Từ mở rộng cảng Hải Phòng đến tham vọng trung tâm logistics miền Bắc
Chiến lược xây dựng trung tâm logistics và cảng biển đa năng tại Hải Phòng là cách thành phố dùng hạ tầng cảng biển sâu, các khu kinh tế ven biển cùng các tổ hợp công nghiệp – dịch vụ để biến miền Bắc thành cửa ngõ sản xuất và thương mại của khu vực, đồng thời nâng tầm cạnh tranh của cảng biển Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Geleximco đang đề xuất nghiên cứu một tổ hợp công nghiệp, logistics và cảng biển tại khu vực cảng Lạch Huyện của Hải Phòng và khu vực cảng Diêm Điền thuộc Hưng Yên. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng mới, mà là mảnh ghép quan trọng trong bức tranh "cảng Hải Phòng mở rộng" gắn với tăng trưởng công nghiệp và logistics miền Bắc. Điểm đáng chú ý là dự án tích hợp cả công năng tiếp nhận, xử lý cát biển cho xây dựng, giải bài toán thiếu vật liệu trong khi vẫn kiểm soát rủi ro môi trường từ khai thác cát sông.
Geleximco và bài toán vật liệu – công nghiệp – cảng biển tích hợp
Đề xuất của Geleximco cho thấy tư duy phát triển cảng biển Việt Nam không chỉ dừng ở bến tàu mà mở rộng sang chuỗi giá trị công nghiệp và xây dựng. Tập đoàn ước tính riêng Hải Phòng và Hưng Yên sẽ cần khoảng 561 triệu m3 vật liệu xây dựng và san lấp đến năm 2030 – một con số cho thấy nếu logistics miền Bắc không được tổ chức lại theo hướng đa năng, chi phí hạ tầng sẽ bế tắc. Khi kiểm soát khai thác cát sông ngày càng chặt để hạn chế sạt lở và tác động môi trường, cát biển trở thành nguồn vật liệu phải được xử lý công nghiệp và gắn với chuỗi logistics chuyên biệt. Vì vậy, tổ hợp khoảng 800 ha tại Lạch Huyện với cầu cảng, kho bãi và khu logistics phía sau cảng về bản chất là một "khu công nghiệp Hải Phòng" kiểu mới: sản xuất, lưu trữ vật liệu, phục vụ san lấp các khu kinh tế ven biển, đồng thời tạo thêm dung lượng hàng hóa cho hệ thống cảng Hải Phòng mở rộng. Việc nghiên cứu song song khu vực Diêm Điền ở Hưng Yên với quy mô 221,38 ha, mục tiêu 6,8–7,85 triệu tấn hàng mỗi năm và 10–11 bến mới, nếu thành hiện thực, sẽ hình thành hai nút logistics quan trọng của miền Bắc.
Hải Phòng vươn ra biển: hạ tầng dẫn đường cho tăng trưởng
Trong bức tranh cạnh tranh cảng khu vực, lợi thế của Hải Phòng nằm ở cách thành phố biến hạ tầng thành nền tảng thể chế và không gian phát triển. Cuối tháng 7, Hải Phòng công bố các khu kinh tế thế hệ mới, ra mắt khu Thương mại Tự do (FTZ) và trao giấy chứng nhận đầu tư cho loạt dự án quy mô lớn. Ba không gian tăng trưởng – khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải, khu kinh tế ven biển phía Nam và khu kinh tế chuyên biệt phía Tây – được thiết kế để bổ trợ nhau: khu cũ tiếp tục là hạt nhân công nghiệp – cảng – logistics, khu ven biển phía Nam mở thêm "đất" ra biển, còn khu phía Tây đón công nghệ cao và R&D. Bản thân FTZ Hải Phòng rộng gần 6.300 ha được xác định là "đòn bẩy thể chế" kết nối các khu kinh tế thành một hệ sinh thái thống nhất. Nếu làm đúng, bản đồ phát triển mới sẽ gắn khu phía Tây ra biển, gắn sản xuất với thương mại quốc tế, và nối dòng vốn với chuyển giao công nghệ, nâng năng lực doanh nghiệp Việt Nam.
Miền Bắc thành cứ điểm sản xuất: logistics đa phương thức là nền tảng
Hải Phòng đang được các "đại bàng" công nghệ chọn làm điểm đến sản xuất, và điều này chỉ bền vững nếu logistics miền Bắc thực sự đa phương thức và gắn với xuất khẩu. Các dự án mới trong khu FTZ, đặc biệt là nhà máy mạch và chip bán dẫn của một tập đoàn Hàn Quốc tại Nam Đình Vũ (khu 2) thuộc DEEP C II, được xem là nền tảng giúp thành phố đi sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Theo thành phố, các dự án công nghệ cao, chế biến – chế tạo và logistics chiếm hơn 77% vốn đầu tư vào các khu công nghiệp, khu kinh tế – một tỷ trọng cho thấy định hướng rõ ràng sang sản xuất hướng xuất khẩu. Lợi thế nằm ở hệ thống cảng nước sâu Lạch Huyện gắn với mạng cao tốc nối Hà Nội, Quảng Ninh và các trung tâm sản xuất miền Bắc, cùng sân bay quốc tế Cát Bi và mạng khu công nghiệp tương đối hoàn chỉnh. Khi Nam Đồ Sơn được quy hoạch thành cảng xanh, thông minh, miễn thuế, kết nối đường bộ, đường sắt, thủy nội địa và các trung tâm logistics, cấu trúc đa phương thức này sẽ là điểm tựa để cảng Hải Phòng mở rộng thị phần hàng hóa.
Kết luận: Muốn cạnh tranh, phải dám tích hợp và đi trước một bước
Nếu chỉ tăng công suất bến tàu, Hải Phòng khó tạo khác biệt trong cạnh tranh cảng khu vực; điểm khác nằm ở việc dám tích hợp công nghiệp, dịch vụ và thể chế vào một chiến lược thống nhất. Đề xuất tổ hợp công nghiệp – logistics – cảng của Geleximco tại Lạch Huyện và Diêm Điền giải bài toán vật liệu, tạo thêm luồng hàng, và hỗ trợ san lấp các khu ven biển mới. Song song, các khu kinh tế thế hệ mới, FTZ 6.300 ha và định hướng phát triển "xanh" cho khu kinh tế ven biển phía Nam với cảng Nam Đồ Sơn làm hạt nhân cho thấy Hải Phòng đang chọn con đường hạ tầng-dẫn-dắt-chính-sách. Ý nghĩa của chiến lược này vượt ra ngoài một vài dự án: nó đặt logistics miền Bắc vào vị trí cửa ngõ sản xuất và thương mại, nơi cảng biển Việt Nam không còn phụ thuộc vào vai trò trung chuyển của các cảng khác, mà tự xây dựng hệ sinh thái chuỗi cung ứng riêng. Muốn bứt lên, Hải Phòng phải kiên định với định hướng hạ tầng chất lượng cao, thể chế mở và các tổ hợp công nghiệp – logistics đủ tầm khu vực; nếu làm được, miền Bắc sẽ có một trung tâm logistics cạnh tranh sòng phẳng với các cảng trong khu vực.
