Nhạc dân gian đương đại: từ định nghĩa đến nhu cầu của một thế hệ
Nhạc dân gian đương đại là dòng âm nhạc sử dụng chất liệu dân ca, làn điệu truyền thống và hình ảnh văn hóa bản địa, nhưng được phối khí, trình bày và phát hành bằng ngôn ngữ âm nhạc hiện đại, nhạc số và thói quen nghe nhạc của giới trẻ. Nhìn từ góc độ bản sắc dân tộc Việt, đây không phải trào lưu “hoài cổ” cho vui tai mà là một câu trả lời rất rõ ràng cho câu hỏi: làm sao để di sản không bị phủ bụi trong thời đại TikTok. Những cái tên như Tuấn Cry và Trần Mạnh Cường cho thấy nhạc dân gian đương đại đang chuyển mình thành một thứ ngôn ngữ phổ thông mới, nơi người trẻ vừa có thể say mê drop beat vừa nhận ra câu hò, làn điệu quan họ quen thuộc.
Tuấn Cry: từ tài xế xe tải đến “Bắc Bling” và giấc mơ văn hóa Việt
Câu chuyện của Tuấn Cry là minh chứng rằng âm nhạc truyền thống hiện đại không sinh ra trong phòng thu sang trọng mà từ những lựa chọn táo bạo và đôi khi rất liều. Anh từng làm nhiều nghề mưu sinh, có hai năm gắn bó với công việc lái xe tải kiêm bốc vác và thừa nhận đó không phải là những ngày “sống” mà là cố gắng tồn tại. Khát khao âm nhạc khiến anh bán chiếc xe tải, đưa tiền cho mẹ xây nhà, mang vài bộ quần áo lên Hà Nội bắt đầu lại từ đầu. Từ các buổi livestream, parody đến những sáng tác mang dấu ấn cá nhân, anh dần khẳng định tên tuổi khi kết hợp chất liệu dân gian với ngôn ngữ âm nhạc hiện đại. Chính trải nghiệm “từ dưới đất lên” này khiến thông điệp yêu quê hương trong nhạc anh không bị sến mà nghe rất thật.
Nhắc đến Tuấn Cry là nhắc đến một chuỗi ca khúc mang đậm hơi thở văn hóa Việt như Mời trầu, Cầm kỳ thi họa, Kiếp sau vẫn là người Việt Nam, Giai điệu Việt Nam mình. Đặc biệt, Tuấn Cry Bắc Bling – ca khúc Bắc Bling (Bắc Ninh) kết hợp Hòa Minzy và NSƯT Xuân Hinh – đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ. Đây không chỉ là “track” bắt tai mà là bài thử rất rõ ràng: liệu dân ca Bắc Ninh có thể đi cùng flow rap, hiệu ứng bling-bling mà vẫn giữ hồn quan họ. Câu trả lời là có, khi người sáng tác đủ hiểu văn hóa gốc. Khi anh vừa sáng tác, sản xuất, viết lời, vừa góp giọng trong nhiều tác phẩm, sự chủ động đó giúp nhạc của anh không rơi vào kiểu “phối dân ca cho có”, mà trở thành âm nhạc truyền thống hiện đại đúng nghĩa, có bản sắc rõ ràng và nhắm thẳng vào khán giả trẻ.
Trần Mạnh Cường: nhạc sĩ 9x biến Bắc Bộ thành thế giới nhạc số
Nếu Tuấn Cry là câu chuyện “đi lên từ tài xế”, thì Trần Mạnh Cường là hình mẫu một nghệ sĩ được đào luyện dài hơi nhưng vẫn chọn hướng đi khó: bám vào chất liệu dân gian Bắc Bộ. Anh bắt đầu hành trình nghệ thuật từ sớm và kiên trì xây dựng sự nghiệp theo hướng kết hợp sâu sắc giữa chất liệu dân gian Bắc Bộ với ngôn ngữ âm nhạc hiện đại. Sở trường của anh trải dài từ Xẩm, Quan họ, dân ca, dân gian đương đại đến ballad và rock ballad; anh còn chơi guitar, sáo, đàn nguyệt, piano, lại kiêm ca sĩ, nhạc sĩ, music producer, arranger với 13 năm kinh nghiệm ca hát và hoạt động nghệ thuật. Điều quan trọng là anh không chạy theo xu hướng nhất thời mà chọn làm mới Xẩm, Quan họ, Dân ca nhưng vẫn giữ bản sắc – lựa chọn này cho thấy anh coi nhạc dân gian đương đại không phải chiêu trò mà là đường dài.
Để thấy sức nặng của lựa chọn đó, chỉ cần nhìn vào những con số. “Anh đau từ lúc em đi” đạt gần 2 tỷ lượt xem trong 6 tháng, đứng Top 1 trending trên TikTok, CapCut, nhạc số và YouTube năm 2024. Theo số liệu ghi nhận, tổng lượt streaming các sản phẩm liên quan đạt khoảng 3 tỷ views. Một câu nói đáng trích là: “Theo dữ liệu recap, sản phẩm của Trần Mạnh Cường đạt 503,6 nghìn giờ nghe và 12,5 triệu lượt xem trên YouTube, Shorts và nền tảng nhạc số”. Điều này cho thấy nhạc dân gian đương đại hoàn toàn có thể chiếm lĩnh bảng xếp hạng, miễn là nó đủ “bắt trend” về mặt cảm xúc. Không chỉ trên nền tảng số, việc anh tham gia Táo Quân – Gặp nhau cuối năm 2024 với vai trò diễn viên cho thấy hệ thống truyền hình quốc gia cũng thừa nhận một kiểu nghệ sĩ mới: vừa làm sân khấu dân gian, vừa thuộc thế giới nhạc số.
“Sớm Nắng Chiều mưa”: khi MV trở thành lớp học văn hóa Bắc Bộ
Sản phẩm Sớm Nắng Chiều mưa của Trần Mạnh Cường cho thấy rõ cách anh hiểu nhạc dân gian đương đại: âm nhạc chỉ là một nửa câu chuyện, nửa còn lại là hình ảnh và bối cảnh. Ca khúc được đầu tư công phu với ekip gồm Masew, Trần Mạnh Cường và Felix làm music producer. MV lấy cảm hứng từ đời sống văn hóa Bắc Bộ và nghệ thuật dân gian truyền thống, với hai bối cảnh chính là Chùa Thầy – xứ Đoài cho các phân cảnh lễ hội, đông vui, giàu chất liệu văn hóa, và không gian Tinh hoa Bắc Bộ, nơi nghệ thuật múa rối nước được khai thác đan xen hiện thực. Tiến sĩ Nguyễn Thanh Nga nhận định: “Việc lồng ghép hình ảnh múa rối nước vào mạch kể chuyện giúp MV trở nên phong phú, thú vị, vừa giữ được hồn cốt dân gian vừa mang hơi thở đương đại”.
Điểm đáng nói là ekip không dựng MV như một “catalog” quảng bá du lịch mà kể câu chuyện xoay quanh hình tượng con rối bằng lối tả xuôi giàu hình ảnh; mỗi cảnh được thể hiện nhanh, mạnh, mang tính kịch, kết hợp nhiều yếu tố choreography. Họ còn đưa vào nhiều meme nhằm tạo hiệu ứng vui, độc đáo, từ đó kéo truyền thống đến gần công chúng trẻ. Hình ảnh trong MV cho thấy sự chăm chút về trang phục, ánh sáng, biểu cảm, với việc Trần Mạnh Cường xuất hiện trong trang phục truyền thống. Đây chính là âm nhạc truyền thống hiện đại ở mức độ tinh vi hơn: không chỉ remix dân ca mà biến cả MV thành một lớp học văn hóa Bắc Bộ “ẩn” trong nội dung giải trí. Thông điệp gìn giữ bản sắc dân tộc vì thế không nằm ở khẩu hiệu, mà ở việc khán giả vô thức thuộc luôn hình ảnh múa rối nước và lễ hội làng.
Phong trào tái khám phá di sản và ý nghĩa của hai nhạc sĩ
Nhìn chung, cả Tuấn Cry lẫn Trần Mạnh Cường đều không làm nhạc dân gian đương đại như một “màu” nhất thời. Tuấn Cry công khai mong muốn đưa văn hóa Việt đến gần hơn với khán giả trẻ thông qua âm nhạc, và không phải ngẫu nhiên các ca khúc của anh luôn xoay quanh tình yêu quê hương, tự hào dân tộc. Còn với Trần Mạnh Cường, Sớm Nắng Chiều mưa được định vị rõ ràng như một sản phẩm mang thông điệp gìn giữ bản sắc dân tộc. Trong dòng chảy âm nhạc đương đại, nơi truyền thống và hiện đại liên tục giao thoa, anh trở thành gương mặt tiêu biểu của thế hệ nghệ sĩ trẻ kết nối tinh hoa dân gian với “hơi thở” thời đại.
Phong trào này phản ánh một xu hướng đáng chú ý: giới trẻ không quay lưng với di sản, họ chỉ từ chối cách kể cũ kỹ. Khi những ca khúc như Tuấn Cry Bắc Bling hay các bản Xẩm, Quan họ phối mới của Trần Mạnh Cường gây sốt trên nền tảng số, đó là dấu hiệu rằng bản sắc dân tộc Việt vẫn là nhu cầu thật, miễn là được kể bằng ngôn ngữ họ đang sống. Những con số hàng tỷ lượt xem của Anh đau từ lúc em đi và hàng triệu người theo dõi trên các nền tảng của Trần Mạnh Cường, cùng sức lan tỏa mạnh mẽ của các ca khúc như Kiếp sau vẫn là người Việt Nam hay Giai điệu Việt Nam mình, cho thấy: di sản không yếu, vấn đề là ai đứng ra remix nó. Kết luận sau cùng khá rõ ràng: nếu muốn bản sắc sống trong đời sống số, chúng ta cần thêm nhiều “Tuấn Cry” và “Trần Mạnh Cường” nữa – những người dám biến âm nhạc truyền thống thành ngôn ngữ bình thường của thế hệ mới.
