Chính sách hỗ trợ gia đình con gái: Nội dung đề xuất và thông điệp chính
Chính sách hỗ trợ gia đình con gái là đề xuất của cơ quan quản lý dân số nhằm biểu dương, hỗ trợ các gia đình có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi thông qua bảo hiểm y tế học sinh, sữa học đường và các hình thức tôn vinh khác; qua đó gửi thông điệp rằng giá trị con người không phụ thuộc vào giới tính mà vào sức khỏe, nhân cách và thành tích học tập của trẻ. Điểm quan trọng là đây không phải chương trình “thưởng vì sinh con gái”, mà là một biện pháp chính sách giới tính hướng đến giảm định kiến trọng nam khinh nữ và góp phần kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh. Các địa phương được quyền lựa chọn hình thức hỗ trợ phù hợp, từ tôn vinh, biểu dương đến hỗ trợ bảo hiểm y tế học sinh và sữa học đường, thay vì quy định chung một mức tiền trên toàn quốc. Điều này cho thấy tinh thần linh hoạt nhưng cũng đặt ra câu hỏi về mức độ công bằng giữa các vùng.
Vì sao tập trung vào gia đình có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi?
Việc lựa chọn đối tượng là cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi không phải ngẫu nhiên mà dựa trên cả cơ sở pháp lý lẫn thực tiễn dân số. Theo giải thích của cơ quan chuyên trách, khái niệm “trẻ em” trong luật được xác định là dưới 16 tuổi, nên dự thảo cụ thể hóa nhóm này thay cho cách gọi mơ hồ “sinh con một bề là gái” trước đây. Quan trọng hơn, chính sách đặt ra trong bối cảnh tỷ số giới tính khi sinh vẫn cao hơn mức cân bằng tự nhiên, dù đã có dấu hiệu giảm. Khi nhiều gia đình chỉ có ít con, việc tiếp tục chịu áp lực phải có con trai khiến hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dễ xảy ra. Một câu nói đáng suy ngẫm là: "Muốn triệt tiêu áp lực sinh con trai phải làm xã hội không còn cảm thấy thiếu hụt khi chỉ có con gái". Nhận diện đúng nhóm gia đình đang đối mặt với áp lực này là điều kiện tiên quyết để chính sách đi trúng đích.
Lợi ích thiết thực cho cha mẹ: bảo hiểm y tế học sinh và sữa học đường
Nếu nhìn ở góc độ đời sống gia đình, những hỗ trợ được gợi ý như bảo hiểm y tế học sinh và sữa học đường là hai mũi nhọn khá thực tế. Bảo hiểm y tế học sinh giúp giảm gánh nặng chi phí khi con ốm đau, khám chữa bệnh, trong khi sữa học đường hỗ trợ dinh dưỡng, đặc biệt với trẻ em gái ở khu vực khó khăn. Đây là cách thể hiện rằng chăm sóc sức khỏe và học tập của con gái được Nhà nước coi trọng không kém bất kỳ nhóm trẻ nào khác. Tuy nhiên, cần lưu ý phạm vi hỗ trợ chỉ là một phần nhỏ trong hệ sinh thái chính sách giới tính. Nếu cha mẹ kỳ vọng đây sẽ là khoản trợ giúp đủ lớn để thay đổi quyết định sinh con, họ dễ thất vọng. Điểm cốt lõi là thông điệp tôn vinh những gia đình nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt – bất kể giới tính – nhưng ưu tiên nâng vị thế trẻ em gái ở những nơi định kiến trọng nam vẫn bám rễ.
Không thể chỉ dùng tiền để phá bỏ định kiến trọng nam
Chính sách hỗ trợ gia đình con gái là một bước đi cần thiết, nhưng nếu chỉ trông chờ vào hỗ trợ tài chính thì khó có thể xử lý tận gốc tư tưởng trọng nam khinh nữ. Chuyên gia dân số nhấn mạnh phải phân biệt mong muốn có con trai (thái độ) với hành vi lựa chọn giới tính thai nhi; khi hai yếu tố này gặp nhau trong bối cảnh dễ tiếp cận công nghệ chẩn đoán giới tính và xu hướng ít con, khoảng cách từ ý nghĩ đến hành vi bị thu hẹp đáng kể. Theo phân tích, việc hỗ trợ cần đi cùng các chiến lược truyền thông thay đổi chuẩn mực xã hội, nâng cao vị thế thực tế của phụ nữ và trẻ em gái, thực thi nghiêm các quy định pháp luật cấm lựa chọn giới tính thai nhi, và củng cố hệ thống an sinh xã hội để cha mẹ không phải đặt hết kỳ vọng “chỗ dựa tuổi già” lên một đứa con trai. Nếu những tầng tâm lý và áp lực đó không được tháo gỡ, hỗ trợ bảo hiểm y tế học sinh hay sữa học đường chỉ là lớp vá mỏng trên một vết nứt sâu.
Cha mẹ cần chuẩn bị tâm thế gì trước khi chính sách được ban hành?
Dù dự thảo còn trong quá trình lấy ý kiến, các gia đình – đặc biệt những nhà có con gái – nên coi đây là cơ hội tự soi lại cách mình đang đối xử với con theo giới tính. Thay vì chờ đợi nhà nước “thưởng” vì có con gái, cha mẹ cần chủ động khẳng định với con rằng chúng được yêu thương và kỳ vọng như nhau, không ai hơn ai vì giới tính. Về mặt thực tế, khi chính sách được thông qua, mỗi địa phương sẽ có quy định riêng về đối tượng và hình thức hỗ trợ: nơi có thể ưu tiên bảo hiểm y tế học sinh, nơi tập trung sữa học đường hoặc các chương trình tôn vinh gia đình tiêu biểu. Cha mẹ nên theo dõi thông tin từ chính quyền cơ sở, trường học để biết mình thuộc diện nào, đồng thời coi việc tham gia như một cách ủng hộ chính sách giới tính tiến bộ, chứ không phải là cuộc “so kè” quyền lợi giữa gia đình có con trai và con gái.
