Khoảng cách không nằm ở năng lực cảm thụ
Nhạc giao hưởng là hình thức âm nhạc được viết cho dàn nhạc, phát triển nhiều lớp giai điệu và sắc thái; thính phòng cổ điển thường được trình diễn bởi nhóm nhạc nhỏ trong không gian gần gũi hơn. Hai thể loại này vẫn ít có cơ hội tiếp cận công chúng hơn ca khúc trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Đây không phải bằng chứng rằng khán giả thành phố thiếu khả năng thưởng thức, mà cho thấy họ ít được mời gặp gỡ loại nhạc ấy trong đời sống thường ngày. Ca khúc dễ xuất hiện trên các nền tảng nghe nhạc, sân khấu giải trí và sự kiện cộng đồng; giao hưởng thường gắn với nhà hát, lịch diễn hạn chế và một quy ước thưởng thức khiến người mới dễ ngại. Nếu chỉ chờ khán giả tự tìm đến khán phòng, âm nhạc hàn lâm sẽ tiếp tục là lựa chọn của số ít, dù đô thị ngày càng có nhiều không gian văn hóa.
Tác phẩm có thể gần gũi hơn ta nghĩ
Trường hợp “Dòng chảy Thăng Long” cho thấy rào cản đôi khi nằm ở cơ hội nghe, không phải ở bản thân tác phẩm. Tác phẩm của nhạc sĩ Lê Bằng ra đời năm 2010, từng được trình diễn tại Hà Nội và ở nước ngoài, nhưng vẫn còn mới mẻ với nhiều người nghe và cả một số người làm nghề. Ngày 10/10/2026, tác phẩm được chọn mở đầu chương trình “Bản giao hưởng Hà Nội” tại Nhà hát Hồ Gươm. Bố cục gồm ba phần, mở ra từ một mô-típ bốn nốt được phát triển xuyên suốt. Cấu trúc ấy cho người nghe một điểm tựa để nhận ra mạch nhạc, còn chất liệu dân gian và hình ảnh lịch sử Hà Nội tạo thêm lối liên tưởng. Ở Hải Phòng, chương trình “Những miền âm thanh” cuối tháng 8 do Hội Nhạc cổ điển Việt Nam phối hợp tổ chức quy tụ năm nghệ sĩ biểu diễn các tác phẩm của nhiều nhà soạn nhạc. Những buổi diễn như vậy đáng quý, nhưng cần được nối tiếp thay vì trở thành ngoại lệ.
Thành phố Âm nhạc phải hiện diện ngoài nhà hát
Mô hình “Thành phố Âm nhạc” của Hải Phòng trong giai đoạn 2026–2030 đặt văn hóa vào vị trí nguồn lực cho phát triển, thay vì xem biểu diễn là hoạt động trang trí. Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 14/1/2026 tạo nền tảng triển khai định hướng này. Nhà hát Hoa Phượng, phố đi bộ và các hoạt động tại không gian cộng đồng đã mở thêm cửa để âm nhạc bước ra khỏi khán phòng. Nhưng âm nhạc thành phố sẽ chưa thành nếp nếu người dân chỉ bắt gặp hòa nhạc vào một dịp đặc biệt. Cần lịch diễn định kỳ, chương trình có chủ đề, sân khấu ở nhiều khu vực và cách giới thiệu tác phẩm giúp người mới nghe không cảm thấy bị kiểm tra kiến thức. Một sự kiện đông khách là tín hiệu tốt; sức bền mới là thước đo. Phát triển văn hóa đô thị đòi hỏi cơ hội gặp âm nhạc lặp lại, gần nhà và phù hợp nhiều nhóm khán giả.
Học nghe cũng là một phần của đời sống đô thị
Muốn giao hưởng thâm nhập nhịp sống đô thị, thành phố cần đầu tư đồng thời cho biểu diễn và năng lực thưởng thức. Đưa giáo dục âm nhạc đến trường học, địa bàn ngoại thành, phát triển câu lạc bộ nghệ thuật và sân chơi cho tài năng trẻ là những hướng đi đã được đặt ra. Đây không nên là chương trình chỉ dành cho người định theo nghề: trẻ em, gia đình và người trưởng thành đều có thể học cách lắng nghe, nhận ra nhạc cụ hay chia sẻ cảm nhận mà không cần thuật ngữ chuyên môn. Một thành phố âm nhạc cần nghệ sĩ sáng tạo, nhưng cũng cần công chúng cùng tham gia và trân trọng nghệ thuật. Khi hòa nhạc trở thành dịp gặp gỡ cộng đồng, nhạc giao hưởng Việt Nam có thể góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, nuôi dưỡng bản sắc và nâng cao chất lượng sống. Kết luận rất rõ: muốn giao hưởng bớt xa lạ, hãy đưa nó đến gần người dân thường xuyên, thay vì đòi hỏi người dân tự tìm đường đến với nó.
