Từ phiên chợ đến câu chuyện sinh kế
Lễ hội sâm Ngọc Linh là sự kiện quảng bá và kết nối tiêu thụ sâm cùng các sản phẩm dược liệu, nông sản địa phương, đồng thời giới thiệu đời sống văn hóa và sinh kế của cộng đồng vùng trồng. Tại Măng Ri, lễ hội và phiên chợ hàng Việt diễn ra từ ngày 29 đến 31/10, mở ra một không gian gặp gỡ trực tiếp giữa người sản xuất, doanh nghiệp và khách tham quan. Đây là hướng đi đáng ủng hộ: sản vật đặc hữu chỉ có thể tạo sinh kế lâu dài khi người trồng có cơ hội kể rõ nguồn gốc, cách làm và giá trị của mình. Sự kiện do Ủy ban nhân dân xã Măng Ri phối hợp với Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi tổ chức, khai mạc tối 29/10.
Quy mô tham gia cho thấy lễ hội không chỉ dành cho một vài đơn vị thương mại: 19 thôn, 5 doanh nghiệp, hợp tác xã và hàng chục hộ trồng sâm, dược liệu cùng góp mặt. Những người trực tiếp gắn bó với vùng trồng vì thế có cơ hội tiếp xúc khách hàng ngay tại địa phương, thay vì để sản phẩm chỉ xuất hiện qua những đợt quảng bá ngắn hạn.
Sâm, dược liệu và sắc màu bản làng
Các gian hàng giới thiệu sâm Ngọc Linh tươi, sản phẩm chế biến từ sâm, dược liệu địa phương, sản phẩm OCOP và mật ong rừng tự nhiên. Khách tham quan có thể tìm hiểu sản phẩm ngay tại nơi trồng; ban tổ chức còn bố trí hoạt động nhận biết sâm và giới thiệu dự thảo tiêu chuẩn về phương pháp phân tích dấu ấn sinh học phân tử. Với mặt hàng giá trị cao, trải nghiệm tại chỗ cần đi cùng thông tin rõ ràng: quảng bá sẽ thuyết phục hơn khi người mua có cơ sở phân biệt chủng loại và xuất xứ.
Lễ hội không tách sản vật khỏi cộng đồng làm nên chúng. Hội thi cồng chiêng, múa xoang, ẩm thực truyền thống, đan lát và đóng khố của 19 thôn đưa văn hóa Xơ Đăng vào không gian giao lưu, bên cạnh trò chơi dân gian và các hoạt động dành cho học sinh. Đấu giá sâm được tổ chức để phục vụ an sinh xã hội; học sinh cũng được tặng áo ấm. Cách kết hợp này giúp phiên chợ hàng Việt trở thành dịp giới thiệu cả sản phẩm lẫn con người Măng Ri.
Định vị sâm Ngọc Linh Măng Ri
Măng Ri nằm dưới chân dãy Ngọc Linh, có 19 thôn và phần lớn dân số là đồng bào Xơ Đăng. Xã được hình thành từ việc hợp nhất 5 xã chuyên trồng sâm Ngọc Linh thuộc huyện Tu Mơ Rông trước đây. Sau sắp xếp hành chính, việc định vị sâm Ngọc Linh Măng Ri trên bản đồ dược liệu cả nước vẫn chưa rõ ràng, khiến việc đánh giá thương hiệu địa phương gặp khó khăn. Vì vậy, mong muốn quảng bá tại lễ hội cần đi cùng công việc bền bỉ hơn: xác thực vùng trồng và giúp người tiêu dùng phân biệt sản phẩm của địa phương với các loại sâm khác.
Đây cũng là nơi có khí hậu mát mẻ, thổ nhưỡng phù hợp với sâm và nhiều dược liệu, bên cạnh cà phê xứ lạnh, mật ong và nông sản đặc trưng. Lãnh đạo xã xác định phát triển vùng sâm, dược liệu gắn với bảo tồn văn hóa và du lịch cộng đồng là hướng đi quan trọng để nâng cao đời sống. Địa phương dự kiến tổ chức phiên chợ định kỳ mỗi tháng, một bước thiết thực để người trồng duy trì giao thương và kết nối khách hàng sau khi lễ hội khép lại.
Muốn bền vững, phải tăng giá trị và giữ hệ sinh thái
Lễ hội tạo điểm chạm tốt giữa người trồng, hợp tác xã, doanh nghiệp và người tiêu dùng, nhưng sự kiện không thể tự giải quyết mọi điểm nghẽn. Hiện người dân chủ yếu bán sâm thô, chưa có nhiều sản phẩm chế biến; điều đó hạn chế khả năng gia tăng giá trị và mở rộng thị trường. Kết nối doanh nghiệp để đa dạng hóa chế biến, củng cố thông tin nguồn gốc và xây dựng thương hiệu vì thế quan trọng không kém việc thu hút khách đến hội chợ.
Một vùng dược liệu bền vững cũng không thể chỉ chạy theo sản lượng. Sâm Ngọc Linh gắn với hệ sinh thái núi cao, nên phát triển sinh kế cần đi cùng bảo vệ rừng, nguồn nước và môi trường tự nhiên; văn hóa bản địa và du lịch cộng đồng cũng cần được coi là phần của hướng phát triển ấy. Giá trị lâu dài của lễ hội sẽ được đo bằng việc các hộ trồng có thêm đầu ra ổn định, sản phẩm có xuất xứ đáng tin và tài nguyên nơi sản xuất được gìn giữ. Măng Ri đã tạo được điểm khởi đầu; việc duy trì kết nối sau ba ngày mới quyết định sức bật của vùng trồng.
