Từ trào lưu ảnh AI thập niên 80 đến nguy cơ lộ dữ liệu khuôn mặt
Trào lưu ảnh AI thập niên 80 là xu hướng người dùng tải nhiều ảnh chân dung rõ mặt lên ứng dụng hoặc website trí tuệ nhân tạo để tạo ra bộ ảnh phong cách hoài cổ, nhưng đồng thời vô tình cung cấp dữ liệu khuôn mặt và thông tin cá nhân cho bên thứ ba mà họ không kiểm soát được đầy đủ cách lưu trữ, xử lý và sử dụng dữ liệu đó. Điểm mấu chốt cần nhìn thẳng: đây không chỉ là trò giải trí vô hại, mà là một kênh thu thập sinh trắc học giá rẻ cho bất kỳ ai đứng sau nền tảng. Ảnh chân dung tải lên các công cụ AI có thể bị lưu trữ hoặc xử lý theo cách người dùng không kiểm soát được, tiềm ẩn nguy cơ bị sử dụng để giả mạo danh tính và tạo video giả bằng công nghệ lừa đảo deepfake phục vụ các hoạt động chiếm đoạt tài sản. Khi bạn “bắt trend”, khuôn mặt bạn trở thành mật khẩu sinh trắc học mở toang cho người khác.
Giả mạo danh tính AI và lừa đảo deepfake: khuôn mặt bạn đang trả giá
Khi bạn tải ảnh lên ứng dụng ảnh AI thập niên 80, điều bạn thấy là vài bức ảnh hoài cổ; điều kẻ gian thấy là bộ dữ liệu sinh trắc học cực kỳ giá trị. Hình ảnh tải lên các công cụ AI có thể bị lưu trữ, xử lý theo những cách người dùng khó kiểm soát, và nếu bị khai thác trái phép, dữ liệu này có thể bị lợi dụng để giả mạo danh tính hoặc tạo video giả bằng công nghệ deepfake. Đây chính là nền tảng cho giả mạo danh tính AI: lập tài khoản giả mạo, mạo danh người quen, tăng độ tin cậy cho những cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền trong các kịch bản lừa đảo tài chính. Đáng lo ngại hơn, hình ảnh khuôn mặt kết hợp với thông tin cá nhân công khai trên mạng xã hội có thể bị lợi dụng để đánh cắp danh tính hoặc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Nói thẳng: mỗi lần bạn “cho AI mượn mặt”, bạn đang cho kẻ lừa đảo thêm một lớp khóa sinh trắc học để bẻ gãy.
Không chỉ khuôn mặt: những chi tiết nhỏ trong ảnh có thể bán đứng bạn
Người dùng thường nghĩ mình chỉ chia sẻ khuôn mặt, nhưng một bức ảnh đăng lên mạng có thể tiết lộ nhiều hơn họ tưởng. Cơ quan công an tại nhiều địa phương đã cảnh báo rằng việc tham gia trào lưu tạo ảnh AI thập niên 80 tiềm ẩn nguy cơ lộ, lọt thông tin cá nhân, vì hình ảnh có thể bị thu thập, khai thác để tạo dữ liệu nhận diện khuôn mặt hoặc phục vụ các mục đích trái phép. Không chỉ khuôn mặt, giấy tờ tùy thân, thẻ nhân viên, biển số xe, địa chỉ, tài liệu công việc hay nội dung trên màn hình máy tính xuất hiện trong khung hình đều có thể trở thành dữ liệu để người khác khai thác. Khi được kết hợp với dữ liệu từ các nguồn khác, những thông tin này giúp kẻ gian nhận diện bạn, hiểu môi trường làm việc và xây dựng kịch bản tiếp cận phù hợp. Nếu bạn đăng ảnh tại bàn làm việc, cầm căn cước công dân hay thẻ ngân hàng rồi đưa vào ứng dụng AI không rõ nguồn gốc, bạn đang trao cho kẻ lừa đảo cả hồ sơ đời sống lẫn ví tiền.
Công an và ngân hàng liên tục cảnh báo: đừng coi nhẹ dữ liệu sinh trắc học
Khi cả lực lượng công an và ngân hàng cùng lên tiếng, đó không còn là chuyện “cẩn thận cho chắc” mà là rủi ro đã quá rõ. Theo cảnh báo từ công an các địa phương, việc tải ảnh khuôn mặt lên các ứng dụng AI không rõ nguồn gốc tiềm ẩn nguy cơ lộ dữ liệu cá nhân, hình ảnh có thể bị thu thập, khai thác để tạo dữ liệu nhận diện khuôn mặt hoặc phục vụ mục đích trái phép. Ngân hàng TMCP An Bình khuyến cáo người dùng thận trọng khi tham gia trào lưu tạo ảnh chân dung bằng AI, vì những hình ảnh này có thể bị sử dụng để giả mạo danh tính và tạo video giả bằng công nghệ deepfake phục vụ lừa đảo. Đồng thời, ngân hàng nhấn mạnh không bao giờ yêu cầu khách hàng cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc xác thực khuôn mặt qua đường link, tin nhắn hay cuộc gọi lạ. Nếu bạn vẫn tin vào “video gọi mặt thật, giọng thật” mà không kiểm chứng qua số điện thoại chính thức, bạn đang bỏ qua lời cảnh báo trực tiếp từ những đơn vị đang xử lý hậu quả lừa đảo mỗi ngày.
5 bước thực tế để bảo vệ sinh trắc học và dữ liệu khuôn mặt của bạn
Nếu khuôn mặt là “chìa khóa” sinh trắc học, hãy đối xử với nó như mật khẩu ngân hàng. Đầu tiên, chỉ dùng công cụ AI có nguồn gốc rõ ràng, chính sách bảo vệ dữ liệu minh bạch; ưu tiên nền tảng uy tín, tránh tải ảnh lên những công cụ không rõ đơn vị vận hành hoặc nguồn gốc. Thứ hai, không tải lên ảnh chứa căn cước công dân, thẻ ngân hàng, giấy tờ tùy thân, tài liệu công việc hoặc thông tin cá nhân nhạy cảm. Thứ ba, kiểm tra kỹ quyền truy cập ảnh, camera, danh bạ, vị trí trước khi cài ứng dụng; đọc chính sách bảo mật để biết dữ liệu được lưu trong bao lâu, ai có thể tiếp cận và liệu có thể yêu cầu xóa hay không. Thứ tư, tăng cường bảo mật tài khoản bằng xác thực hai yếu tố, kiểm tra lịch sử đăng nhập và hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng xã hội. Cuối cùng, khi nhận cuộc gọi video yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, hãy luôn xác minh qua kênh khác, tuyệt đối không chuyển tiền chỉ vì “nhìn thấy mặt” trên màn hình.
