Thông tư 89 và bước ngoặt kiểm tra trên máy tính
Kiểm tra trên máy tính trong các trường THCS, THPT là hình thức tổ chức bài kiểm tra định kỳ và đánh giá cuối kỳ bằng thiết bị số, dựa trên hạ tầng công nghệ thông tin và phần mềm quản lý, với kết quả được lưu trữ, xác thực và sử dụng chính thức như bài làm trên giấy trong hồ sơ đánh giá học sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT sửa đổi quy định đánh giá học sinh tiểu học, THCS và THPT, hướng tới đẩy mạnh chuyển đổi số, bảo đảm khách quan, công bằng trong kiểm tra, đánh giá. Thông tư này có hiệu lực từ ngày 1/12, đồng thời điều chỉnh các văn bản trước đó là Thông tư 27/2020 và 22/2021 về đánh giá học sinh các cấp phổ thông. Đây không phải thay đổi kỹ thuật đơn lẻ, mà là tín hiệu rõ ràng: kiểm tra, đánh giá đang được coi là “mặt trận” trọng tâm của chuyển đổi số giáo dục.
Học bạ số: từ giấy sang dữ liệu, từ hình thức sang minh bạch
Việc học bạ số trở thành thành phần chính thức của hồ sơ đánh giá học sinh cho thấy Bộ không muốn chuyển đổi số dừng ở khẩu hiệu. Ở tiểu học, hồ sơ đánh giá gồm học bạ số và bảng tổng hợp kết quả đánh giá giáo dục của lớp; mọi nhận xét, kết quả tổng hợp và thành tích khen thưởng đều được cập nhật vào hệ thống. Học sinh hoàn thành lớp 5 được xác nhận "Hoàn thành chương trình tiểu học" ngay trên học bạ số. Ở THCS, THPT, nội dung trong mẫu học bạ giấy hiện hành là căn cứ để xây dựng phần chuyên môn của học bạ số. Điều đáng chú ý là trách nhiệm cá nhân được siết chặt: giáo viên môn học phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ dữ liệu và trực tiếp ký số; giáo viên chủ nhiệm ký số xác nhận học bạ sau khi các môn hoàn tất. Chuyển từ bút mực đỏ sang chữ ký số không chỉ là thay công cụ, mà là thay cách chịu trách nhiệm.
Điều kiện để trường THCS, THPT tổ chức kiểm tra trên máy tính
Không phải trường nào cũng được phép ngay lập tức tổ chức kiểm tra trên máy tính. Thông tư quy định rõ: nhà trường chỉ được kiểm tra, đánh giá định kỳ trên máy tính khi đáp ứng đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm và vận hành theo hướng dẫn của Bộ GD-ĐT. Nói cách khác, phòng máy phải đủ máy, mạng phải ổn định, phần mềm phải bảo đảm tính toàn vẹn, xác thực, bảo mật, lưu trữ và khả năng truy xuất theo pháp luật về giao dịch điện tử. Hình thức kiểm tra cũng phải được thông báo trước cho học sinh và cha mẹ về yêu cầu kỹ thuật. Quy định này là cần thiết để tránh tình trạng “nửa mùa”: nếu hạ tầng yếu, kiểm tra trên máy tính sẽ biến thành cuộc thử nghiệm căng thẳng, dễ gây bất công cho học sinh thay vì tăng tính khách quan.
Lợi ích và thách thức của đánh giá cuối kỳ số
Khi điều kiện được đáp ứng, đánh giá cuối kỳ số mang lại nhiều lợi ích rõ ràng. Thứ nhất, đề kiểm tra định kỳ chung do sở GD-ĐT xây dựng, thẩm định và cung cấp cho các trường giúp bảo đảm thống nhất yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục phổ thông giữa các cơ sở cùng cấp học. Thứ hai, bài làm và kết quả kiểm tra trên máy tính có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy nếu đáp ứng yêu cầu về bảo mật và lưu trữ. Điều này mở đường cho việc phân tích dữ liệu học tập, phát hiện lệch chuẩn, hạn chế tiêu cực trong coi thi, chấm thi. Tuy vậy, thách thức không nhỏ: từ nguy cơ sự cố kỹ thuật, chênh lệch năng lực sử dụng máy tính giữa học sinh, đến yêu cầu điều chỉnh hợp lý cho học sinh khuyết tật và tổ chức kiểm tra trên giấy khi các em không thể tham gia hình thức số. Nếu trường không chuẩn bị kỹ, lợi ích số có thể bị che khuất bởi áp lực và bất bình đẳng mới.
Trường phổ thông cần làm gì để sẵn sàng?
Thông tư 89 đặt ra khung pháp lý, nhưng thành công hay thất bại của kiểm tra trên máy tính và học bạ số phụ thuộc vào cách từng trường THCS, THPT hành động. Về hạ tầng, trường phải rà soát phòng máy, mạng nội bộ, thiết bị dự phòng; lựa chọn phần mềm quản lý kiểm tra đáp ứng yêu cầu pháp lý và hướng dẫn vận hành của Bộ. Về quy trình, cần xây dựng kế hoạch kiểm tra định kỳ rõ ràng, phối hợp với sở GD-ĐT trong việc sử dụng đề chung cho các lớp 9, 12 và tự ra đề cho các môn, khối còn lại. Về con người, giáo viên phải được tập huấn ký số, nhập liệu, xử lý sự cố; học sinh và phụ huynh cần được thông tin sớm về yêu cầu kỹ thuật, cách làm bài trên máy tính. Nếu coi đây là cơ hội để làm giáo dục “thực chất hơn” như mục tiêu của Thông tư, các trường sẽ phải chấp nhận thay đổi sâu, không chỉ mua thêm vài chiếc máy.
