Olympic trí tuệ nhân tạo là gì và vì sao lại xuất hiện lúc này?
Kỳ thi Olympic trí tuệ nhân tạo trong hệ thống kỳ thi học sinh giỏi quốc gia là kỳ thi tuyển chọn đội tuyển học sinh có năng lực nổi trội về trí tuệ nhân tạo, được tổ chức trên cơ sở các thí sinh dự thi môn Tin học và tuân theo quy chế thi mới nhằm đáp ứng nhu cầu phát hiện, bồi dưỡng tài năng công nghệ trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục phổ thông. Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo lần đầu tiên bổ sung kỳ thi chọn đội tuyển Olympic trí tuệ nhân tạo vào dự thảo quy chế thi chọn học sinh giỏi quốc gia cho thấy thông điệp rất rõ: AI không còn là “môn phụ” mà là năng lực cốt lõi cần được xác định, tuyển chọn và bồi dưỡng hệ thống. Đây là bước đi phù hợp với các nghị quyết và quyết định đã ban hành về khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông. Nói cách khác, kỳ thi mới là phép thử xem trường phổ thông, học sinh và phụ huynh đã sẵn sàng bước vào thời đại STEM và AI hay chưa.
Quy chế thi mới: AI “bước vào” từ cổng môn Tin học
Điểm then chốt của quy chế thi mới là Olympic trí tuệ nhân tạo không đứng riêng như một môn độc lập mà được tuyển chọn trên cơ sở các thí sinh đăng ký môn Tin học trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia. Điều này vừa tận dụng được nền tảng lập trình, thuật toán sẵn có, vừa gửi đi thông điệp: muốn vào đường đua AI, học sinh không thể bỏ qua năng lực Tin học nghiêm túc. Theo dự thảo, mỗi sở Giáo dục và Đào tạo được đăng ký tối đa từ 10 đến 30 thí sinh mỗi môn, tùy quy mô, mỗi đại học quốc gia tối đa 15 thí sinh/môn, còn các đơn vị khác tối đa 10 thí sinh/môn. Một điểm đáng chú ý khác là đội tuyển môn thi có học sinh đoạt huy chương Olympic quốc tế hoặc khu vực được cộng thêm tối đa 2 suất đăng ký ở kỳ thi năm liền kề. Đây là cách khuyến khích địa phương đầu tư dài hơi cho các mũi nhọn STEM, trong đó có AI, thay vì “đánh quả lẻ” từng năm.
Tuyển chọn đội tuyển AI: cơ hội hay áp lực mới cho học sinh?
Việc bổ sung kỳ thi để tuyển chọn đội tuyển AI nhằm đáp ứng yêu cầu phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng lực trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, phù hợp định hướng phát triển STEM và chuyển đổi số trong giáo dục. Về cơ hội, học sinh có thế mạnh về lập trình, phân tích dữ liệu, tư duy thuật toán có thêm một “đường cao tốc” để tiến tới các sân chơi trí tuệ quốc tế, thay vì chỉ dừng ở khung chương trình Tin học truyền thống. Với các địa phương, quy định về quy mô đội tuyển (10–30 thí sinh/môn, cộng thêm tối đa 2 thí sinh nếu có huy chương quốc tế) tạo động lực xây dựng lớp bồi dưỡng AI bài bản, liên tục, thay vì phong trào nhất thời. Tuy nhiên, nếu nhà trường và phụ huynh chỉ nhìn Olympic trí tuệ nhân tạo như một “suất đi du học” mới mà không đầu tư nền tảng cho số đông, kỳ thi này sẽ trở thành áp lực chứ không phải cú hích nâng mặt bằng năng lực số.
Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia bước sang thời đại số hóa và giám sát chặt
Bên cạnh câu chuyện Olympic trí tuệ nhân tạo, dự thảo quy chế thi mới cho kỳ thi học sinh giỏi quốc gia còn thay đổi cách tổ chức và giám sát, phản ánh một hệ thống khảo thí đang số hóa nhanh. Camera giám sát được đề xuất lắp đặt tại phòng thi, hành lang, phòng bảo quản đề thi và bài thi, ghi hình liên tục, chỉ kết nối có dây trong mạng nội bộ; dữ liệu được niêm phong và lưu tối thiểu 9 tháng để làm căn cứ xử lý vi phạm. Đồng thời, bài thi giấy sẽ được quét số hóa, gán mã phách điện tử và phân cho giám khảo chấm độc lập trên phần mềm, giúp nâng cao tính chính xác, khách quan, giảm sai sót và nhân lực chấm thi. Nói cách khác, học sinh đang bước vào một kỳ thi nơi công nghệ không chỉ là nội dung (AI, STEM) mà còn là hạ tầng đảm bảo sự công bằng, minh bạch và an toàn.
Phụ huynh và nhà trường nên nhìn kỳ thi Olympic trí tuệ nhân tạo như thế nào?
Điểm quan trọng nhất của việc bổ sung kỳ thi Olympic trí tuệ nhân tạo là thay đổi chuẩn năng lực mà xã hội coi trọng, chứ không phải thêm một giải thưởng cho bảng thành tích. Khi AI đã được đưa vào khung nội dung giáo dục phổ thông và quy chế thi học sinh giỏi quốc gia, việc “ngó lơ” kỹ năng số, tư duy tính toán sẽ khiến học sinh tụt hậu so với chính chương trình mình đang học. Các trường phổ thông cần coi đội tuyển AI như phần nổi của tảng băng: dưới đó phải là chương trình Tin học và STEM rộng rãi, khuyến khích nhiều học sinh tiếp cận. Phụ huynh cũng nên nhìn kỳ thi này như một tín hiệu để điều chỉnh kỳ vọng: thay vì ép con “ôm” thêm huy chương, hãy giúp con xây nền tảng công nghệ, ngoại ngữ và kỹ năng tự học – những thứ còn bền hơn mọi loại giấy chứng nhận điện tử mà kỳ thi mới sẽ cấp.
