Trào lưu ảnh AI thập niên 80: thú vui mới, rủi ro cũ nhưng nguy hiểm hơn
Nguy cơ thu thập dữ liệu sinh trắc học AI từ các ứng dụng tạo ảnh, chatbot và công cụ chỉnh sửa nội dung là tình trạng người dùng vô tình cung cấp khuôn mặt, giọng nói, giấy tờ tùy thân và thông tin nhạy cảm cho nền tảng không rõ nguồn gốc, khiến dữ liệu có thể bị lưu trữ, mua bán hoặc khai thác trái phép cho mục đích lừa đảo, giả mạo danh tính và tấn công an ninh mạng. Vấn đề không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở cách chúng ta dễ dàng “nộp” danh tính số để đổi lấy vài bức ảnh phong cách thập niên 80. Về mặt kỹ thuật, để tạo ra một bức ảnh AI chuẩn xác, ứng dụng bắt buộc phải thu thập dữ liệu sinh trắc học khuôn mặt của người dùng. Đây là loại dữ liệu được dùng để xác thực tài khoản ngân hàng, mở khóa thiết bị thông minh, đăng nhập dịch vụ công trực tuyến. Nói thẳng: bạn đang đưa chìa khóa bảo mật của mình cho một bên thứ ba, thường đặt máy chủ ở nước ngoài và vượt ngoài tầm kiểm soát của cơ quan chức năng trong nước.
Dữ liệu sinh trắc học AI: từ khuôn mặt đến hồ sơ danh tính số hoàn chỉnh
Khi bạn tải ảnh chân dung rõ nét lên ứng dụng tạo ảnh “xuyên không” hay dùng AI để chỉnh sửa ảnh, tạo video, nền tảng đó không chỉ thấy khuôn mặt mà còn có thể xây dựng cả hồ sơ sinh trắc học của bạn. Dữ liệu sinh trắc học đặc trưng, duy nhất của mỗi cá nhân đang bị đối xử như một món quà miễn phí, trong khi nó tương đương giấy tờ tùy thân và mật khẩu ngân hàng về giá trị bảo mật. Nguy cơ lớn nhất hiện nay là việc các đối tượng xấu có thể chiếm đoạt hoặc mua lại kho dữ liệu khuôn mặt này từ các nhà phát triển ứng dụng thiếu uy tín. Khi đã sở hữu hình ảnh chất lượng cao và dữ liệu khuôn mặt, tội phạm mạng sẽ tận dụng công nghệ Deepfake để dựng lại video, giọng nói sống động như thật. Từ đó, chúng thực hiện các cuộc gọi video lừa đảo tới người thân, bạn bè để vay tiền, yêu cầu chuyển khoản khẩn cấp với lý do tai nạn, bệnh tật; tình trạng này đã xảy ra tại nhiều địa phương, gây thiệt hại lớn về tài sản và ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh trật tự.
Không chỉ ảnh: chatbot, ứng dụng AI và thói quen “kể hết” của người dùng
Nguy hiểm của các ứng dụng AI không dừng lại ở ảnh. Nhiều người dùng có thói quen cung cấp cho các nền tảng AI các thông tin như họ tên, số điện thoại, địa chỉ, hình ảnh cá nhân, giấy tờ tùy thân, tài khoản ngân hàng, dữ liệu công việc hoặc tài liệu nội bộ để nhờ AI hỗ trợ xử lý. Các dữ liệu này có thể bị lưu trữ, thu thập hoặc khai thác trái phép nếu người dùng không kiểm soát tốt quyền riêng tư dữ liệu và mức độ bảo mật của ứng dụng. Khi hình ảnh công khai kết hợp với thông tin cá nhân trên mạng xã hội, kẻ gian có thể thu thập trọn bộ hồ sơ danh tính số. Chúng dùng ảnh của bạn để lập tài khoản mạng xã hội giả mạo, giả danh cán bộ cơ quan nhà nước, lực lượng công an nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Nguy hiểm hơn, dữ liệu sinh trắc học bị lộ có thể bị lợi dụng để vượt qua các bước xác thực khuôn mặt (eKYC) trong việc mở tài khoản ngân hàng ảo, đăng ký SIM rác, phục vụ cho các hoạt động vi phạm pháp luật mà người đứng tên hoàn toàn không hay biết. Đây không còn là rủi ro lý thuyết; tình trạng lộ, lọt, mua bán dữ liệu cá nhân đang diễn ra ngày càng tinh vi, trở thành điều kiện để các đối tượng xấu lợi dụng thực hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật.
Phần mềm crack, ứng dụng AI không rõ nguồn gốc: “cửa sau” cho mã độc và đánh cắp dữ liệu
Nếu trào lưu ảnh AI là chiếc bẫy ngọt ngào, thì phần mềm crack và ứng dụng AI không rõ nguồn gốc là cánh cửa mở toang cho tội phạm mạng. Khi người dùng tự tay tải ảnh cá nhân lên các ứng dụng AI không rõ nguồn gốc, toàn bộ dữ liệu này sẽ được lưu trữ trên hệ thống máy chủ của bên thứ ba, thường đặt tại nước ngoài và vượt ngoài tầm kiểm soát của cơ quan chức năng. Các ứng dụng dạng này còn có thể phát tán mã độc, liên kết độc hại, âm thầm chiếm quyền điều khiển thiết bị hoặc đánh cắp dữ liệu nhạy cảm. Phần mềm crack càng nguy hiểm hơn vì bản chất đã bị sửa đổi, không được kiểm định, dễ cài kèm mã độc. Khi kết hợp với quyền truy cập camera, micro, bộ nhớ máy, nó trở thành công cụ hoàn hảo để thu thập dữ liệu sinh trắc học AI, mật khẩu, mã OTP, tài khoản ngân hàng và dữ liệu bí mật công việc. Người dùng không chỉ đối mặt nguy cơ mất dữ liệu mà còn có thể vô tình tiếp tay cho hành vi vi phạm pháp luật khi phần mềm bị lợi dụng để phát tán mã độc hoặc tham gia các chiến dịch tấn công mạng.
Làm chủ quyền riêng tư dữ liệu: 7 bước thực tế để tự bảo vệ mình
- Cân nhắc kỹ trước khi tham gia trào lưu trực tuyến yêu cầu tải ảnh cá nhân, đặc biệt với ứng dụng miễn phí hoặc không rõ đơn vị phát hành; coi việc bảo vệ dữ liệu sinh trắc học như bảo vệ giấy tờ tùy thân và mật khẩu ngân hàng.
- Không tải lên ảnh độ phân giải quá cao, chụp cận cảnh rõ nét khuôn mặt hoặc ảnh chứa thông tin nhạy cảm như căn cước công dân, bằng lái xe, thẻ ngân hàng.
- Nếu đã trót dùng ứng dụng, hãy vào phần cài đặt để xóa lịch sử dữ liệu, ngắt kết nối và gỡ bỏ ứng dụng khỏi thiết bị.
- Chỉ sử dụng ứng dụng AI an toàn, có nguồn gốc rõ ràng, uy tín; tải từ kho ứng dụng chính thức và đọc kỹ chính sách bảo mật, quyền truy cập trước khi sử dụng.
- Không cung cấp thông tin cá nhân nhạy cảm cho ứng dụng AI như số CCCD, tài khoản ngân hàng, mã OTP, mật khẩu, dữ liệu sinh trắc học, dữ liệu bí mật công việc.
- Tăng cường bảo mật tài khoản: bật xác thực hai yếu tố (2FA), không dùng chung một mật khẩu cho nhiều dịch vụ, thường xuyên kiểm tra lịch sử đăng nhập để phát hiện bất thường.
- Khi nhận cuộc gọi video hỏi vay tiền, chuyển khoản khẩn cấp, tuyệt đối không chuyển tiền ngay; hãy tắt máy, gọi lại bằng cuộc gọi thường hoặc gặp trực tiếp để xác minh, và báo cho cơ quan Công an nếu nghi ngờ bị lừa đảo hoặc mạo danh.
Bảo vệ thông tin cá nhân trong kỷ nguyên AI không phải chuyện của riêng cơ quan chức năng, mà là trách nhiệm hàng ngày của mỗi người dùng. Mỗi công dân cần nâng cao ý thức, sử dụng công nghệ AI an toàn, đúng mục đích và trở thành một “mắt xích” vững chắc trong phòng chống tội phạm công nghệ cao, không để kẻ gian lợi dụng sự tò mò, nhẹ dạ để xâm phạm quyền và tài sản hợp pháp của mình.
