Olympic Trí tuệ nhân tạo là gì và vì sao kỳ thi mới quan trọng?
Olympic Trí tuệ nhân tạo là kỳ thi dành cho học sinh phổ thông có năng lực xuất sắc về trí tuệ nhân tạo, được lựa chọn từ đội tuyển môn Tin học trong Kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia, nhằm phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng nhân tài phục vụ chiến lược phát triển AI của Việt Nam trong tương lai gần. Trong dự thảo quy chế thi chọn học sinh giỏi quốc gia mới công bố, Bộ Giáo dục và Đào tạo lần đầu tiên bổ sung kỳ thi chọn đội tuyển Olympic Trí tuệ nhân tạo vào quy chế thi học sinh giỏi quốc gia. Về bản chất, đây không chỉ là một môn thi mới, mà là tín hiệu chính sách cho thấy AI đã bước từ phòng thí nghiệm và doanh nghiệp vào thẳng trung tâm của giáo dục phổ thông. Bộ rất rõ mục tiêu: bổ sung kỳ thi để đáp ứng yêu cầu phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh có năng lực trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, đồng thời phù hợp với việc triển khai các nghị quyết và Quyết định số 2422/QĐ-BGDĐT về khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông.
Kỳ thi chọn đội tuyển Olympic Trí tuệ nhân tạo được tổ chức thế nào?
Điểm mấu chốt của kỳ thi chọn đội tuyển Olympic Trí tuệ nhân tạo là: đây không phải kỳ thi tách biệt hoàn toàn, mà được xây dựng trên nền học sinh đăng ký môn Tin học trong Kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp quốc gia. Điều này vừa hợp lý vừa thách thức. Hợp lý vì học sinh Tin học là nhóm đã có nền tảng lập trình, thuật toán – yếu tố không thể thiếu khi tiếp cận trí tuệ nhân tạo. Thách thức vì đề thi Tin học truyền thống chưa chắc đã phản ánh đầy đủ năng lực AI, khiến việc thiết kế bài thi bổ sung trở thành bài toán khó cho ban ra đề. Theo dự thảo, quy mô đội tuyển cũng được điều chỉnh theo số lượng học sinh THPT mỗi địa phương. Mỗi sở Giáo dục và Đào tạo được đăng ký tối đa 10–30 thí sinh/môn, mỗi đại học quốc gia tối đa 15 thí sinh/môn, các đơn vị khác tối đa 10 thí sinh/môn. Đây là con số thể hiện rõ quan điểm: Olympic Trí tuệ nhân tạo là sân chơi dành cho số ít học sinh thực sự nổi trội, không phải cuộc thi đại trà.
Quy chế thi học sinh giỏi thay đổi: an ninh, công nghệ và áp lực mới
Không thể hiểu kỳ thi Olympic Trí tuệ nhân tạo nếu tách rời khỏi bức tranh chung: Bộ đang sửa đổi, bổ sung Quy chế thi học sinh giỏi quốc gia, giữ nguyên hình thức thi như năm 2026 nhưng thêm nhiều quy định về tuyển chọn, tổ chức và chấm thi để phù hợp thực tiễn, tăng cường an ninh, an toàn và ứng dụng công nghệ. Trước khi thí sinh vào phòng thi, tất cả vật dụng, thiết bị điện tử mang theo sẽ được kiểm tra bằng thiết bị dò kim loại. Hệ thống camera giám sát được bố trí tại phòng thi, hành lang, nơi bảo quản đề và bài thi, ghi hình liên tục, chỉ kết nối có dây trong mạng cục bộ, không dùng kết nối không dây hay Internet; dữ liệu được niêm phong lưu trữ tối thiểu 9 tháng. Về chấm thi, bài thi giấy sẽ được quét số hóa, giám khảo chấm trực tiếp trên phần mềm; phần mềm tự sinh phách điện tử và phân bài chấm ngẫu nhiên cho giám khảo độc lập, người chấm không biết thông tin thí sinh hay kết quả của giám khảo khác. "Việc chấm thi trên máy tính nhằm nâng cao tính chính xác, khách quan, minh bạch và hiệu quả". Với học sinh, tất cả những điều này đồng nghĩa: kỳ thi chọn đội tuyển nói chung, và Olympic Trí tuệ nhân tạo nói riêng, sẽ nghiêm ngặt hơn, ít “khoảng trống” cho sai sót hay vi phạm.
Bối cảnh chính sách: vì sao Olympic Trí tuệ nhân tạo xuất hiện lúc này?
Dự thảo quy chế thi học sinh giỏi được sửa đổi trong bối cảnh mô hình quản lý chính quyền địa phương 2 cấp và việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh đặt ra yêu cầu điều chỉnh cách tổ chức kỳ thi. Nhưng động lực lớn hơn đến từ chiến lược AI trong giáo dục phổ thông: Bộ đã ban hành Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông, gắn với Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 71-NQ/TW và Quyết định số 2422/QĐ-BGDĐT. Kỳ thi Olympic Trí tuệ nhân tạo là mảnh ghép tự nhiên trong bức tranh ấy. Việc bổ sung kỳ thi mới cho thấy nhu cầu rõ ràng: hệ thống giáo dục không muốn đứng ngoài cuộc chơi AI nữa. Khi chất lượng học sinh giỏi trong các lĩnh vực STEM và trí tuệ nhân tạo được đặt thành yêu cầu trong quy chế, kỳ thi chọn đội tuyển Olympic Trí tuệ nhân tạo trở thành công cụ để nhà nước nhận diện và bồi dưỡng nhóm nhỏ học sinh có khả năng dẫn dắt tương lai công nghệ. Đồng thời, quy định đội tuyển có học sinh đoạt huy chương Olympic quốc tế được đăng ký tăng thêm tối đa 2 thí sinh ở kỳ thi năm liền kề càng khẳng định định hướng ưu tiên cho các môn STEM, trong đó AI là tâm điểm.
Kết luận: cơ hội lớn nhưng không dành cho người chuẩn bị hời hợt
Kỳ thi chọn đội tuyển Olympic Trí tuệ nhân tạo là bước đi mang tính chiến lược, hơn là một thay đổi kỹ thuật trong quy chế thi học sinh giỏi. Bản dự thảo đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố trên cổng thông tin điện tử để lấy ý kiến góp ý, cho thấy cánh cửa vẫn đang mở cho cộng đồng giáo viên, học sinh và phụ huynh tham gia định hình sân chơi mới này. Các biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn, giám sát bằng camera tối thiểu 9 tháng, cùng quy trình chấm thi số hóa, rút ngắn thời hạn phúc khảo xuống 5 ngày và cấp Giấy chứng nhận kết quả dưới dạng điện tử, đều gửi chung một thông điệp: cuộc thi sẽ nghiêm túc, minh bạch và mang tính chọn lọc cao. Với học sinh yêu AI, sự xuất hiện của Olympic Trí tuệ nhân tạo là cơ hội hiếm có để năng lực của mình được ghi nhận ở cấp quốc gia và quốc tế. Nhưng cơ hội đó gắn liền với một thực tế: kỳ thi chọn đội tuyển không còn là nơi “thử sức nhẹ nhàng”, mà là vòng lọc gắt gao trong bối cảnh giáo dục đang chuyển mình theo hướng STEM và trí tuệ nhân tạo. Ai không chuẩn bị kỹ, từ kiến thức Tin học đến ý thức tuân thủ quy chế, sẽ khó vượt qua.
