Quỹ mới nhắm vào điểm nghẽn vốn và năng lực dự án
Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì lợi nhuận, nhằm bổ sung nguồn vốn và hỗ trợ kỹ thuật cho các dự án giảm tiêu thụ năng lượng của doanh nghiệp. Ngày 20/10/2026, Cục Năng lượng - Dầu khí thuộc Bộ Công Thương tổ chức hội thảo tham vấn về mô hình, cách vận hành và phương án huy động nguồn lực cho Quỹ. Cùng thời điểm, Bộ Công Thương lấy ý kiến lần thứ hai đối với hồ sơ dự thảo Quyết định về việc thành lập, tổ chức và hoạt động của Quỹ. Động lực lập quỹ khá rõ: nhu cầu năng lượng tăng, thị trường quốc tế nhiều biến động, trong khi doanh nghiệp còn vướng vốn, khó tiếp cận tín dụng và thiếu năng lực chuẩn bị dự án. Nếu chỉ khuyến khích tiết kiệm mà không tháo được các rào cản này, nhiều cơ hội đầu tư năng lượng hiệu quả sẽ tiếp tục nằm trên giấy.
Mô hình dự kiến: thêm nguồn lực, không thay ngân hàng
Định hướng được đưa ra là xây dựng một đầu mối tài chính chuyên biệt, kết nối nguồn lực trong nước và quốc tế, đồng thời kết hợp hỗ trợ tài chính với hỗ trợ kỹ thuật. Các nguồn lực dự kiến được xem xét gồm ngân sách nhà nước, ngân hàng thương mại, đối tác phát triển và nguồn tài chính khí hậu; đây là hướng huy động được nêu trong quá trình thiết kế, chưa phải cam kết về quy mô vốn. Quỹ được kỳ vọng bổ trợ thị trường tài chính hiện có thay vì thay thế hoặc cạnh tranh với các tổ chức tín dụng. Quy mô thiết kế pháp lý cũng đáng chú ý: hồ sơ dự kiến có quyết định thành lập gồm 5 điều, còn quy định về tổ chức và hoạt động gồm 6 chương, 47 điều. Nhóm nghiên cứu tham khảo 5 quỹ tại Thái Lan, Ấn Độ, Bulgaria, Malaysia và Tunisia. Bài học quan trọng là vốn công chỉ phát huy tác dụng khi đi kèm quy trình hỗ trợ dự án đủ sát nhu cầu doanh nghiệp.
Doanh nghiệp có thể trông đợi những hỗ trợ nào?
Các công cụ được định hướng gồm ưu đãi lãi vay, hỗ trợ kỹ thuật và phát triển thị trường cho dự án sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Với doanh nghiệp, giá trị của gói hỗ trợ không chỉ nằm ở lãi vay thấp hơn: tư vấn kiểm toán năng lượng, chuẩn bị dự án và nâng cao năng lực cũng có thể giúp biến đề xuất tiết kiệm thành khoản đầu tư khả thi. Quỹ còn được kỳ vọng thúc đẩy đổi mới công nghệ, giảm cường độ năng lượng và mở rộng thị trường dịch vụ tiết kiệm năng lượng. Đây là hướng hỗ trợ tài chính doanh nghiệp có ý nghĩa trong bối cảnh nhà sản xuất phải kiểm soát chi phí, đồng thời đáp ứng ngày càng nhiều yêu cầu xanh từ thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, doanh nghiệp nên xem vay vốn ưu đãi 2027 là kỳ vọng về công cụ hỗ trợ, không phải một khoản vay đã được bảo đảm. Lợi ích thực tế sẽ tùy thuộc vào cách Quỹ đưa các công cụ dự kiến vào hoạt động.
Mốc 2027 là kế hoạch, hiệu quả còn phải chứng minh
Theo kế hoạch được nêu tại hội thảo, Bộ Công Thương dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thành lập Quỹ trong tháng 12/2026; thời điểm có hiệu lực của hồ sơ dự kiến là ngày 1/1/2027. Vì vậy, cần phân biệt mốc hoạt động dự kiến với việc Quỹ đã được phê duyệt chính thức: thông tin hiện có mới mô tả kế hoạch trình và dự thảo đang được hoàn thiện. Trong giai đoạn 2027–2029, kế hoạch dự kiến bố trí vốn điều lệ và kinh phí hoạt động bộ máy. Quỹ tiết kiệm năng lượng có thể trở thành chiếc cầu nối cần thiết giữa mục tiêu tiết kiệm và quyết định đầu tư của doanh nghiệp, nhưng tên gọi hay ngày khởi động không tự tạo ra dòng vốn. Thước đo đáng tin cậy sẽ là khả năng huy động nguồn lực, đưa hỗ trợ kỹ thuật đến đúng dự án và giúp doanh nghiệp triển khai giải pháp năng lượng hiệu quả. Đó mới là lúc kỳ vọng chuyển thành kết quả.
