Huân chương Lao động hạng Ba: Danh hiệu cho cả một chiến lược đổi mới
Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam nhận Huân chương Lao động hạng Ba trong lễ kỷ niệm 145 năm Đường sắt Việt Nam và 80 năm Ngày truyền thống ngành tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm là một sự kiện đánh dấu bước ngoặt, vừa ghi nhận lịch sử hy sinh, vừa khẳng định định hướng hiện đại hóa và tái định vị đường sắt như hạ tầng chiến lược trong phát triển giao thông Việt Nam, gắn với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và mở rộng không gian phát triển kinh tế-xã hội.
Điểm đáng nói là phần thưởng này đến đúng thời điểm ngành đường sắt bước ra khỏi giai đoạn khó khăn vì dịch bệnh, chuyển từ thua lỗ sang kinh doanh có lãi, doanh thu tăng và đời sống người lao động được cải thiện rõ rệt. Đây không chỉ là phần thưởng cho quá khứ, mà là tín hiệu chính trị mạnh mẽ khẳng định đường sắt đã trở lại bàn cờ chiến lược hạ tầng quốc gia. Việc Phó Thủ tướng Thường trực thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trực tiếp trao Huân chương cho Tập đoàn VNR và lãnh đạo chủ chốt cho thấy kỳ vọng lớn: đường sắt phải chuyển mình từ doanh nghiệp vận tải sang “trục xương sống” của mô hình phát triển mới.
Đường sắt Việt Nam lịch sử: 145 năm gắn với vận mệnh đất nước
Không thể hiểu ý nghĩa của Huân chương hôm nay nếu tách khỏi Đường sắt Việt Nam lịch sử. Từ năm 1881, khi tuyến Sài Gòn – Mỹ Tho được khởi công, đường sắt đã trở thành “mạch máu” giao thông, gắn với cả những trang sử đau thương và hào hùng của dân tộc. Trong hai cuộc kháng chiến, người thợ hỏa xa sống chết với khẩu hiệu “Sống bám cầu, bám đường – Chết kiên cường, dũng cảm”, “Địch phá, ta sửa, ta đi”, giữ thông tuyến chi viện cho tiền tuyến.
Ngày 21/10/1946, chuyến tàu đặc biệt đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Hải Phòng về Hà Nội đã biến ngành đường sắt thành một biểu tượng chính trị; lời căn dặn “Công việc Hỏa xa là một công việc quan trọng trong sự kiến thiết nước nhà” trở thành kim chỉ nam và mốc 21/10 được chọn làm Ngày truyền thống ngành. Đến 31/12/1976, hai đoàn tàu Thống Nhất nối liền Nam – Bắc trở thành hình ảnh cô đọng nhất của thống nhất non sông. Ngành đường sắt 145 năm vì thế không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là lịch sử sống của quốc gia.
Từ ký ức chiến tranh đến hạ tầng chiến lược quốc gia
Lễ kỷ niệm tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm không chỉ là dịp ôn lại truyền thống 80 năm, mà còn là tuyên bố chính thức: đường sắt trở lại vị thế kết cấu hạ tầng chiến lược quốc gia. Theo phát biểu của Phó Thủ tướng Thường trực, lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, ngành được đặt đúng tầm trong các nghị quyết chiến lược của Đảng và Quốc hội, tạo hành lang pháp lý để Tập đoàn VNR dẫn dắt toàn bộ hệ sinh thái đường sắt.
Điều này không phải ngẫu nhiên. Trong những năm gần đây, dù hạ tầng cũ kỹ, đường sắt vẫn chứng minh vai trò trụ cột trong phát triển giao thông Việt Nam: từ giữ cầu Sông Thương giữa lũ bão Yagi và bão số 11, đảm bảo vận tải an toàn, đến các chuyến tàu đưa người dân từ vùng dịch Covid-19 về quê, vận chuyển miễn phí y bác sĩ và hàng hóa thiết yếu. Những đóng góp âm thầm đó cho phát triển kinh tế-xã hội là nền tảng đạo lý để Nhà nước “trả nợ” bằng một chiến lược nâng tầm, chứ không chỉ bằng phần thưởng danh dự.
Chuyển mình thành Tập đoàn VNR: Từ doanh nghiệp vận tải đến trục phát triển
Bước ngoặt quan trọng nhất nằm ở mô hình tổ chức: ngày 11/8/2026, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam chính thức chuyển đổi thành Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, mở ra chặng đường mới. Từ đây, Tập đoàn VNR huân chương không còn được kỳ vọng chỉ bán vé tàu, mà phải kiến tạo không gian phát triển, dẫn dắt đầu tư và đổi mới quản trị theo mô hình “3 nền tảng – 3 trụ cột – 5 chuyển dịch” mà Chính phủ đánh giá cao.
Phó Thủ tướng yêu cầu Tập đoàn chuyển từ vận hành thụ động, phụ thuộc ngân sách sang chủ động đầu tư, khai thác hiệu quả 312 khu ga hiện hữu, phát triển mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) và chuỗi logistics kết nối cảng biển, cảng cạn, khu công nghiệp, mạng lưới khu vực, Trung Á, châu Âu. Đây là bước chuyển từ “ngành vận tải” sang “ngành hạ tầng phát triển”, nơi mỗi nhà ga không chỉ là điểm dừng tàu mà là cực tăng trưởng kinh tế địa phương.
Người dân được gì từ một ngành đường sắt hiện đại hóa?
Nếu không gắn với lợi ích cụ thể của người dân, mọi chiến lược đều chỉ nằm trên giấy. Tín hiệu tích cực là trong giai đoạn 2021–2026, hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành đã phục hồi có lãi, doanh thu tăng trưởng, đời sống người lao động được nâng lên, đồng thời xuất hiện nhiều sản phẩm du lịch – di sản với triết lý “mỗi cung đường một loài hoa, mỗi khu ga một điểm đến”. Đây là cách đường sắt bước vào thị trường dịch vụ trải nghiệm, chứ không chỉ cạnh tranh bằng giá vé.
Ở tầng sâu hơn, định hướng “lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm” thể hiện rõ qua mục tiêu dịch vụ “một tấm vé cho cả hành trình” với hành khách và vận chuyển “từ kho đến kho” với chủ hàng. Phó Thủ tướng nhấn mạnh an toàn chạy tàu phải là “kỷ luật tối cao”, chuyển từ xử lý sự cố sang dự báo, phòng ngừa rủi ro. Nếu những cam kết này được thực hiện, người dùng sẽ được hưởng một hệ thống vận tải an toàn hơn, thuận tiện hơn và gắn kết chặt chẽ với các phương thức giao thông khác trong phát triển giao thông Việt Nam.
7 nhiệm vụ trọng tâm: Thước đo thật cho Huân chương danh dự
Huân chương Lao động hạng Ba là điểm khởi đầu, không phải đích đến. Tập đoàn đã cam kết tập trung cao độ để thực hiện 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm mà Phó Thủ tướng giao, từ đổi mới tư duy chiến lược, nâng chuẩn an toàn, cải thiện chất lượng dịch vụ, hiện đại hóa quản trị số, đến phát triển khoa học công nghệ và nguồn nhân lực. Một yêu cầu then chốt là công tác đào tạo phải đi trước, với quy mô nhân lực dự báo hơn 21.000 người, bảo đảm chậm nhất 3 năm sau khi các tuyến mới khai thác, người Việt Nam làm chủ hoàn toàn vận hành và bảo trì.
Theo thư chúc mừng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, ngành được kêu gọi biến niềm tự hào truyền thống thành hành động thiết thực, xây dựng Đường sắt Việt Nam hiện đại, bền vững, xứng đáng là trục xương sống của nền kinh tế. Thước đo cuối cùng của Huân chương không nằm ở tấm bằng khen treo tại Gia Lâm, mà ở việc đường sắt có thực sự trở thành lựa chọn an toàn, tiện lợi, hiệu quả cho hàng chục triệu người dân và doanh nghiệp trong những thập kỷ tới hay không.
