Nhật thực, smartphone và lý do bạn nên chuẩn bị kỹ
Chụp nhật thực smartphone là việc dùng camera điện thoại để ghi lại khoảnh khắc Mặt Trăng che khuất Mặt Trời, trong đó người chụp phải đồng thời kiểm soát ánh sáng cực mạnh, bảo vệ mắt và cảm biến, và tận dụng cảnh quan xung quanh để tạo nên bức ảnh thể hiện trọn vẹn bầu không khí khác thường của hiện tượng thiên văn này.
Nếu bạn yêu thích nhiếp ảnh thiên văn di động nhưng không có máy ảnh chuyên nghiệp, bài hướng dẫn chụp eclipse này dành cho bạn. NASA khẳng định có thể chụp được ảnh đẹp chỉ với camera trên điện thoại, miễn là bạn hiểu mình đang chụp gì và tuân thủ an toàn. Điều kiện tiên quyết không phải là thiết bị đắt tiền, mà là chuẩn bị: biết cách bảo vệ mắt và ống kính, nắm được đường đi của bóng Nhật thực và tập làm chủ các thiết lập cơ bản trên smartphone trước ngày sự kiện.
An toàn chụp mặt trời: điều không được phép bỏ qua
Trước khi bàn tới góc chụp hay bố cục, cần nhấn mạnh: an toàn chụp mặt trời là ưu tiên số một. NASA cảnh báo việc nhìn trực tiếp vào Mặt Trời nguy hiểm cho cả mắt và máy ảnh. Nếu bạn chụp trong giai đoạn nhật thực một phần, bất kỳ khi nào còn thấy phần đĩa sáng của Mặt Trời, ống kính smartphone bắt buộc phải được che bởi kính lọc Mặt Trời chuyên dụng đặt phía trước.
Bạn cũng phải đeo kính nhật thực đạt chuẩn nếu cần nhìn thẳng Mặt Trời để căn khung. Theo các nhà quan sát thiên văn, thị trường trực tuyến hiện tràn ngập kính giả mạo không đạt chuẩn ISO, có thể gây tổn thương vĩnh viễn chỉ sau vài giây. Câu nói đáng trích dẫn là: “Nếu bạn chụp Mặt Trời trong giai đoạn nhật thực một phần, ống kính phải được bảo vệ bằng kính lọc Mặt Trời chuyên dụng”. Tuyệt đối không dùng kính râm thường, màng tối tùy tiện hay các “mẹo” tự chế, vì chúng không được thiết kế để bảo vệ cảm biến và mắt.
Quy trình 7 bước: từ chuẩn bị tới bức ảnh hoàn chỉnh
Dưới đây là một quy trình tuần tự, như cách một người đã từng trải nghiệm nhiều lần hướng dẫn bạn đứng cạnh mình. Làm đúng thứ tự này sẽ giúp bạn giảm bớt căng thẳng trong ngày sự kiện và tập trung hơn vào sáng tạo thay vì loay hoay với thiết bị.
- Chọn địa điểm trong hoặc gần đường đi của toàn phần, càng sát đường toàn phần hoặc vùng che phủ lớn càng tốt; ưu tiên nơi có tầm nhìn thoáng về phía tây vì với nhiều khu vực ở châu Âu, nhật thực diễn ra gần lúc hoàng hôn và Mặt Trời sẽ hạ thấp dần về phía đường chân trời.
- Theo dõi bản đồ dự báo đường đi nhật thực và thời gian toàn phần để biết chính xác bạn sẽ có bao nhiêu phút và ở đâu; có thể tham khảo các bản đồ trực tuyến chồng đường đi nhật thực lên bản đồ chi tiết đến mức đường phố.
- Kiểm tra thời tiết bằng ứng dụng dự báo mây, chọn nơi bầu trời có khả năng quang đãng; nếu có thể, chuẩn bị phương án B để di chuyển tới khu vực ít mây hơn trước giờ diễn ra sự kiện.
- Lắp kính lọc Mặt Trời đạt chuẩn ISO lên trước camera điện thoại nếu bạn định hướng ống kính trực tiếp vào Mặt Trời trong giai đoạn nhật thực một phần, đồng thời chuẩn bị và kiểm tra kính nhật thực cho mắt bạn.
- Lắp smartphone lên tripod để khung hình ổn định, phủ khăn màu sáng lên máy khi chờ để hạn chế nóng máy, và đặt chế độ chụp bằng hẹn giờ hoặc nút bấm từ xa trên đồng hồ thông minh để tránh rung khi nhấn chụp.
- Trên iPhone hoặc điện thoại tương tự, chạm vào vùng Mặt Trời trong khung hình rồi kéo biểu tượng mặt trời trên màn hình để giảm sáng (giảm phơi sáng), đồng thời tìm hiểu trước cách khóa nét và phơi sáng trên máy để trong lúc diễn ra nhật thực bạn không phải thử nghiệm quá nhiều.
- Trong lúc chụp, kết hợp cả khung hình rộng để lấy cảnh quan, bóng người và bầu trời với ánh sáng “lạ” cùng vài khung hình zoom vào Mặt Trời; hãy nhớ rằng bất kỳ hướng nào bạn chỉ camera tới đều có thể cho ra ảnh ấn tượng nếu bạn biết cách sắp xếp bố cục.
Điểm dễ mắc sai lầm nhất là quên kính lọc khi đang phấn khích, hoặc không luyện trước thao tác giảm phơi sáng nên ảnh bị cháy sáng. Trong nhiếp ảnh thiên văn di động, smartphone có xu hướng làm cháy các vùng rất sáng như vành trong của nhật hoa, đồng thời khó lấy nét với các chi tiết mờ hơn trên bầu trời. Vì thế, đừng để lần nhật thực hiếm hoi biến thành buổi “thử máy” đầu tiên; hãy tập dượt vài ngày trước đó với Mặt Trời ở gần đường chân trời.
Sai lầm thường gặp và những khung hình bạn có thể mong đợi
Hai lỗi phổ biến nhất khi chụp nhật thực smartphone là: dùng đèn flash và phó mặc cho máy tự đo sáng. Đèn flash không giúp ích gì cho cảnh bầu trời và còn phá hỏng trải nghiệm của những người xung quanh vì mắt họ đã quen với bóng tối. Đồng thời, nếu để máy tự động hoàn toàn, thuật toán dễ làm vùng Mặt Trời bị cháy, mất chi tiết, trong khi các phần còn lại của bầu trời lại tối, thiếu thông tin.
Khi làm đúng, bạn có thể mong đợi những bức ảnh ghi lại ánh sáng “kỳ quái” phủ lên cảnh vật khi Mặt Trăng che dần Mặt Trời. Một câu nói đáng nhớ là: “Bất cứ nơi nào bạn hướng máy ảnh đều có thể mang lại hình ảnh xuất sắc, miễn là bạn chụp khung rộng để thể hiện toàn bộ trải nghiệm nhật thực”. Trong hoàng hôn, Mặt Trời ở rất thấp trên đường chân trời tạo điều kiện lý tưởng để đưa đồng thời mặt trời hình lưỡi liềm, nhà cửa, cây cối hoặc đồi núi vào cùng một khung hình. Những chi tiết như bóng người, đường chân trời và các chùm sáng lọt qua lá cây sẽ khiến bức ảnh của bạn kể được một câu chuyện chứ không chỉ là minh họa khoa học.
Luyện trước, tận hưởng trong lúc chụp
Một trong những lời khuyên thực tế nhất từ NASA là: hãy thử máy trước sự kiện. Hãy ra ngoài vào buổi chiều vài hôm trước, hướng smartphone về phía Mặt Trời gần đường chân trời (vẫn với kính lọc an toàn), tập giảm phơi sáng, khóa nét, thay đổi tiêu cự, và chụp thử cả cảnh rộng lẫn zoom. Đây là cách tốt nhất để bạn biến thao tác thành phản xạ.
Trong ngày nhật thực, đừng dành toàn bộ thời gian dán mắt vào màn hình. Hãy xen kẽ giữa những lần chụp ngắn với phút giây quan sát bầu trời, cảm nhận không khí và nói chuyện với người bên cạnh. Như kinh nghiệm của nhiều “thợ săn nhật thực”, bức ảnh đẹp nhất thường là bức chụp cảnh quanh bạn – người thân đang ngước nhìn bầu trời, những đốm Mặt Trời hình lưỡi liềm trên mặt đất, hoặc đường phố quen thuộc chìm trong ánh sáng lạ. Điều cuối cùng cần nhớ: an toàn là ranh giới không được phép vượt; khi đã tuân thủ đúng an toàn chụp mặt trời, phần còn lại chỉ là câu chuyện sáng tạo.
