Hầm Khe Nét là gì và vì sao chuyến tàu đầu tiên lại quan trọng?
Hầm Khe Nét Quảng Trị là hầm đường sắt mới nối trực tiếp vào tuyến Bắc – Nam, thay thế đoạn đường sắt đèo nhiều đường cong nguy hiểm trước đây và được xây dựng để xóa bỏ nút thắt cổ chai Khe Nét, rút ngắn thời gian tàu qua khu vực này, đồng thời nâng cao an toàn vận hành cho toàn tuyến đường sắt Việt Nam.
Trọng tâm của sự kiện lần này không phải ở hình ảnh một đoàn tàu hàng chạy thử, mà ở thông điệp: đường sắt Việt Nam bắt đầu dám đặt an toàn và hiệu quả lên hàng đầu theo chuẩn hạ tầng hiện đại. Sáng 21.9, một tàu hàng đầu tiên đã chạy an toàn qua hầm đường sắt Khe Nét, xã Tuyên Sơn, tỉnh Quảng Trị, trong khuôn khổ giai đoạn vận hành thử kéo dài 6 ngày. Đây là chuyến tàu thử nghiệm nhưng cũng là mốc khai sinh một đoạn tuyến hoàn toàn mới trên trục Bắc – Nam. Việc chọn tàu hàng để thử tải, chạy từ 5 km/h rồi nâng dần tốc độ lên 15 km/h cho thấy cách tiếp cận thận trọng nhưng quyết đoán đối với một công trình hạ tầng giao thông trọng yếu.
Từ 43 đường cong nguy hiểm đến 10 phút qua đèo: ý nghĩa kỹ thuật của hầm
Nếu phải chọn một chi tiết để thấy rõ nhất ý nghĩa của hầm Khe Nét, đó chính là sự biến mất của 43 đường cong nguy hiểm trên đoạn đèo dài hơn 10 km nối Hương Hóa với Kim Hóa. Trước đây, tàu phải hạn chế dưới 30 km/h, mất khoảng một giờ mới vượt qua được khu vực này, biến Khe Nét thành điểm nghẽn kinh niên của toàn tuyến Bắc – Nam. Đây là ví dụ điển hình cho cách mà hạ tầng cũ kéo lùi năng lực của cả mạng lưới đường sắt Việt Nam.
Giờ đây, hầm được kết nối thẳng vào tuyến Bắc – Nam; tàu không còn phải leo đèo, ôm cua gắt mà đi thẳng trong lòng núi. Khi chính thức khai thác, tàu dự kiến có thể chạy tới 60 km/h, rút thời gian qua khu vực Khe Nét xuống còn khoảng 10 phút. Câu chuyện không chỉ là tiết kiệm gần 50 phút hành trình; đó là sự dịch chuyển tư duy từ “chấp nhận chậm và nguy hiểm” sang “đòi hỏi nhanh và an toàn” trên một công trình hạ tầng giao thông then chốt. Một tuyến đơn nhưng được vận hành theo quy trình thử nghiệm nghiêm ngặt trước khi tăng tốc chính là bước tập dượt cho một tiêu chuẩn vận hành mới.
ODA Hàn Quốc và bài học về hợp tác quốc tế trong hạ tầng đường sắt
Dự án hầm Khe Nét không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà còn là phép thử cho mô hình hợp tác tài chính quốc tế trong phát triển đường sắt Việt Nam. Dự án cải tạo đường sắt qua đèo Khe Nét được khởi công vào tháng 3.2024, do Bộ Giao thông Vận tải (cũ), UBND tỉnh Quảng Bình (cũ) và Quỹ Hợp tác phát triển kinh tế Hàn Quốc cùng triển khai. Với tổng vốn hơn 2.000 tỉ đồng, đây là dự án đường sắt đầu tiên sử dụng nguồn vay viện trợ ODA Hàn Quốc kết hợp vốn đối ứng của Chính phủ Việt Nam.
Điểm đáng nói là khoản viện trợ ODA Hàn Quốc không đứng một mình, mà gắn với trách nhiệm đồng tài trợ của phía Việt Nam. Điều này buộc chúng ta phải coi công trình hạ tầng giao thông như một tài sản chung, chứ không phải món quà cho không. Câu phát biểu có thể trích dẫn là: “Đây là dự án đường sắt đầu tiên tại Việt Nam sử dụng nguồn vốn vay ODA từ Quỹ Hợp tác phát triển kinh tế Hàn Quốc cùng vốn đối ứng của Chính phủ Việt Nam”. Đi kèm với nguồn vốn là yêu cầu về chuẩn thiết kế, quản lý rủi ro và quy trình vận hành, tạo nên một chuẩn mực mới cho các dự án đường sắt sau này.
Giai đoạn 6 ngày thử nghiệm: phép thử nghiêm khắc hơn cho hệ thống
Hầm Khe Nét được đưa vào vận hành thử trong 6 ngày trước khi tổ chức chạy tàu chính thức trên tuyến Bắc – Nam. Nhiều người có thể nhìn vào con số 6 ngày và nghĩ đây chỉ là thủ tục, nhưng thực tế đây là giai đoạn “thi tốt nghiệp” của cả một hệ thống kỹ thuật. Trong khoảng thời gian ngắn nhưng dày đặc này, mỗi đoàn tàu, mỗi lần tăng tốc đều nhằm mục tiêu kiểm định khả năng chịu tải, độ ổn định của tín hiệu thông tin và mức độ an toàn của toàn tuyến.
Việc chọn cấu hình một tuyến đơn, chạy thử với tốc độ thấp 5 km/h rồi nâng dần lên 15 km/h trước khi hướng tới 60 km/h khi khai thác chính thức cho thấy cách tiếp cận đặt an toàn lên trước. Đây cũng là lời nhắc rằng nâng cấp đường sắt Việt Nam không thể chỉ là thay ray, thay tà vẹt, mà phải là nâng chuẩn vận hành. Nếu giai đoạn thử nghiệm thành công, hầm Khe Nét sẽ trở thành mô hình tham chiếu cho những dự án tương tự, nơi mỗi phút rút ngắn hành trình đều được đánh đổi bằng sự chắc chắn về an toàn.
Từ Khe Nét nhìn rộng ra: tín hiệu cho tương lai đường sắt Việt Nam
Điều quan trọng nhất mà hầm Khe Nét mang lại không chỉ là tiết kiệm thời gian, mà là một thông điệp: đường sắt Việt Nam vẫn có thể thay đổi nếu dám xử lý đúng chỗ nghẽn. Dự án được triển khai với mục tiêu rõ ràng là tháo gỡ “nút thắt cổ chai” trên tuyến Bắc – Nam, thay vì nâng cấp dàn trải. Kết quả là một công trình hạ tầng giao thông cụ thể, đo đếm được bằng từng phút hành trình rút ngắn, từng khúc cua nguy hiểm bị xóa bỏ.
Từ góc độ dài hạn, Khe Nét là phép thử xem chúng ta có đủ kiên trì theo đuổi một tiêu chuẩn hạ tầng mới hay không. Nếu coi đây chỉ là một dự án đơn lẻ, chúng ta sẽ lại mắc kẹt trong tư duy “vá víu” tuyến hiện hữu. Nhưng nếu xem đây là bước khởi đầu cho chuỗi dự án hầm, cầu, tuyến tránh trên toàn mạng lưới, thì hầm Khe Nét trở thành biểu tượng cho một thế hệ đường sắt khác: an toàn hơn, nhanh hơn và có khả năng thu hút lại hành khách, hàng hóa đã chuyển sang các phương thức khác. Tương lai của đường sắt Việt Nam sẽ được quyết định bởi số lượng những “Khe Nét” mới mà chúng ta dám làm, chứ không ở các bản kế hoạch trên giấy.
