Lựa chọn hàng đầu cho mùa thu: ưu tiên quả trám và bí đao
Hướng dẫn chọn quả mùa hè và mùa thu là việc xác định đúng loại quả đang vào cao điểm, ưu tiên nguồn sạch, chín tự nhiên, giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất, đồng thời điều chỉnh khẩu phần cho từng nhóm sức khỏe (nhất là người tiểu đường) để tối đa hóa lợi ích mà vẫn an toàn trong chế độ ăn hàng ngày. Với bối cảnh đó, lựa chọn tự tin cho đa số gia đình trong những tháng từ 8 đến cuối thu là kết hợp quả trám và bí đao: vừa dễ mua, vừa tốt cho sức khỏe nếu dùng đúng cách. Quả trám là sản phẩm nên ưu tiên mua khi bước vào mùa thu: từ tháng 8 đến tháng 12, trám vào vụ, vị bùi béo đặc trưng, chế biến được nhiều món dân dã và còn xuất hiện trong một số bài thuốc cổ truyền. Cùng lúc, bí đao – loại quả màu xanh thường được xem là "quả số 1 của tháng 8" với khả năng giúp tỳ vị dễ chịu, hạ nhiệt và tăng sức đề kháng theo quan niệm y học cổ truyền – là lựa chọn lý tưởng cho các món canh, luộc, xào nhẹ. Đây là hai loại quả mùa thu lợi ích sức khỏe rõ ràng và phù hợp cho hầu hết thành viên trong gia đình khi bạn đang tìm quả mùa hè Việt Nam chuyển mùa sang thu.
Quả trám dinh dưỡng: tiêu chí chọn mua và cách dùng có lợi cho sức khỏe
Nếu phải chọn một loại quả mùa thu lợi ích sức khỏe rõ rệt để “đầu tư” trong bếp, hãy ưu tiên quả trám. Quả trám vừa là thức quà dân dã dễ ăn, vừa mang thành phần dinh dưỡng đáng chú ý: chứa tinh bột, chất xơ, chất béo, protein cùng nhiều vitamin và khoáng chất như vitamin E, nhóm B, canxi, sắt, kẽm, magie và kali. Nhờ đó, trám hỗ trợ bổ sung năng lượng, vi chất và chất xơ cho bữa cơm, thích hợp cho người cần ăn đa dạng mà vẫn kiểm soát mỡ và đường. Khi chọn trám, ưu tiên quả vỏ bóng tự nhiên, không dập nát, mùi thơm nhẹ, cùi dày; tránh quả có mùi lạ, ẩm mốc. Người tiểu đường ăn quả trám vẫn được, nhưng phải tính vào tổng lượng tinh bột trong ngày, vì trám chứa carbohydrate; chất xơ trong trám có thể làm chậm hấp thu đường, góp phần kiểm soát đường huyết nếu dùng với khẩu phần hợp lý. Đừng dùng trám như “thuốc chữa tiểu đường”, hãy xem nó là một phần trong chế độ ăn cân bằng.
Bí đao và na theo mùa: lợi ích và cảnh báo đặc biệt cho người tiểu đường
Trong nhóm quả màu xanh mùa 8, bí đao là lựa chọn nên mua đều đặn vì dễ chế biến, mát và ít năng lượng. Theo dinh dưỡng hiện đại, bí đao là rau quả giàu nước, cung cấp một số vitamin, khoáng chất và chất xơ, phù hợp để thêm vào canh, món luộc, xào nhẹ trong những ngày nắng nóng chuyển thu. Tuy không phải thuốc, bí đao vẫn góp phần vào chế độ ăn lành mạnh, đặc biệt cho người cần kiểm soát cân nặng hoặc muốn tăng lượng rau. Đừng tin vào khẩu hiệu “ăn bí đao thay thuốc”; hãy dùng như một loại rau thường xuyên trong khẩu phần đa dạng. Ngược lại, với quả na – loại quả đang vào mùa, bán đầy chợ – cần cẩn trọng nếu bạn bị tiểu đường ăn quả này. Na rất ngọt do chứa nhiều đường đơn giản như glucose và fructose; ăn nhiều khiến đường được hấp thu nhanh vào máu, gây tăng đường huyết đột ngột, nguy hiểm cho người đái tháo đường. Người bệnh chỉ nên ăn lượng nhỏ, ưu tiên chia khẩu phần, luôn đo đường huyết và có thể chọn bí đao, trám hoặc các loại quả ít ngọt khác trong phần còn lại của ngày.
Quất ăn và quất cảnh: phân biệt rõ để dùng an toàn quanh Tết
Nhiều gia đình Việt có thói quen tận dụng quả quất cảnh sau Tết để vắt lấy nước, pha uống, làm gia vị, nước chấm hoặc ngâm mật ong trị ho. Đây là quyết định nên tránh nếu bạn muốn bảo vệ sức khỏe lâu dài. Quất trồng làm thực phẩm, có điều kiện canh tác sạch, chứa nhiều vitamin A, C, B1 và các khoáng chất như canxi, phốt pho, kali, kẽm, được dùng để tiêu đờm, giảm ho, hỗ trợ tiêu hóa và giải nhiệt khi pha nước uống hoặc làm gia vị. Nhưng những công dụng này không thể áp dụng cho quất cảnh. Quất cảnh được trồng để trang trí nên thường được dùng thuốc bảo vệ thực vật, chất kích thích sinh trưởng và hóa chất bảo quản không kiểm soát theo chuẩn an toàn thực phẩm. Quả chín vàng lâu hỏng, mùi vị nhạt, thiếu hương thơm tự nhiên là dấu hiệu có thể đã có hóa chất. Nếu tận dụng ăn, bạn có nguy cơ ngộ độc cấp tính (buồn nôn, đau bụng, rối loạn tiêu hóa) và tích tụ chất độc, tăng rủi ro bệnh mạn tính, thậm chí ung thư. Với quất cảnh, cách dùng đúng là: ngắm cho đẹp, tuyệt đối không ăn.
Buy if / Skip if
- Buy the quả trám if bạn muốn một loại quả mùa thu lợi ích sức khỏe rõ ràng, vừa bùi béo vừa giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất để thêm vào bữa cơm.
- Skip the quả trám if bạn mắc tiểu đường nhưng không kiểm soát được khẩu phần tinh bột, thường ăn nhiều mà không tính vào tổng carbohydrate trong ngày.
- Buy the bí đao if bạn tìm một loại quả màu xanh mùa 8 ít năng lượng, giàu nước, dễ chế biến trong món canh, luộc, xào để tăng lượng rau hàng ngày.
- Skip the bí đao if bạn đang kỳ vọng một loại thực phẩm “thay thuốc”, chữa bệnh hoặc tăng miễn dịch nhanh chóng; bí đao không phải thuốc và không thể thay thế điều trị y khoa.
- Buy the quả na if bạn khỏe mạnh, không bị tiểu đường, muốn bổ sung loại trái cây theo mùa thơm ngon, giàu khoáng chất như magie, kali và vitamin có lợi cho tim mạch, tiêu hóa và làn da.
- Skip the quả na if bạn là người tiểu đường ăn quả dễ quên kiểm soát khẩu phần; lượng đường cao trong na có thể gây tăng đường huyết đột ngột rất nguy hiểm.
- Buy the quất ăn (trồng làm thực phẩm) if bạn cần nguyên liệu tự nhiên giàu vitamin để pha nước uống, ngâm đường muối, làm gia vị hỗ trợ tiêu hóa và giảm ho.
- Skip the quất cảnh if bạn chỉ có cây quất chưng Tết và định tận dụng quả để uống hoặc làm gia vị; với quất cảnh, ngắm là đủ, ăn thì không nên do nguy cơ tồn dư hóa chất.
