Ảnh AI thập niên 80 là gì và vì sao nguy hiểm?
Ảnh AI thập niên 80 là hình chân dung được người dùng tải lên các công cụ trí tuệ nhân tạo để xử lý, biến đổi khuôn mặt, trang phục và bối cảnh sang phong cách hoài cổ tương tự những bức ảnh từ thập niên 80, tạo cảm giác mới lạ và hoài niệm nhưng đồng thời kéo theo nhiều rủi ro cho dữ liệu sinh trắc học khuôn mặt. Thời gian gần đây, trào lưu này bùng nổ trên mạng xã hội, nhất là trong giới trẻ, nhờ việc chỉ cần tải vài tấm ảnh khuôn mặt là có thể nhận lại bộ ảnh phong cách retro rất bắt mắt. Vấn đề nằm ở chỗ để “đu trend”, người dùng đang vô tình cung cấp dữ liệu khuôn mặt – một dạng dữ liệu sinh trắc học nhạy cảm – cho các ứng dụng AI không rõ nguồn gốc, mở cửa cho nguy cơ lộ dữ liệu sinh trắc học và mất an toàn thông tin cá nhân.
Khuôn mặt không phải mật khẩu: Vì sao lộ dữ liệu sinh trắc học đáng sợ?
Khi ảnh chân dung được tải lên và xử lý bằng kỹ thuật nhận diện, những đặc điểm riêng trên gương mặt có thể được trích xuất thành dữ liệu sinh trắc học, đủ để nhận diện duy nhất một cá nhân. Không giống mật khẩu có thể đổi, khuôn mặt gắn với bạn suốt đời; một khi mẫu sinh trắc học bị rò rỉ, bạn gần như không thể “đặt lại”. Đây là lý do khiến việc lộ dữ liệu sinh trắc học nguy hiểm hơn nhiều so với lộ email hay số điện thoại. Các cơ quan bảo vệ dữ liệu quốc tế đã cảnh báo rằng dữ liệu khuôn mặt sau xử lý kỹ thuật có thể bị thu thập, lưu trữ và sử dụng nằm ngoài khả năng kiểm soát của chủ thể. Nói cách khác, mỗi bức ảnh AI thập niên 80 đẹp vài giây có thể trở thành “chìa khóa sinh trắc học” mở cửa tài khoản, thiết bị hay dịch vụ dùng xác thực bằng khuôn mặt trong tương lai.
Từ ảnh AI thập niên 80 đến giả mạo khuôn mặt và lừa đảo
Nguy cơ không dừng ở chuyện bị nhìn trộm dữ liệu. Khi dữ liệu khuôn mặt rơi vào tay bên thứ ba, nó có thể trở thành nguyên liệu cho hàng loạt hành vi giả mạo khuôn mặt và lừa đảo. Các đối tượng xấu có thể dùng ảnh thu thập được để tạo ảnh, video giả mạo danh tính, phục vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác trên không gian mạng. Bộ Công an đã cảnh báo thủ đoạn dùng AI, Deepfake, DeepVoice để giả hình ảnh, video hoặc giọng nói của người thân, bạn bè, lãnh đạo nhằm tạo lòng tin rồi yêu cầu chuyển tiền. Một thủ đoạn khác là lấy ảnh công khai trên mạng, cắt ghép thành hình nhạy cảm để đe dọa, cưỡng đoạt tài sản. Trong cả hai kịch bản, những bức ảnh AI thập niên 80 “vô hại” lại cung cấp thêm góc mặt, độ phân giải cao, đủ dữ liệu cho thuật toán giả mạo khuôn mặt hoạt động hiệu quả hơn.
Vì sao phải thận trọng với các ứng dụng AI không rõ nguồn gốc?
Vấn đề cốt lõi của bảo mật ứng dụng AI nằm ở chỗ người dùng biết quá ít về phía sau màn hình. Không phải công cụ AI nào cũng minh bạch về việc ảnh được lưu ở đâu, lưu bao lâu, có dùng để huấn luyện hệ thống hay chia sẻ cho bên thứ ba hay không. Nhiều ứng dụng ảnh AI thập niên 80 yêu cầu quyền truy cập thư viện ảnh, danh bạ, thậm chí micro – những dữ liệu không cần thiết để chỉ tạo một bức ảnh – nhưng người dùng lại thường bấm “đồng ý” cho nhanh. Theo khuyến cáo của lực lượng an ninh mạng địa phương, mỗi người dân cần nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân, thận trọng trước các trào lưu trên mạng xã hội, không vì chạy theo xu hướng mà đánh đổi sự an toàn thông tin của bản thân và gia đình. Nếu bạn không biết rõ mình đang gửi ảnh cho ai, dữ liệu đi đâu và được dùng thế nào, thì đó không phải là một trò chơi an toàn.
Bảo vệ dữ liệu sinh trắc học trước khi “đu trend” ảnh AI
Để không biến dữ liệu sinh trắc học thành cái giá phải trả cho vài bức ảnh “xịn”, người dùng cần thay đổi thói quen trước khi dùng ứng dụng AI tạo ảnh. Trước hết, hãy ưu tiên nền tảng uy tín, có chính sách bảo mật ứng dụng AI rõ ràng, và luôn đọc kỹ điều khoản, quyền truy cập mà ứng dụng yêu cầu trước khi cài đặt hoặc tải ảnh lên. Không cung cấp ảnh căn cước, hộ chiếu, giấy tờ chứa thông tin cá nhân, hình ảnh trẻ em, ảnh nhạy cảm, hay hình có lộ địa chỉ nhà, biển số xe. Với ảnh chân dung, nên hạn chế tải hàng loạt ảnh góc mặt khác nhau, độ phân giải cao cho các website hoặc app không rõ đơn vị vận hành, và sau khi sử dụng hãy kiểm tra, xóa ảnh, xóa lịch sử hoặc yêu cầu nền tảng xóa dữ liệu nếu có. Thông điệp cần nhớ rất đơn giản: ảnh AI có thể tồn tại trên hệ thống lâu hơn rất nhiều so với thời gian một trào lưu mạng xã hội còn “hot”. Hãy cân nhắc kỹ trước khi đổi khuôn mặt của chính mình lấy vài giây thỏa mãn “bắt trend”.
