Hợp tác VinSpeed – Siemens Mobility: Thỏa thuận công nghệ hơn là một hợp đồng xây lắp
Hợp tác giữa VinSpeed và Siemens Mobility trong lĩnh vực đường sắt cao tốc Việt Nam là một thỏa thuận trọn gói về công nghệ, hạ tầng và vận hành, nhằm xây dựng các tuyến tàu tốc độ cao chuẩn quốc tế và đặt nền móng cho một mạng lưới kết nối đường sắt cao tốc trên phạm vi quốc gia.
Theo thông tin công bố, Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Đường sắt Cao tốc VinSpeed và Siemens Mobility GmbH đã ký hợp đồng trọn gói cho hai tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh và Bến Thành – Cần Giờ. Thỏa thuận này được ký ngày 22/9, trên nền tảng một thỏa thuận hợp tác chiến lược toàn diện và chuyển giao công nghệ đã được hai bên ký từ tháng 12/2025. Nói cách khác, đây không chỉ là một hợp đồng mua tàu và thiết bị, mà là bước tiếp theo của một chiến lược dài hơi về công nghệ và nội địa hóa năng lực đường sắt cao tốc.
Vingroup xác nhận giá trị hợp đồng và khẳng định đây là cột mốc quan trọng để VinSpeed tích lũy năng lực, tiến tới tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị đường sắt tốc độ cao. Ở chiều ngược lại, Siemens Mobility coi Việt Nam là một thị trường đang mở ra kỷ nguyên mới về giao thông và muốn tham gia ngay từ giai đoạn đầu. Sự trùng khớp về thời điểm và lợi ích khiến thỏa thuận này mang màu sắc chiến lược rõ rệt, vượt xa phạm vi hai tuyến đầu tiên.
Vai trò chia sẻ: VinSpeed làm hạ tầng, Siemens cung cấp hệ thống tàu cao tốc
Điểm đáng chú ý nhất của hợp đồng VinSpeed Siemens Mobility là sự phân vai rõ ràng: doanh nghiệp Việt Nam làm “thân tàu”, đối tác Đức lo “bộ não”. Theo hợp đồng, VinSpeed phụ trách phát triển dự án, thi công đường ray và các hạng mục xây dựng dân dụng, trong khi Siemens Mobility đảm nhiệm vai trò đối tác công nghệ, cung cấp các hệ thống đường sắt tiên tiến cùng năng lực kỹ thuật cần thiết.
Siemens Mobility sẽ thiết kế, cung cấp và tích hợp đoàn tàu cùng các hệ thống then chốt như tín hiệu, thông tin liên lạc và cấp điện cho các dự án của VinSpeed. Cụ thể, doanh nghiệp Đức sẽ cung cấp 10 đoàn tàu Velaro Novo cho hai tuyến, kèm theo các hệ thống thông tin và cấp điện, triển khai theo từng giai đoạn. Đây là mô hình hợp đồng hệ thống trọn gói, nơi một nhà thầu công nghệ chịu trách nhiệm tích hợp từ phương tiện đến hạ tầng kỹ thuật, vốn là xu hướng phổ biến với các hệ thống tàu cao tốc thế hệ mới.
Cách chia vai này giúp VinSpeed tập trung vào thế mạnh xây dựng hạ tầng, đồng thời học từ một đối tác có hơn 175 năm kinh nghiệm đường sắt, doanh thu mảng giao thông đạt 12,4 tỷ euro và khoảng 43.400 nhân viên trên toàn cầu. Về lâu dài, nếu gắn kết tốt, đây sẽ là con đường nhanh nhất để phía Việt Nam không chỉ vận hành mà còn tiến tới làm chủ dần một phần chuỗi cung ứng hệ thống tàu cao tốc.
Velaro Novo, ATO và ETCS: Vì sao gói công nghệ này có tính bước ngoặt?
Không phải ngẫu nhiên VinSpeed chọn Siemens Mobility cho tham vọng đường sắt cao tốc Việt Nam: doanh nghiệp Đức mang đến một gói công nghệ nằm trong nhóm tiên tiến nhất thế giới. Siemens Mobility dự kiến cung cấp cho các dự án của VinSpeed dòng tàu Velaro Novo, mẫu tàu cao tốc có vận tốc thiết kế lên tới 350 km/h. Mỗi đoàn tàu dài 200 m gồm 7 toa, sức chứa 760 hành khách, sử dụng thiết kế thân rộng và kết cấu “ống rỗng”, qua đó tăng sức chứa hành khách ít nhất 10% so với các thế hệ trước.
Velaro Novo còn được giới thiệu có mức tiêu thụ năng lượng thấp hơn khoảng 30% so với các thế hệ tàu trước. Sự kết hợp giữa sức chứa lớn và hiệu quả năng lượng tạo lợi thế kinh tế cho khai thác, nhất là với các tuyến có nhu cầu cao. Nhưng yếu tố mang tính “bước ngoặt” hơn nằm ở lớp điều khiển: các đoàn tàu sẽ được trang bị công nghệ vận hành tàu tự động (ATO), tích hợp với nền tảng hệ thống tín hiệu Điều khiển tàu châu Âu (ETCS) cấp độ 2.
Công nghệ này cho phép tự động tối ưu hóa khoảng cách giữa các đoàn tàu, nâng cao độ chính xác và hiệu quả sử dụng năng lượng thông qua điều khiển thông minh tốc độ, gia tốc và phanh. Theo thông tin công bố, đây sẽ là lần đầu tiên trên thế giới công nghệ ATO trên nền tảng ETCS được triển khai trong một mạng lưới đường sắt cao tốc quốc gia. Nếu triển khai đúng như thiết kế, Việt Nam không đi theo lối mòn mà nhảy thẳng lên thế hệ điều khiển tàu cao tốc tích hợp và tự động, điều mà nhiều nước phát triển còn đang trong giai đoạn chuyển đổi.
Hai tuyến đầu tiên và tham vọng mạng lưới đường sắt cao tốc quốc gia
Về quy mô, hợp đồng trọn gói này không dừng ở mức “thí điểm nhỏ lẻ”. VinSpeed đang đề xuất và triển khai các dự án đường sắt tốc độ cao, trong đó có tuyến Bến Thành – Cần Giờ dài khoảng 54 km và tuyến Hà Nội – Hạ Long (Hà Nội – Quảng Ninh) dài khoảng 120 km, với tổng mức đầu tư dự kiến của hai dự án khoảng 202.000 tỷ đồng. Doanh nghiệp đặt mục tiêu đưa hai tuyến này vào vận hành thương mại từ năm 2028, với việc triển khai thực hiện theo từng giai đoạn.
Ở miền Bắc, tuyến Hà Nội – Quảng Ninh dài 121 km với 4 nhà ga sẽ kết nối Thủ đô với một trong những trung tâm du lịch – công nghiệp năng động. Ở phía Nam, tuyến Bến Thành – Cần Giờ dài 54 km với 2 nhà ga hướng thẳng trục từ trung tâm thành phố ra biển. Đây là hai trục có ý nghĩa chiến lược cho phát triển dịch vụ, du lịch và bất động sản, nhưng quan trọng hơn, chúng là “phòng thí nghiệm sống” cho mô hình đường sắt cao tốc Việt Nam về kỹ thuật, mô hình tài chính và tổ chức vận hành.
Thỏa thuận được đánh giá là một cột mốc quan trọng trong quá trình VinSpeed từng bước phát triển năng lực trong lĩnh vực đường sắt cao tốc, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển hệ thống hạ tầng giao thông hiện đại, đạt tiêu chuẩn quốc tế. Nếu hai tuyến này vận hành ổn định, chúng sẽ tạo áp lực tích cực để mở rộng thành mạng lưới đường sắt cao tốc quốc gia, gắn với tham vọng dài hạn về một trục kết nối đường sắt cao tốc Bắc – Nam và các nhánh liên vùng.
Thách thức và cơ hội: Việt Nam có nắm được cơ hội “nhảy cóc” công nghệ?
Bước ngoặt thật sự của hợp tác VinSpeed Siemens Mobility nằm ở khả năng “nhảy cóc” công nghệ chứ không chỉ ở quy mô đầu tư. Siemens Mobility có lịch sử hơn 175 năm trong lĩnh vực đường sắt và cung cấp các giải pháp tàu, tín hiệu, điện khí hóa, tự động hóa cho nhiều thị trường. Nếu tận dụng được chương trình chuyển giao công nghệ được nêu trong thỏa thuận hợp tác chiến lược, Việt Nam có cơ hội rút ngắn hàng thập kỷ tích lũy kinh nghiệm.
Tuy vậy, chuyển giao công nghệ không phải con đường một chiều. Nó đòi hỏi năng lực nhân sự, chuẩn mực kỹ thuật, cơ chế quản lý rủi ro và đặc biệt là một khung pháp lý ổn định để khai thác hệ thống tàu cao tốc. Mô hình Siemens đang áp dụng – tích hợp toàn bộ hệ thống từ thiết kế, phương tiện, tín hiệu, điện khí hóa đến dịch vụ vận hành và bảo trì – nếu không được giám sát kỹ, có thể dẫn đến phụ thuộc quá mức vào một nhà cung cấp duy nhất.
Vì vậy, thành công của bước đi này phụ thuộc vào việc VinSpeed và các cơ quan quản lý có biến hợp đồng trọn gói thành chương trình “đồng sáng tạo” hay không. Nếu chỉ nhập công nghệ mà không xây dựng lực lượng kỹ sư, chuyên gia, quy chuẩn nội địa tương ứng, đường sắt cao tốc Việt Nam sẽ hiện đại nhưng mong manh. Ngược lại, nếu coi đây là bàn đạp để hình thành năng lực thiết kế, sản xuất và duy tu trong nước, thỏa thuận hôm nay có thể là mốc mở màn cho một ngành công nghiệp đường sắt cao tốc nội địa trong vài thập kỷ tới.
