Tiếng ru Việt Nam: thanh âm nhỏ bé mang bản sắc lớn
Tiếng ru Việt Nam là những giai điệu “à ơi” mộc mạc, được truyền qua nhiều thế hệ mẹ và bà, vừa vỗ về giấc ngủ trẻ thơ vừa lưu giữ ký ức, tình yêu gia đình và bản sắc âm nhạc truyền thống Việt trong một dạng âm thanh đời sống tưởng như bình dị nhưng lại kết tinh chiều sâu văn hóa và tâm hồn cộng đồng. Với nghệ sĩ saxophone Phan Lê Hiếu, tiếng ru không chỉ là ký ức tuổi thơ mà là thanh âm đại diện cho tâm hồn người Việt, vượt lên mọi ranh giới vùng miền và dân tộc. Khi anh chọn tiếng ru làm “âm thanh Việt Nam” của riêng mình, đó là một tuyên bố thẳng thắn: bản sắc không nằm ở những sân khấu hoành tráng, mà ở những câu hát khe khẽ bên chiếc võng trưa hè.
Phan Lê Hiếu: từ Quảng Trị đến hành trình kể chuyện bằng saxophone
Sinh ra tại Quảng Trị, vùng đất thấm đẫm lịch sử và những làn điệu dân ca miền Trung, Phan Lê Hiếu lớn lên giữa tiếng hò, điệu lý và âm hưởng nhã nhạc cung đình Huế, những chất liệu luôn mang đến cho anh nhiều cảm xúc. Được đào tạo trong môi trường âm nhạc cổ điển phương Tây, anh không chấp nhận việc tách mình khỏi cội rễ, mà dùng saxophone để quay về với âm nhạc dân gian quê hương. Theo anh, bản sắc âm nhạc truyền thống Việt thể hiện qua giai điệu, thang âm ngũ cung, cách luyến láy, nhạc cụ truyền thống và những câu chuyện văn hóa phía sau mỗi tác phẩm. Chính nền tảng đó giúp tiếng saxophone của Hiếu không bị “Tây hóa” hoàn toàn, mà trở thành giọng nói mới cho những câu chuyện lịch sử và ký ức Việt anh đang kể bằng ngôn ngữ âm nhạc đương đại.
Saxophone âm nhạc dân gian: khi tiếng ru bước vào không gian đương đại
Điều thú vị trong hành trình của Phan Lê Hiếu là cách anh dùng saxophone – một nhạc cụ gắn với jazz và giao hưởng phương Tây – để thổi lại tiếng ru Việt Nam và âm nhạc dân gian. Những giai điệu “à ơi” được anh chuyển thành đường hơi, câu luyến, nhịp ngắt trên saxophone, đôi khi kết hợp với giao hưởng, nhạc điện tử và các xu hướng âm nhạc quốc tế mà vẫn giữ được tinh thần Việt. Ở đó, tiếng ru không còn là lời hát ru con trên chiếc giường tre, mà là chất liệu mở ra không gian sáng tạo mới, nơi âm nhạc truyền thống Việt không bị đóng khung trong bảo tàng hay lễ hội. Như anh khẳng định: “Âm nhạc là di sản sống, và di sản ấy cần được tiếp nối bằng sự sáng tạo của tất cả mọi người”.
Tiếng ru như sợi dây cảm xúc nối gia đình, quê hương và bản sắc
Theo Phan Lê Hiếu, trên khắp đất nước, dù thuộc dân tộc nào, người mẹ cũng có lời ru dành cho con, người bà có lời ru dành cho cháu. Ngay cả những tiếng ru không có lời, chỉ ngân nga giai điệu “à ơi”, vẫn chứa đựng tình yêu thương vô bờ bến dành cho những sinh linh nhỏ bé. Khi những tiếng ru ấy được anh đưa vào saxophone âm nhạc dân gian, chúng trở thành cây cầu cảm xúc nối người nghe với ký ức gia đình, với nhịp võng quê nhà, với tiếng sáo trên đồng, tiếng trống hội làng. Lullaby không còn là âm nhạc “ngoài thị trường”, mà là điểm tựa tinh thần cho người Việt trong đời sống đô thị hóa. Ở tầng sâu hơn, đó là cách mỗi người nhận diện mình thuộc về đâu, thông qua những âm thanh đã thấm vào tuổi thơ và vô thức tập thể.
Từ “Thanh âm Việt Nam” đến ngân hàng ký ức âm nhạc truyền thống
Sự lựa chọn tiếng ru của Phan Lê Hiếu trùng khớp với tinh thần chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” năm 2026 do Bộ VHTTDL phát động, hướng tới khơi dậy sức sáng tạo cộng đồng và lưu giữ những thanh âm gắn với đời sống, văn hóa dân tộc. Với mục tiêu từng bước xây dựng Ngân hàng giai điệu Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam, chương trình khẳng định âm nhạc không chỉ thuộc về nghệ sĩ chuyên nghiệp; mỗi người, mỗi vùng đất đều có những thanh âm và câu chuyện riêng đáng được khám phá, chia sẻ. Khi cộng đồng cùng tham gia, những chất liệu độc đáo như tiếng ru Việt Nam sẽ có thêm cơ hội được phát hiện, làm phong phú đời sống âm nhạc, đưa âm nhạc truyền thống Việt đến gần hơn với giới trẻ và hướng tới thị trường quốc tế.
