Điện gió ngoài khơi: Từ mục tiêu 6-10 GW đến bài toán logistics
Điện gió ngoài khơi Việt Nam là chiến lược phát triển các dự án tua bin gió đặt trên biển với mục tiêu vừa cung cấp điện, vừa hình thành hệ sinh thái công nghiệp và dịch vụ biển mới gắn với logistics hạ tầng biển, cơ sở hạ tầng năng lượng và vận tải hàng nặng biển. Nghị định 272/2026/NĐ-CP về phát triển điện gió ngoài khơi đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong hoàn thiện thể chế cho lĩnh vực này. Nhưng thể chế không tự biến thành tua bin đứng giữa biển nếu hạ tầng không theo kịp. Nghị quyết 20-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển các dự án điện gió ngoài khơi với tổng công suất 6-10 GW. Đây là một câu chuyện tham vọng: hoặc Việt Nam chủ động xây dựng công nghiệp biển, hoặc chấp nhận nhập khẩu hầu hết giá trị gia tăng. Lựa chọn này không chỉ là chuyện công suất, mà là tương lai vị thế trong chuỗi cung ứng năng lượng khu vực.
Những cấu kiện nghìn tấn và giới hạn hạ tầng hiện tại
Điện gió ngoài khơi không chỉ là vài trụ tua bin giữa đại dương; đó là chuỗi dự án siêu nặng đòi hỏi năng lực vận tải hàng nặng biển đặc thù. Một dự án quy mô lớn cần cảng có khả năng tiếp nhận, tập kết và lắp ráp thiết bị; tàu chuyên dụng; năng lực vận chuyển, lắp đặt ngoài khơi; cơ sở sửa chữa, bảo dưỡng; hệ thống cáp, trạm biến áp và lưới điện đủ khả năng truyền tải công suất về trung tâm phụ tải. Trên thực tế, các chân đế điện gió cho dự án CHW2204 đã cho thấy ngưỡng chịu đựng của hạ tầng: tổng thể dự án ghi nhận 800 kiện hàng với khoảng 70.000 tấn thép, trong đó những cấu kiện nguyên khối nặng 2.400 tấn. Từ những chân đế nặng tới 2.387 tấn, các doanh nghiệp Việt đã tiến lên xử lý trạm biến áp ngoài khơi 3.200 tấn và topside 4.000 tấn tại Vũng Tàu. Nếu cảng, đường nội bộ, sàn bãi, cầu cảng và đội tàu không được nâng cấp đồng bộ, mục tiêu 6-10 GW sẽ vấp phải trần hạ tầng ngay từ giai đoạn đầu.
Doanh nghiệp logistics biển đang lớn lên, nhưng chuỗi cung ứng vẫn rời rạc
Câu chuyện của các doanh nghiệp như PPL cho thấy năng lực logistics hạ tầng biển trong nước không còn ở vạch xuất phát. Họ đã thực hiện site-move và load-out toàn bộ 33 chân đế cho dự án Greater Changhua 2B&4, với kiện hàng chân đế nặng 2.400 tấn được di chuyển bằng SPMT chuyên dụng tại PTSC Vũng Tàu. Song hành với con người là hệ thống thiết bị chuyên dụng như trailer Scheuerle phục vụ vận tải siêu trường siêu trọng. Từ nền tảng này, PPL tiếp tục tham gia các dự án điện gió ngoài khơi khác như TPC OSS, Fengmiao, Baltica 2 cùng nhiều công trình dầu khí. "Tổng thể dự án ghi nhận 800 kiện hàng với khoảng 70.000 tấn thép" là một minh chứng sống động cho năng lực vận tải hàng nặng biển trong nước. Tuy nhiên, năng lực vận chuyển không chỉ nằm ở thiết bị, mà ở khả năng thiết kế phương án hiệu quả và kết nối các mắt xích thành một chuỗi vận hành thống nhất. Hiện sự phối hợp giữa cảng, nhà chế tạo, chủ đầu tư, đội tàu và lưới điện vẫn manh mún; mỗi dự án tự xoay xở, thay vì dựa trên một kiến trúc chuỗi cung ứng chung.
Điện gió ngoài khơi phải gắn với chiến lược hệ sinh thái công nghiệp biển
Điện gió ngoài khơi đã được đưa lên tầm chiến lược quốc gia biển với Nghị quyết 20-NQ/TW. Đây không còn là câu chuyện riêng của ngành điện, mà là bài kiểm tra năng lực công nghiệp biển: đóng tàu, cảng biển, logistics, khoa học – công nghệ, nhân lực. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh không chỉ tính thêm công suất nguồn mà còn đặt ra khối lượng đầu tư lớn cho hệ thống truyền tải: khoảng 12.944 km đường dây 500 kV và 15.307 km đường dây 220 kV xây dựng mới, đồng thời định hướng phát triển HVDC trong các giai đoạn sau. Nếu coi 6-10 GW chỉ là vài dự án phát điện, Việt Nam sẽ dễ rơi vào kịch bản nhập khẩu phần lớn thiết bị và công nghệ. Ngược lại, nếu xem đây là thị trường đầu tiên của một ngành công nghiệp mới, chính sách phải song hành: nâng năng lực chế tạo, dịch vụ kỹ thuật, cảng biển, tàu chuyên dụng, cáp, lưới điện, nhân lực và công nghệ. Cảng biển phải được quy hoạch như hạ tầng công nghiệp, nơi đi cùng khảo sát, logistics, đóng mới và sửa chữa tàu chuyên dụng, lắp ráp và bảo dưỡng công trình biển.
Kết luận: Không có logistics, sẽ không có 6-10 GW
Khung chính sách đã dần hình thành: Nghị định 272/2026/NĐ-CP triển khai Nghị quyết 253/2025/QH15, Nghị quyết 20-NQ/TW xác định điện gió ngoài khơi là một trụ cột của kinh tế biển, và Nghị quyết 218/NQ-CP yêu cầu hoàn thiện thể chế, cập nhật Quy hoạch không gian biển quốc gia giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến 2050. Chương trình hành động này cũng buộc các bộ, ngành, địa phương cụ thể hóa Nghị quyết 20 với nhiệm vụ, kết quả và thời hạn rõ ràng. Nhưng nếu logistics hạ tầng biển và cơ sở hạ tầng năng lượng không được coi là nền tảng, mọi tham vọng về công suất sẽ bị kéo xuống bởi những chai cổ trên bờ: cảng không đủ sâu, bãi không đủ rộng, thiết bị heavy lift không đủ tải, lưới truyền tải không đủ mạnh. Bởi trước khi một tua bin có thể đứng vững giữa đại dương, hàng nghìn tấn thiết bị phải được đưa đến đúng nơi, đúng thời điểm và đúng phương án. Điện gió ngoài khơi Việt Nam chỉ có thể trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực nếu được thiết kế như một cụm dự án gắn với cụm cảng, phương án đấu nối và truyền tải dùng chung. Không coi logistics là yếu tố phụ trợ, mà là một phần lõi của chiến lược công nghiệp biển – đó là bước chuyển tư duy Việt Nam buộc phải thực hiện ngay bây giờ.
