Hải Phòng đặt cược vào FTA và logistics để bứt phá vị thế cảng biển hiện đại
Chiến lược xây dựng Hải Phòng trở thành trung tâm công nghiệp Hải Phòng và Hải Phòng cảng biển hiện đại là một hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên hội nhập sâu rộng thông qua FTA Index 2025 Hải Phòng, mở rộng xuất khẩu Hải Phòng 42 tỷ USD và củng cố vai trò logistics Hải Phòng khu vực, nhằm cạnh tranh với các đô thị cảng và trung tâm logistics trong khu vực châu Á.
Điểm mấu chốt là Hải Phòng không chỉ muốn tăng sản lượng qua cảng, mà muốn trở thành trung tâm điều phối các dòng chảy thương mại, logistics và dịch vụ giá trị cao của miền Bắc. Điều này đòi hỏi một tư duy phát triển mới, coi các hiệp định thương mại tự do và hạ tầng logistics là trụ cột chính sách chứ không phải phần phụ. Khi Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh vai trò Hải Phòng như một cực tăng trưởng, trung tâm công nghiệp công nghệ cao, logistics tầm cỡ quốc tế và kinh tế biển hiện đại, đó là lời nhắc rằng thành phố không thể bằng lòng với vai trò “cửa ngõ xuất khẩu” truyền thống, mà phải vươn lên cạnh tranh trực diện với những thành phố cảng hàng đầu châu Á.
FTA Index 2025: lợi thế quản trị hội nhập biến thành sức cạnh tranh xuất khẩu
Đứng đầu FTA Index 2025 Hải Phòng không chỉ là danh hiệu mà là lợi thế chiến lược. Theo kết quả được Bộ Công Thương công bố, Hải Phòng đạt 35,62 trên tổng số 40 điểm, là địa phương duy nhất đạt mức xếp hạng rất tốt, vượt xa mức điểm trung bình toàn quốc là 21,66. Thành phố dẫn đầu tuyệt đối ở hai chỉ số thành phần là tiếp cận thông tin và thực thi quy định pháp luật theo FTA. Đây là "vũ khí mềm" giúp doanh nghiệp Hải Phòng bước vào thị trường quốc tế nhanh hơn, hiểu luật chơi rõ hơn và tận dụng ưu đãi tốt hơn. Phát biểu tại Lễ công bố FTA Index 2025, lãnh đạo thành phố khẳng định Hải Phòng coi chỉ số này là công cụ quản trị và cải cách thực chất chứ không chạy theo thành tích hình thức.
Quan trọng hơn, ưu thế FTA được chuyển hóa thành kết quả xuất khẩu cụ thể. Chỉ trong tám tháng, xuất khẩu Hải Phòng 42 tỷ USD đã hoàn thành hơn bốn phần năm kế hoạch năm. Dù không được phép nêu con số cụ thể về giá trị vì quy định tiền tệ, mức tăng trưởng hai chữ số cho thấy thành phố đang khai thác các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới một cách hiệu quả hơn mặt bằng cả nước. Tuy vậy, bài toán quy tắc xuất xứ vẫn là “nút thắt cổ chai”: nhiều ngành như điện tử, dệt may còn phụ thuộc linh kiện và nguyên liệu nhập khẩu, khiến doanh nghiệp khó thụ hưởng trọn vẹn ưu đãi thuế quan. Nếu Hải Phòng không chủ động tái cơ cấu nguồn cung trong nước, lợi thế FTA sẽ bị bào mòn.
Logistics Hải Phòng khu vực: từ hạ tầng cảng biển hiện đại tới giảm chi phí cho doanh nghiệp
Không có logistics hiệu quả thì mọi tham vọng FTA chỉ nằm trên giấy. Hải Phòng đang được định vị xây dựng hệ thống cảng biển, logistics và kinh tế biển hiện đại tầm quốc gia và quốc tế; phát triển trung tâm logistics quốc tế gắn với hệ thống cảng biển hiện đại, vận tải đa phương thức, thương mại điện tử, cảng xanh và cảng thông minh. Đây chính là nền tảng để hiện thực hóa khẩu hiệu "Hải Phòng cảng biển hiện đại" thay vì duy trì hình ảnh một cảng truyền thống. Mục tiêu là đưa Hải Phòng trở thành trung tâm điều phối logistics và chuỗi cung ứng của miền Bắc và khu vực, chứ không chỉ là điểm trung chuyển hàng hóa.
Ở cấp độ doanh nghiệp, việc khơi thông logistics giúp giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh. Các giải pháp tối ưu hóa hạ tầng logistics và dịch vụ vận tải được đánh giá là đóng vai trò quyết định trong việc giảm giá thành sản phẩm và nâng cao sức cạnh tranh tổng thể. Một ví dụ rõ ràng là mô hình cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa theo phương thức "năm tại chỗ" tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công: mọi công đoạn từ tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt đến trả kết quả đều tập trung một đầu mối, giúp doanh nghiệp cắt giảm tới khoảng 70% thời gian chờ đợi. Khi thủ tục thông suốt, chi phí thời gian giảm, năng lực logistics Hải Phòng khu vực không chỉ nằm ở cảng mà còn ở chính cách thành phố phục vụ dòng chảy hàng hóa.
Trung tâm công nghiệp Hải Phòng: chuyển dịch lên chuỗi giá trị cao và công nghệ xanh
Hải Phòng không thể trở thành trung tâm công nghiệp Hải Phòng nếu chỉ dựa vào gia công giá rẻ. Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu tạo đột phá trong phát triển công nghiệp hiện đại, trọng tâm là công nghiệp công nghệ cao, chế biến chế tạo và công nghiệp hỗ trợ có giá trị gia tăng cao. Thành phố phải hình thành hệ sinh thái công nghiệp tiên tiến thông qua lựa chọn chất lượng nhà đầu tư, công nghệ và chuỗi cung ứng chiến lược. Điều này đòi hỏi một chiến lược chọn lọc ngành nghề: phục hồi những thế mạnh như cơ khí, đóng tàu, vận tải và dịch vụ cảng biển trên nền tảng công nghệ cao và tiêu chuẩn môi trường mới, thay vì chạy theo số lượng dự án. Thực tiễn đã xuất hiện những doanh nghiệp chuyển sang sản phẩm chế biến sâu có hàm lượng giá trị gia tăng cao, cho thấy sự dịch chuyển khỏi mô hình gia công thuần túy.
Tuy nhiên, áp lực với doanh nghiệp nhỏ và vừa là rất lớn: nguồn nhân lực chuyên trách hội nhập còn mỏng, khả năng cập nhật các cam kết quốc tế chậm, trong khi phải đầu tư công nghệ mới để đáp ứng yêu cầu khắt khe từ thị trường nhập khẩu. Nếu thành phố không thiết kế cơ chế hỗ trợ mạnh cho khối này, hệ sinh thái công nghiệp sẽ bị phân tầng, chỉ một nhóm FDI lớn hưởng lợi, còn doanh nghiệp bản địa bị bỏ lại phía sau. Trong tầm nhìn đến năm 2030, Hải Phòng cần định hình cấu trúc không gian kinh tế biển hiện đại, trong đó cảng biển và logistics giữ vai trò trung tâm. Xa hơn, đến năm 2045, mục tiêu là trở thành thành phố cảng công nghiệp - dịch vụ hiện đại tầm cỡ châu Á, trung tâm kinh tế biển, logistics, năng lượng sạch và khoa học công nghệ biển của cả nước. Muốn vậy, phải nâng cấp mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, chứ không chỉ nới rộng mặt bằng khu công nghiệp.
Kết luận: Hải Phòng chỉ cạnh tranh khu vực nếu biến tầm nhìn thành cải cách cụ thể
Từ một thành phố cảng truyền thống, Hải Phòng đang đứng trước cơ hội lịch sử để trở thành Hải Phòng cảng biển hiện đại và trung tâm công nghiệp Hải Phòng với sức cạnh tranh khu vực. Lợi thế FTA Index 2025 Hải Phòng, thành tích xuất khẩu Hải Phòng 42 tỷ USD và định hướng logistics Hải Phòng khu vực là ba trụ cột chiến lược đã hình thành. Nhưng điểm quyết định không nằm ở khẩu hiệu hay chỉ số, mà ở việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao và bền vững, gắn với hiện đại hóa, xanh hóa, số hóa và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, Hải Phòng phải đặt mình trong tương quan với các thành phố cảng lớn của châu Á và thế giới để định hình tầm nhìn phát triển một đô thị cảng hiện đại, trung tâm logistics và kinh tế biển có sức cạnh tranh quốc tế. Điều này chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm cải cách thể chế, quản trị đô thị, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển nhà ở xã hội, cải thiện môi trường đô thị và nâng mức hưởng thụ của người dân. Nếu biến tầm nhìn thành chuỗi cải cách cụ thể cho doanh nghiệp và cư dân, Hải Phòng có cơ hội trở thành một "siêu đô thị biển" có sức cạnh tranh toàn cầu, trung tâm giao thương, logistics và kinh tế biển của Đông Á trong thế kỷ tới.
