trong một đêm; nó được nuôi dưỡng bởi lối sống thiếu lành mạnh kéo dài. Ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, nhiều muối, đường và đạm làm tăng nguy cơ bệnh chuyển hóa, từ đó ảnh hưởng chức năng thận. Theo TS. Lê Thị Hương Giang, một tô mì ăn liền 84 g có tới 2.192 mg natri, vượt ngưỡng khuyến nghị dưới 2.000 mg natri/ngày của WHO. Thói quen ăn mặn lâu dài làm tăng huyết áp, gây tổn thương mạch máu nhỏ tại thận và tăng nguy cơ suy thận. Nhiều người trẻ còn "thả ga" ăn chuối, xoài, uống nước dừa, chè đậu đen, hoặc tự ý dùng oresol khi tiêu chảy vì nghĩ đó là lựa chọn "tự nhiên" và an toàn. Nhưng ở người có chức năng thận suy giảm, việc nạp quá nhiều thực phẩm giàu kali có thể dẫn đến tăng kali máu, gây rối loạn nhịp tim và đe dọa tính mạng. Tự ý dùng chế phẩm bù nước – điện giải mà không hỏi nhân viên y tế cũng là cách âm thầm đẩy thận vào nguy hiểm.
Phát hiện sớm suy thận: kiểm tra định kỳ để khỏi phải sống đời bệnh nhân lọc máu
Ước tính mỗi năm Việt Nam có thêm 8.000 người mắc suy thận, trong đó nhiều bệnh nhân dưới 30 tuổi; hiện có khoảng 800.000 người cần lọc máu và hàng nghìn trường hợp chờ ghép thận. Những con số này cho thấy bệnh thận thanh niên không còn hiếm. Nhiều người trẻ chỉ đi khám khi triệu chứng đã rõ rệt, bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm suy thận và can thiệp kịp thời để tránh phải lọc máu. Suy thận không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ở giai đoạn đầu, trong khi các dấu hiệu như mệt mỏi, chán ăn, chóng mặt hay phù nề rất dễ bị xem nhẹ. Vì vậy, người trẻ không nên đợi đến khi cơ thể "kêu gào" mới đi khám. Kiểm tra chức năng thận định kỳ, đo huyết áp, xét nghiệm máu và nước tiểu, hạn chế ăn mặn, giảm đồ uống nhiều đường, không tự ý dùng thuốc hoặc sản phẩm bù điện giải, đồng thời duy trì vận động là những việc thiết thực để giảm nguy cơ suy thận ở người trẻ. Nếu hôm nay bạn khỏe và không có triệu chứng, đó càng là thời điểm hợp lý để bắt đầu kiểm tra thận.
