Việt Nam đặt lại trọng tâm hợp tác ASEAN-Nga: từ thương mại sang chuỗi cung ứng
Đề xuất 5 định hướng hợp tác ASEAN-Nga của Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn tại Diễn đàn Kinh tế phương Đông lần thứ XI là một sáng kiến chiến lược nhằm chuyển quan hệ kinh tế hai bên từ trao đổi hàng hóa đơn thuần sang cùng xây dựng chuỗi cung ứng mới, tăng cường kết nối thương mại đầu tư và tạo các hành lang logistics gắn với công nghệ, từ đó hình thành chuỗi giá trị khu vực có chiều sâu và cân bằng hơn cho doanh nghiệp hai bên. Điểm đáng chú ý không phải là số lượng định hướng, mà là cách Việt Nam muốn định hình lại hợp tác ASEAN-Nga quanh các trụ cột mới, thay vì tiếp tục mô hình giao thương truyền thống. Ngày 2/9, tại phiên Đối thoại kinh doanh Nga-ASEAN ở Vladivostok, vùng Viễn Đông, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đã tận dụng diễn đàn này để trình bày tầm nhìn đó trước giới chức và cộng đồng doanh nghiệp hai khu vực. Việc lựa chọn Vladivostok – cửa ngõ của Nga ra châu Á-Thái Bình Dương – cho thấy Việt Nam nhìn hợp tác ASEAN-Nga như một cấu phần của bức tranh rộng hơn về tái cấu trúc chuỗi cung ứng châu Á.
Vì sao thời điểm này quan trọng: mốc 35 năm và Kế hoạch hành động 2026-2030
Việt Nam chọn thời điểm này để đẩy mạnh hợp tác ASEAN-Nga không phải ngẫu nhiên, mà gắn với hai bước ngoặt thể chế: năm 2026 sẽ đánh dấu 35 năm thiết lập quan hệ Nga-ASEAN, và Hội nghị Cấp cao Nga-ASEAN tại Kazan vừa thông qua Kế hoạch hành động toàn diện giai đoạn 2026-2030 cho quan hệ Đối tác chiến lược. Đây là khung chính trị cần thiết để các đề xuất kinh tế mang tính tái cấu trúc chuỗi cung ứng mới có cơ hội trở thành chương trình hành động cụ thể. Một câu nói then chốt của Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn là: “Điều quan trọng hiện nay là chuyển các định hướng hợp tác thành những dự án cụ thể, dòng thương mại và đầu tư thực chất, với kết quả có thể đo lường được.” Cách nhấn mạnh vào đo lường, dự án cụ thể cho thấy Việt Nam không chấp nhận kiểu hợp tác nghị sự dài, hành động ngắn. Từ góc độ ASEAN, đây cũng là cơ hội để cân bằng hơn quan hệ với các đối tác lớn, khi thương mại Nga-ASEAN đã tăng gần 58% trong một thập kỷ nhưng vẫn được đánh giá là chưa khai thác hết dư địa.
Chuỗi cung ứng mới và kết nối logistics: tham vọng tái thiết tuyến Đông – Tây
Trụ cột nổi bật nhất trong 5 định hướng là phát triển các chuỗi cung ứng mới gắn với tăng cường kết nối thương mại đầu tư giữa Nga và ASEAN. Việt Nam đặt vấn đề chuyển mạnh từ trao đổi hàng hóa sang cùng đầu tư, sản xuất, tham gia chuỗi giá trị, dựa trên thế mạnh năng lượng, nguyên liệu, nông nghiệp, công nghiệp và khoa học-công nghệ của Nga, cùng thị trường gần 700 triệu dân và mạng lưới sản xuất năng động của ASEAN. Để chuỗi cung ứng mới không dừng ở khẩu hiệu, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đề xuất “tạo bước đột phá về giao thông và logistics”, nghiên cứu hình thành hành lang logistics Viễn Đông – Việt Nam – ASEAN, kết nối vận tải biển, cảng, kho lạnh, trung tâm phân phối và các chuỗi sản xuất. Nếu được triển khai nghiêm túc, hành lang này có thể tạo ra chuỗi giá trị mới về thủy sản, nông nghiệp, thực phẩm, nguyên liệu và hàng tiêu dùng. Quan điểm thể hiện rõ: không có kết nối logistics thì không thể có hợp tác ASEAN-Nga mang tính chuỗi cung ứng; đây là bước tái thiết tuyến Đông – Tây theo cách phục vụ lợi ích doanh nghiệp hai bên, thay vì chỉ phục vụ mục tiêu địa chính trị.
Vai trò cầu nối của Việt Nam: FTA, công nghệ và tầm nhìn đến 2030
Đề xuất của Việt Nam có sức nặng vì nước này đang giữ vị trí đặc biệt trong hợp tác ASEAN-Nga. Kim ngạch thương mại Việt Nam-Nga đạt khoảng 4,77 tỷ USD năm 2025, tương đương gần 1/4 tổng thương mại Nga-ASEAN. Việt Nam cũng là nước ASEAN đầu tiên ký Hiệp định Thương mại tự do với Liên minh Kinh tế Á-Âu, cùng mạng lưới FTA rộng lớn, giúp nước này có thể trở thành cầu nối để doanh nghiệp Nga tiếp cận thị trường ASEAN và quốc tế. Trong nước, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại và thu nhập trung bình cao, với tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên; đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, phát triển nhân lực chất lượng cao và kinh tế tư nhân. Chính vì thế, một trong các định hướng là đưa khoa học-công nghệ, chuyển đổi số và AI trở thành động lực hợp tác mới, gắn với phát triển logistics, kinh tế số và năng lượng sạch. Nếu chuỗi cung ứng mới ASEAN-Nga được xây dựng quanh công nghệ và logistics, Việt Nam sẽ không chỉ là cầu nối địa lý, mà là trung tâm thiết kế và vận hành chuỗi giá trị.
Kết luận: hợp tác ASEAN-Nga chỉ có ý nghĩa khi trở thành chuỗi giá trị đo lường được
Từ Vladivostok, thông điệp của Việt Nam gửi tới ASEAN và Nga khá rõ: đã đến lúc dừng nói về tiềm năng chung chung và bắt đầu xây dựng những chuỗi giá trị, hành lang logistics, dự án công nghệ có địa chỉ, đối tác và kết quả đo lường được. Tầm nhìn đến 2030 mà Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn mô tả là một quan hệ Nga-ASEAN thực chất hơn, cân bằng hơn, với thương mại tăng trưởng vững và đa dạng, gắn cùng các chuỗi cung ứng, dự án đầu tư và hợp tác trong kinh tế số, tài chính, năng lượng sạch. Điều này đặt ra thách thức không nhỏ: biến Kế hoạch hành động Nga-ASEAN 2026-2030 và 5 định hướng thành chương trình hợp tác có trách nhiệm thực thi rõ ràng, thay vì danh mục ý tưởng. Tuy vậy, chính sự kết hợp giữa lợi ích chiến lược của Nga ở Viễn Đông, nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng của ASEAN và tham vọng công nghiệp hóa, chuyển đổi số của Việt Nam khiến đề xuất chuỗi cung ứng mới và kết nối logistics mang ý nghĩa nhiều hơn một bài phát biểu – nó là bài kiểm tra xem ASEAN-Nga có muốn đi xa hơn thương mại đơn thuần hay không.
