Đau đầu, chóng mặt: triệu chứng quen thuộc nhưng không vô hại
Đau đầu và chóng mặt là những triệu chứng thần kinh rất phổ biến, thường gắn với căng thẳng, mất ngủ, rối loạn tiền đình hoặc thoái hóa cột sống, nhưng trong nhiều trường hợp lại là dấu hiệu sớm của các bệnh lý nguy hiểm như đột quỵ não, vỡ túi phình động mạch và xuất huyết dưới nhện, dễ bị bỏ qua nếu người bệnh và bác sĩ chỉ nhìn chúng như khó chịu thường ngày.
Vấn đề không nằm ở việc chúng ta có đau đầu hay chóng mặt, mà ở chỗ chúng ta quen xem đó là chuyện “nhẹ”, tự mua thuốc giảm đau, thuốc chống chóng mặt hoặc chấp nhận sống chung. Khi cơn đau xuất hiện vào buổi sáng, kéo dài nhiều ngày hoặc đi kèm triệu chứng lạ, thái độ chủ quan này trở thành nguy hiểm. Ông Mangesh Udar cho biết đau đầu thường liên quan đến căng thẳng, thiếu ngủ, mất nước hoặc đau nửa đầu, nhưng nếu cơn đau nặng lên khi vừa thức dậy thì không nên xem là bình thường. Quan điểm “đau rồi sẽ qua” vô tình che khuất các ca đột quỵ não chẩn đoán muộn, trả giá bằng di chứng hoặc tính mạng.
Ca bệnh vỡ túi phình động mạch: đau đầu không phải do thoái hóa cổ
Câu chuyện của bà Tím, 58 tuổi, là lời cảnh tỉnh rõ ràng nhất cho sự nhầm lẫn nguy hiểm này. Bà nhập bệnh viện trong tình trạng đau đầu dữ dội kéo dài ba ngày, kèm nôn ói và mệt mỏi. Trước đó, bà đã được một cơ sở gần nhà chẩn đoán thoái hóa cột sống cổ và kê thuốc điều trị, nhưng các triệu chứng không những không giảm mà ngày càng nặng hơn, buộc gia đình phải đưa đi cấp cứu.
Hình ảnh cộng hưởng từ cho thấy sự thật: bà bị vỡ túi phình động mạch não ở động mạch cảnh trong trái đoạn thông sau, gây xuất huyết dưới nhện. Cơn đau “như búa bổ” kèm nôn ói, đau cổ vai gáy hóa ra không phải đau cơ xương khớp đơn thuần mà là hậu quả của máu tràn vào khoang dưới nhện – lớp dịch bao quanh não, làm tăng áp lực nội sọ và kích thích màng não. Chính bác sĩ điều trị đã nhấn mạnh: thoái hóa cột sống cổ hiếm khi gây đau đầu dữ dội kèm nôn, vì vậy bất kỳ cơn đau đầu triệu chứng nào đột ngột, dữ dội phải được xem là tín hiệu báo động của bệnh lý nội sọ hơn là “đau mỏi bình thường”.
Chóng mặt kéo dài: “rối loạn tiền đình” hay đột quỵ thiếu máu não?
Nếu ca vỡ túi phình cảnh báo chúng ta về xuất huyết dưới nhện, thì trường hợp bà P.T.Q., 66 tuổi, cho thấy một mặt khác: đột quỵ thiếu máu não có thể đội lốt rối loạn tiền đình. Bà đến khám sau 3 ngày liên tục bị chóng mặt, đi lại loạng choạng, đau vùng sau đầu. Trước đó, bà đã hai lần khám ở cơ sở khác, được chẩn đoán rối loạn lipid máu, điều trị theo hướng tăng huyết áp và rối loạn tiền đình. Thế nhưng chóng mặt bệnh lý vẫn dai dẳng, mất thăng bằng tăng dần, sinh hoạt bị đảo lộn.
Khám lâm sàng cho thấy bệnh nhân tỉnh táo, không yếu liệt, không tổn thương dây thần kinh sọ, thang điểm NIHSS chỉ 1 – quá nhẹ để nghĩ ngay tới đột quỵ nếu chỉ nhìn bằng con mắt “lành tính”. Nhưng khi chỉ định MRI não và khảo sát mạch máu, bác sĩ phát hiện ổ nhồi máu não cấp tại thùy chẩm phải, kèm dấu hiệu nghi hẹp hoặc tắc đoạn xa động mạch não sau phải. Nói cách khác, những cơn chóng mặt kéo dài không đáp ứng điều trị không còn là rối loạn tiền đình, mà là biểu hiện đột quỵ thiếu máu não. Đây chính là nhóm đột quỵ não chẩn đoán muộn vì triệu chứng ban đầu chủ yếu là chóng mặt, mất thăng bằng, dễ bị gán nhãn “tiền đình” hay “thiếu máu não nhẹ”.
Tại sao chẩn đoán sớm lại là đường ranh sống – chết?
Cả hai ca bệnh đều có chung một điểm: triệu chứng ban đầu không “kịch tính” theo kiểu méo miệng, liệt nửa người, mà âm thầm, dễ nhầm với bệnh lành tính. BS.CKI Huỳnh Văn Mười Một thừa nhận không ít trường hợp xuất huyết não giai đoạn sớm biểu hiện khá kín đáo, rất dễ bị nhầm với đau cơ xương khớp hoặc thoái hóa cột sống cổ nếu chỉ dựa vào triệu chứng lâm sàng. Tương tự, ThS.BS Bùi Thị Thanh nhận định nhóm đột quỵ có biểu hiện chủ yếu là chóng mặt, mất thăng bằng thường bị chẩn đoán lạc hướng thành rối loạn tiền đình.
Điểm mấu chốt là cách bác sĩ đặt câu hỏi và quyết định chỉ định cận lâm sàng. Việc khai thác kỹ thời điểm khởi phát, tính chất cơn đau, các dấu hiệu kèm theo giúp nghĩ tới nguy cơ bệnh lý mạch máu não và chỉ định chụp MRI, khảo sát hệ mạch đúng lúc. Ở bà Tím, nhờ chẩn đoán đúng, ekip đã kịp mở sọ, đặt kẹp titan vào cổ túi phình, ngăn dòng máu chảy vào túi phình nhưng vẫn duy trì tưới máu não. Sau 5 ngày theo dõi bà được xuất viện và một tháng sau tái khám không còn đau đầu. Trong ca nhồi máu thùy chẩm, siêu âm Doppler mạch ngoài sọ cho thấy xơ vữa lan tỏa, hẹp 60% động mạch cảnh trái và 29% bên phải, giúp bác sĩ vừa điều trị đột quỵ hiện tại, vừa kiểm soát nguyên nhân lâu dài.
Khi nào đau đầu, chóng mặt là tín hiệu đỏ phải đi khám ngay?
Không phải mọi cơn đau đầu buổi sáng hay chóng mặt đều là đột quỵ, nhưng chúng ta đã quá quen với việc bỏ qua các dấu hiệu nguy hiểm. Bác sĩ thần kinh nhấn mạnh: đau đầu kèm nôn ói nhiều dù không có bệnh lý tiêu hóa, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, yếu tay chân, nói khó, mất thăng bằng, lú lẫn, co giật, thay đổi trí nhớ hoặc tính cách là lý do phải đi khám ngay. Những cơn đau đầu ngày càng nặng hơn trong nhiều ngày hoặc tuần, đánh thức người bệnh giữa đêm hoặc không đáp ứng với thuốc giảm đau không kê đơn cũng cần kiểm tra sớm.
Các bác sĩ khuyến cáo, người dân không nên chủ quan khi xuất hiện cơn đau đầu đột ngột, dữ dội hoặc kéo dài nhiều ngày, đặc biệt nếu kèm buồn nôn, nôn ói, cứng cổ hoặc mệt mỏi bất thường. Tương tự, chóng mặt bệnh lý kéo dài, mất thăng bằng hoặc kèm dấu hiệu thần kinh như nói khó, nhìn mờ, tê yếu tay chân là lý do phải đến cơ sở có chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán đúng thay vì tự nhận là “rối loạn tiền đình”. Người trên 50 tuổi, có tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, bệnh tim mạch càng nên khám định kỳ, tầm soát mạch máu não để phát hiện sớm túi phình, xơ vữa, tăng cơ hội sống sót và phục hồi trước khi đột quỵ xảy ra.
