Cà phê phin truyền thống: Từ ký ức đường phố đến mô hình khởi nghiệp
Khởi nghiệp cà phê Việt là việc những người trẻ dùng cà phê phin truyền thống, hạt cà phê Robusta Buôn Ma Thuột và các hình ảnh đời sống đường phố như ghế nhựa đỏ để tạo ra mô hình kinh doanh vừa bán đồ uống vừa bán ký ức, giúp người Việt xa xứ và khách nước ngoài chạm vào văn hóa Việt qua một ly cà phê. Xu hướng này không thuần túy là mang sản phẩm ra nước ngoài, mà là tái tạo toàn bộ trải nghiệm quanh ly cà phê, từ cách pha đến cách ngồi, cách trò chuyện. Nó đặt cảm xúc, bản sắc và câu chuyện đời sống lên trên những công thức marketing lạnh lùng, biến quán cà phê thành không gian bản sắc thay vì chỉ là điểm tiêu thụ đồ uống.
Nhìn từ bên ngoài, người ta dễ xem cà phê như một ngành dịch vụ đã quá bão hòa. Nhưng nếu quan sát những mô hình khởi nghiệp cà phê Việt mới, sẽ thấy trọng tâm đang dịch chuyển: từ việc cạnh tranh bằng menu phức tạp sang kể chuyện bản sắc. Cà phê phin truyền thống không còn là "đồ uống rẻ tiền vỉa hè" mà trở thành chất liệu văn hóa. Những ly cà phê phin nhỏ giọt, uống trên ghế nhựa đỏ giữa Amsterdam hoặc bên xe đẩy ở Thủ Dầu Một, cho thấy khi người trẻ đủ tự tin với văn hóa của mình, họ có thể biến điều quen thuộc thành trải nghiệm độc đáo – và biến nỗi nhớ thành mô hình kinh doanh.
Một góc Việt giữa Oosterpark: Viet Drip và Robusta Buôn Ma Thuột
Giữa công viên Oosterpark ở Amsterdam, nơi người ta chạy bộ, dắt chó đi dạo hay đọc sách, xuất hiện một góc nhỏ mang dáng dấp rất Việt Nam: chiếc xe cà phê, những chiếc ghế nhựa đỏ thấp và mùi cà phê phin truyền thống đậm đặc. Chủ nhân góc nhỏ ấy là Matko Kmezić, chàng trai Croatia từng gần như không uống cà phê trước khi sống tại Việt Nam giai đoạn 2018-2019. Việc anh cố tình chọn cà phê Robusta Buôn Ma Thuột, phin pha truyền thống và cả ghế nhựa đỏ là tuyên ngôn rõ ràng: hoặc mang trọn vẹn văn hóa cà phê Việt sang châu Âu, hoặc không làm.
Ở Amsterdam, Matko không mở một quán cà phê sang trọng mà là chiếc xe đạp cà phê lưu động mang tên Viet Drip, ra đời tháng 8/2024. Anh pha sẵn cốt cà phê phin đậm, dùng để làm cà phê muối, cà phê dừa, cà phê trứng – những thứ lạ lẫm với người Hà Lan nhưng gần gũi với người Việt. Điều đáng nói là nhiều người Việt xa quê đi ngang, thấy ghế nhựa đỏ là lập tức dừng lại, có người gọi video về cho gia đình; những biểu tượng bình dân ấy trở thành cầu nối cảm xúc mạnh hơn bất cứ chiến dịch quảng cáo nào. Từ một thức uống xa lạ, cà phê Việt dần có nhóm khách riêng tại Viet Drip, chứng minh sức hút của văn hóa cà phê nước ngoài được kể theo giọng Việt Nam.
Ghế nhựa đỏ và phin cà phê: Những biểu tượng nhỏ, ký ức lớn
Trong câu chuyện Viet Drip, đáng suy ngẫm nhất không phải là menu hay cách trang trí, mà là sức mạnh của vài chi tiết rất Việt: phin cà phê, ghế nhựa đỏ, vị đậm của cà phê Robusta Buôn Ma Thuột. Những chiếc phin cà phê truyền thống được Matko nhập khẩu từ Việt Nam, gắn logo Viet Drip và giữ nguyên cách pha nhỏ giọt, tạo nên ly cà phê dày, đầy đặn, hợp với sữa đặc hay các biến tấu cà phê muối, dừa, trứng. Những chiếc ghế nhựa đỏ thấp lại quyết định không khí: người Amsterdam vốn quen việc mua cà phê mang đi, nhưng ở đây họ được khuyến khích "ngồi xuống" như một người Việt, nói chuyện với nhau thay vì cắm mặt vào điện thoại.
Matko thừa nhận anh không muốn Viet Drip trở thành một mô hình cà phê châu Âu chỉ mang cái tên Việt; phin là phần không thể thiếu của văn hóa cà phê phin truyền thống và phải được giữ đúng tinh thần đó. Những chiếc ghế nhựa đỏ nhỏ thường là điều đầu tiên khách Việt nhận ra; họ mỉm cười vì cả khung cảnh gợi lại quê nhà. Những chiếc ghế, phin cà phê, vị robusta đậm và các món quen thuộc kết hợp thành trải nghiệm mà khách Việt nhận ra ngay lập tức. Câu chuyện này cho thấy khởi nghiệp cà phê Việt ở nước ngoài không cần trang trí cầu kỳ, mà cần hiểu sâu những thứ tưởng như "vặt vãnh" nhưng chứa ký ức tập thể.
Từ gần 200 CV đến xe cà phê nhỏ: Một cú rẽ ở Thủ Dầu Một
Nếu Viet Drip là câu chuyện người ngoại quốc yêu cà phê Việt, thì hành trình của Nhi Tôn lại là câu chuyện người Việt dùng cà phê để bắt đầu lại cuộc đời. Sau thời gian lao động kết hợp kỳ nghỉ tại Australia theo diện Working Holiday từ tháng 9/2022, Nhi trở về với kỳ vọng kinh nghiệm nước ngoài và vốn tiếng Anh sẽ giúp cô dễ tìm việc. Thực tế, cô gửi CV trên nhiều nền tảng tuyển dụng nhưng sau khoảng một tháng, số phản hồi nhận được rất ít. Trong bốn tháng, cô gửi gần 200 CV, vẫn không tìm được công việc phù hợp.
Mùng 3 Tết năm 2025, ngồi ở nhà tại Thủ Dầu Một, Nhi bất chợt nhớ những buổi sáng uống latte, ngắm gió và hải âu trên đảo Thursday ở Australia. Từ nỗi nhớ đó, ý tưởng khởi nghiệp cà phê Việt xuất hiện: bắt đầu lại bằng một chiếc xe cà phê. Cô mua lại một xe đẩy thanh lý với giá vài triệu đồng, chuẩn bị nguyên liệu, và bắt đầu bán cà phê từ tháng 5/2025 tại Thủ Dầu Một. Đến tháng 12/2025, khi nhận ra mình cần một không gian ổn định hơn, Nhi mở quán Whimsy Quim-xi trên đường Bùi Quốc Khánh, TP.HCM. Đây không phải câu chuyện thành công lập tức: hiện tại cô vẫn phải gồng gánh chi phí khi doanh thu chưa ổn định. Nhưng điểm quan trọng là cô chọn chủ động tạo việc làm cho mình thay vì tiếp tục chờ một email phản hồi.
Văn hóa cà phê Việt: Sản phẩm địa phương, cơ hội toàn cầu
Điểm chung giữa Viet Drip ở Amsterdam và Whimsy Quim-xi ở Thủ Dầu Một không nằm ở quy mô, mà ở cách họ nhìn cà phê phin truyền thống như một tài sản văn hóa. Cả Matko và Nhi đều không xuất thân từ ngành F&B, nhưng họ tin một ly cà phê có thể kết nối ký ức, bản sắc và cộng đồng. Viet Drip phải thường xuyên giải thích "cà phê Việt" cho khách châu Âu vì khái niệm này còn xa lạ; nhưng khi họ nếm thử, hương vị tự nói lên tất cả và dần tạo ra những khách hàng yêu thích riêng. Ở Thủ Dầu Một, một chiếc xe cà phê nhỏ lại trở thành nơi Nhi dùng kinh nghiệm nước ngoài để tái tạo cảm giác sáng sớm trên đảo ở Australia bằng chất liệu của quê hương.
Hai câu chuyện khởi nghiệp cà phê Việt cho thấy một xu hướng đáng mừng: giới trẻ bắt đầu xem văn hóa bản địa không chỉ là thứ để hoài niệm, mà là nguồn lực để kinh doanh. Cà phê Robusta Buôn Ma Thuột, phin pha truyền thống, ghế nhựa đỏ hay một chiếc xe đẩy cũ đều có thể trở thành điểm khác biệt trên thị trường quốc tế lẫn trong nước, miễn là người sáng lập kể được câu chuyện của mình một cách chân thật. Văn hóa cà phê nước ngoài không nhất thiết phải đồng nghĩa với espresso Ý hay latte Mỹ; đó có thể là ly cà phê sữa đá đậm đặc của Việt Nam ngồi trên ghế nhựa giữa Oosterpark, hay một xe cà phê nhỏ ở TP.HCM do cô gái từng gửi gần 200 CV mà không tìm được việc vận hành.
