Cột mốc nghìn tỷ nói lên điều gì?
Kim ngạch xuất nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa được một nền kinh tế bán ra nước ngoài và mua từ nước ngoài trong một khoảng thời gian nhất định. Việc Việt Nam lần đầu đạt 1.010,6 tỷ USD cho thấy quy mô thương mại đã mở rộng mạnh, đồng thời đặt ra câu hỏi cấp thiết về phần giá trị được tạo ra trong nước.
Các đại biểu Quốc hội nhìn nhận đây là dấu mốc lịch sử, phản ánh sức bền và sức bật của nền kinh tế; một đánh giá khác nhấn mạnh cột mốc củng cố tiềm lực, vị thế và uy tín của Việt Nam trên thị trường quốc tế. Ý nghĩa ấy càng rõ khi quy mô thương mại tăng từ 100 tỷ USD năm 2007 lên 900 tỷ USD năm 2025, rồi chạm mốc mới trước khi năm 2026 kết thúc.
Đây không phải kết quả tự nhiên của một con số lớn. Nỗ lực đàm phán thương mại, điều hành kinh tế vĩ mô, cải cách thủ tục và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp cùng góp phần đưa hàng hóa Việt Nam ra thị trường. Mạng lưới 18 hiệp định thương mại tự do cũng mở ra cơ hội tiếp cận thêm thị trường và khai thác lợi thế hội nhập.
Quy mô lớn chưa đồng nghĩa cán cân vững
Mốc xuất nhập khẩu vượt mốc nghìn tỷ USD đáng ghi nhận, nhưng tổng kim ngạch tự nó không cho biết nền kinh tế đang hưởng lợi cân đối đến đâu. Diễn biến cán cân thương mại trong năm 2026 nhắc rằng tăng trưởng nhanh có thể đi cùng sức ép nhập khẩu đáng kể.
Sau một thập kỷ xuất siêu liên tục, Việt Nam nhập siêu trong tám tháng đầu năm 2026. Tháng 9 và tháng 10 liên tiếp ghi nhận xuất siêu, giúp mức nhập siêu giảm từ hơn 20 tỷ USD xuống khoảng 14 tỷ USD; đại biểu Trần Hoàng Ngân cho rằng cần tiếp tục cải thiện cán cân thương mại.
Tính đến ngày 29/10, xuất khẩu đạt khoảng 493,64 tỷ USD, tăng 27,2% so với cùng kỳ, trong khi nhập khẩu đạt 507,66 tỷ USD, tăng 37,6%. Khoảng cách tăng trưởng này đáng được theo dõi sát: nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện có thể phục vụ sản xuất xuất khẩu, nhưng cũng cho thấy năng lực cung ứng trong nước chưa theo kịp nhu cầu. Thành công vì thế không thể chỉ được đo bằng tổng lượng hàng qua biên giới.
Giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước
Thách thức lớn hơn sau cột mốc là làm sao để doanh nghiệp Việt Nam giữ lại phần giá trị cao hơn trong mỗi chuỗi sản xuất. Từ đầu năm đến ngày 29/10, khối doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài chiếm 77,5% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu; doanh nghiệp trong nước đạt khoảng 223 tỷ USD, với mức tăng thấp hơn. Cơ cấu ấy cho thấy quy mô thương mại đã lớn, nhưng vai trò của doanh nghiệp nội địa vẫn cần được nâng lên.
Ba nhóm máy vi tính, điện tử và linh kiện; điện thoại và linh kiện; máy móc, thiết bị chiếm 54% tổng kim ngạch. Sự tập trung này đem lại sức kéo xuất khẩu, song cũng khiến nền kinh tế dễ bị tác động bởi thay đổi thuế quan, đơn hàng và chuỗi cung ứng quốc tế. Đa dạng hóa thị trường, mặt hàng và quản trị rủi ro vì thế phải đi cùng mục tiêu mở rộng thương mại.
Hướng đi đúng là kết nối doanh nghiệp nội địa với các dự án FDI, phát triển công nghiệp hỗ trợ, logistics và những ngành có khả năng cung ứng đầu vào trong nước. Với nông sản, đại biểu Trần Hoàng Ngân đề nghị có chính sách và cơ chế ưu đãi để hỗ trợ ngành tăng trưởng. Mục tiêu không chỉ là bán được nhiều hơn, mà là tạo thêm giá trị gia tăng trong nước.
Đo chất lượng thay vì chỉ đếm quy mô
Muốn biến dấu mốc thành nền tảng tăng trưởng bền vững, chính sách cần nhìn xa hơn tổng kim ngạch. Một đề xuất thiết thực là định kỳ báo cáo Quốc hội về tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa trong hàng xuất khẩu, mức tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng FDI, cùng mức độ đa dạng hóa thị trường và mặt hàng. Những chỉ số ấy giúp nhận diện rõ hơn ai đang tạo ra giá trị và nền kinh tế phụ thuộc vào đâu.
Song song, các chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, bán dẫn, logistics và hạ tầng cửa khẩu cần gắn với mục tiêu có thể đo lường; tỷ trọng đóng góp của doanh nghiệp Việt Nam trong tổng kim ngạch nên được nâng dần qua từng năm. Đây là cách chuyển từ tăng trưởng dựa vào lưu lượng hàng hóa sang tăng trưởng có năng lực sản xuất và cung ứng nội địa làm điểm tựa.
Cột mốc 1.010,6 tỷ USD là thành quả đáng tự hào, nhưng không nên trở thành lý do để tự mãn. Bài kiểm tra tiếp theo là cải thiện cán cân thương mại, giảm điểm yếu do tập trung ngành hàng và giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Khi đó, quy mô thương mại lớn mới thực sự chuyển thành sức mạnh kinh tế rộng khắp.
