Hồ Thiên Nga liên thế hệ: khi dàn diễn viên trở thành tuyên ngôn
Gala Hồ Thiên Nga ballet mùa 5 của Vietnam Youth Ballet Center là một buổi biểu diễn ballet cổ điển Việt Nam, nơi 43 vũ công thuộc 16 nhóm tuổi từ 7 đến 40 cùng xuất hiện trên sân khấu tại Hà Nội, tạo nên kỷ lục về khoảng cách độ tuổi và một tuyên ngôn nghệ thuật về kết nối nhiều thế hệ trong cùng kiệt tác Tchaikovsky Swan Lake.
Điểm đáng nói nhất của đêm biểu diễn ballet Hà Nội này không phải là việc Hồ Thiên Nga tiếp tục được dựng lại, mà là cách nó thách thức mọi khuôn mẫu tuyển chọn diễn viên. 43 vũ công, người nhỏ nhất 7 tuổi, người lớn nhất 40, với biên độ 33 năm tuổi đời cùng chia sẻ một không gian sân khấu. Đây không còn là vở diễn “của” lớp trẻ hay “dành cho” giới chuyên nghiệp, mà là một thí nghiệm táo bạo: liệu một chuẩn mực ballet cổ điển có thể trở thành cầu nối giữa các vũ công thế hệ khác nhau, thay vì là rào cản chỉ dành cho số ít?
Từ chuẩn mực hàn lâm đến sân chơi chung của 16 nhóm tuổi
Hồ Thiên Nga, kiệt tác của nhà soạn nhạc Pyotr Ilyich Tchaikovsky, từ lâu được xem là chuẩn mực của nghệ thuật ballet hàn lâm. Việc một trung tâm trẻ chọn chính Tchaikovsky Swan Lake làm “món tủ” qua năm mùa cho thấy tham vọng: không muốn ballet cổ điển Việt Nam chỉ dừng ở những trích đoạn dễ dãi, mà dám đối diện với một chuẩn mực khó. Theo ê-kíp, phiên bản mùa 5 được dàn dựng mới tới 99%, từ bố cục, ngôn ngữ chuyển động đến cách kể chuyện và xử lý tâm lý nhân vật. Đây là lựa chọn mang tính tuyên chiến với sự an toàn: thay vì lặp lại, họ dùng cùng một tác phẩm kinh điển để thử giới hạn mới của chính mình – và của khán giả, vốn đã quen với một khuôn hình Hồ Thiên Nga khá cố định.
Khi kỷ luật gặp đời thường: những giới hạn rất người trên đôi giày mũi cứng
Điểm trung thực nhất của dự án Hồ Thiên Nga ballet mùa này nằm ở chỗ: đa số diễn viên không phải nghệ sĩ chuyên nghiệp, mà là học viên còn đi học hoặc đi làm toàn thời gian. Họ tập một vở được coi là chuẩn mực hàn lâm trong điều kiện cực kỳ đời thường: thời gian tập luyện không nhiều, phải cân bằng việc học, công việc và cuộc sống, nên áp lực là rất lớn. Đó không phải là câu chuyện cổ tích, mà là sự thỏa hiệp liên tục giữa đam mê và lịch làm việc. Trên sân khấu, khán giả thấy những hàng thiên nga đều tăm tắp; phía sau là những đôi chân mệt mỏi “đứng trên đôi giày mũi cứng” đến mức kiệt sức, như lời kể của vũ công Quách Hoàng Ngân về hành trình vào vai Thiên Nga Đen.
Những gương mặt giữ vai chính: thanh xuân đứng chung với trải nghiệm
Trên nền dàn diễn viên đa thế hệ, các vai chính của Tchaikovsky Swan Lake trở thành nơi thử bản lĩnh của lớp vũ công trẻ. Quách Hoàng Ngân đảm nhận Thiên Nga Đen (Odile) đêm đầu tiên, coi đây là thử thách đồng thời về kỹ thuật, thể lực và khả năng cảm nhận nhân vật. Đêm sau, Diệp Chi vào vai Thiên Nga Trắng (Odette), buộc mình “nghiên cứu rất nhiều để truyền tải cảm xúc bằng từng chuyển động” và thừa nhận hành trình đó giúp cô trưởng thành hơn. Bên cạnh họ là Hoàng tử Siegfried của Lê Hoàng Dương – người chỉ mong khán giả nhớ đến một hoàng tử chân thành, dũng cảm. Đáng chú ý hơn cả là Nguyễn Hồ Nguyên Thảo, một trong số ít vũ công đảm nhận đồng thời Thiên Nga Trắng và Thiên Nga Đen, phải chuyển đổi liên tục giữa mềm mại tinh khôi và mạnh mẽ bí ẩn.
Ballet cổ điển Việt Nam cần những “Hồ Thiên Nga” như thế
Việc quy tụ nhiều thế hệ học viên trên cùng một sân khấu cho thấy ballet đang dần vượt khỏi khuôn khổ một bộ môn dành riêng cho giới chuyên nghiệp, trở thành không gian kết nối những người có chung đam mê bất kể tuổi tác hay xuất phát điểm. Vở diễn được xem như minh chứng cho sự phát triển của phong trào ballet tại Việt Nam, nơi “những giấc mơ nghệ thuật được nuôi dưỡng bằng sự bền bỉ, đam mê và tinh thần không ngừng vượt qua giới hạn”. Ở góc nhìn của người yêu ballet cổ điển, đây là tín hiệu cần được nhân rộng: khi biểu diễn ballet Hà Nội không còn khép kín trong nhà hát chuyên nghiệp, mà mở ra cho các vũ công thế hệ khác nhau, nghệ thuật hàn lâm mới có cơ hội tiệm cận đời sống. Điều các nghệ sĩ trẻ cần, như ê-kíp thừa nhận, là thêm không gian để thử sức và khán giả có nhiều cơ hội hơn để thưởng thức ballet.
