An toàn bắt đầu từ cách đánh giá thực phẩm
Chọn thực phẩm an toàn là quá trình kiểm tra nguồn gốc, tình trạng, bao bì và điều kiện bảo quản trước khi mua, rồi tiếp tục xử lý đúng cách tại nhà để giảm nguy cơ gây hại cho sức khỏe. Đừng để giá cao hay vẻ ngoài đánh bóng thay cho việc kiểm tra: thực phẩm đắt tiền không mặc nhiên an toàn, rau có sâu không chứng minh đã sạch, còn món ăn không có mùi lạ vẫn có thể chứa tác nhân gây bệnh.
Ưu tiên nơi bán uy tín, giữ thực phẩm trong điều kiện phù hợp. Với hàng đóng gói, xem nhà sản xuất, ngày sản xuất, hạn dùng, thành phần và hướng dẫn bảo quản; loại bỏ bao bì rách, phồng hoặc rò rỉ. Rau củ quả nên tươi, không dập nát, thối, mốc hay có mùi bất thường. Những dấu hiệu này giúp sàng lọc, nhưng không thể thay thế thông tin truy xuất và cách bảo quản đúng.
Với thịt, cá và hải sản, hãy quan sát trạng thái, mùi đặc trưng và cách bày bán; tránh sản phẩm nhớt, ôi hoặc để lâu ở nhiệt độ phòng. Mua tại nơi giữ lạnh phù hợp quan trọng không kém việc chọn miếng trông ngon mắt. Không có mùi lạ không phải giấy bảo đảm an toàn: nếu thực phẩm đã ở ngoài điều kiện bảo quản an toàn quá lâu, đừng quyết định sử dụng chỉ dựa vào mùi hay màu sắc.
Giữ sạch, tách riêng và làm lạnh kịp thời
Thực phẩm tốt vẫn có thể mất an toàn nếu khâu sơ chế và bảo quản cẩu thả. Rửa tay bằng xà phòng trước khi nấu, sau khi chạm vào thực phẩm sống và trước khi ăn; vệ sinh dao, thớt, mặt bàn thường xuyên. Dùng dao, thớt và dụng cụ riêng cho đồ sống và đồ chín để hạn chế nhiễm khuẩn chéo. Đây là thói quen nhỏ nhưng giúp ngăn vi sinh vật từ thịt cá sống truyền sang món ăn sẵn.
Đặt thịt cá sống trong hộp kín ở ngăn thấp, tách khỏi thức ăn đã nấu và rau có thể ăn ngay, tránh nước rỉ làm nhiễm bẩn. Duy trì ngăn mát ở 4°C trở xuống và ngăn đông ở -18°C trở xuống; dùng nhiệt kế tủ lạnh để kiểm tra thay vì đoán bằng cảm giác. Đừng nhồi kín tủ vì khí lạnh cần lưu thông để làm lạnh đồng đều.
Làm lạnh thức ăn dễ hỏng kịp thời, không để món đã nấu chín ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ. Thịt gia cầm sống, thịt xay và hải sản tươi thường chỉ nên để ngăn mát 1–2 ngày; thịt nguyên miếng như bò, lợn thường khoảng 3–5 ngày. Thức ăn chín thường dùng trong 3–4 ngày ở ngăn mát. Đây là mốc tham khảo, còn tùy tình trạng thực phẩm, nhiệt độ và cách xử lý.
Mua nhiều ở quê: chia phần rồi cấp đông
Thực phẩm nhà nuôi, nhà trồng vẫn cần được giữ lạnh và xử lý đúng; nguồn gốc quen thuộc không đồng nghĩa với khả năng để lâu. Nếu chuyến đi từ quê kéo dài, hãy dùng thùng hoặc túi giữ nhiệt cùng đá gel cho thịt, cá, tôm. Không để đồ dễ hỏng trong cốp xe nóng hay ngoài nhiệt độ phòng lâu, bởi vi khuẩn có thể phát triển trước khi thực phẩm vào tủ.
Khi về nhà, chia thịt cá còn tươi thành khẩu phần vừa một bữa hoặc một lần nấu, cho vào túi hay hộp sạch, kín và ghi ngày cấp đông. Làm vậy giúp lấy đúng lượng cần dùng, tránh rã đông cả khối rồi cất phần thừa trở lại. Nếu dự định ăn trong vài tuần, hãy cấp đông sớm phần chưa dùng thay vì để tất cả trong ngăn mát.
Cấp đông thực phẩm ở -18°C hoặc thấp hơn giúp ngăn vi khuẩn phát triển, nhưng không tiêu diệt mọi vi khuẩn có hại đã hiện diện. Vì thế, cấp đông không thể cứu thực phẩm đã bị xử lý hoặc giữ nóng sai cách. Cũng không nên mặc định rau nào cũng cấp đông sống được; cách sơ chế và cấp đông cần phù hợp với từng loại.
Rã đông an toàn và hoàn thiện bữa ăn
Đừng để thịt cá đông lạnh trên bàn bếp cả buổi. Có ba cách rã đông an toàn phổ biến: chuyển thực phẩm xuống ngăn mát, dùng lò vi sóng hoặc ngâm trong nước lạnh khi thực phẩm được đựng kín; nếu rã đông bằng lò vi sóng hay nước lạnh, nên chế biến ngay sau đó. Chọn cách phù hợp với thời gian chuẩn bị, nhưng tránh để thực phẩm lâu trong khoảng nhiệt độ thuận lợi cho vi khuẩn.
Nấu chín kỹ thịt, gia cầm, trứng và thủy hải sản; không dựa vào màu sắc bên ngoài để đoán món đã chín an toàn hay chưa. Với rau củ, rửa kỹ dưới vòi nước sạch trước khi chế biến. Sau mỗi lần sử dụng, cất phần còn lại vào dụng cụ sạch, đậy kín và làm lạnh kịp thời; lau ngay chỗ rò nước thịt cá và bỏ thực phẩm hỏng.
An toàn bữa ăn không dừng ở việc tránh thực phẩm hư hỏng: hãy phối hợp chất bột đường, chất đạm, chất béo, rau xanh và trái cây. Trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính cần chọn món phù hợp với sức khỏe, đồng thời cẩn trọng hơn trong khâu vệ sinh và bảo quản. Kết luận rất rõ: kiểm tra khi mua, tách sống chín, giữ đúng nhiệt độ và dùng thực phẩm đúng cách đáng tin hơn mọi lời quảng cáo hay mẹo nhìn thoáng qua.
