Khởi nghiệp cà phê của phụ nữ Việt: giấc mơ đẹp nhưng không lãng mạn
Khởi nghiệp cà phê của những nữ doanh nhân cà phê Việt là hành trình rời bỏ vùng an toàn, chấp nhận thất bại kinh doanh cà phê, gánh nợ và áp lực gia đình để theo đuổi một ly cà phê mang tên mình, từ nông trại đến thị trường quốc tế, trong bối cảnh ngành này vốn do nam giới chi phối.
Điểm chung của các câu chuyện không phải là hào quang, mà là cách họ đối diện với sai lầm. NSƯT Cát Tường thẳng thắn gọi việc mở quán cà phê rồi phải đóng cửa là “một thất bại”, nhưng khẳng định đó là phần thanh xuân đáng giá của mình. Nữ CEO Văn Thị Loan lại chọn rời bỏ một công việc quản lý giáo dục với thu nhập ổn định để bước vào ngành cà phê, nơi cô gần như “trắng trơn” về kiến thức thị trường và quan hệ kinh doanh. Những lựa chọn này không chỉ là chuyển nghề, mà là quyết định tái định nghĩa bản thân trong một ngành cạnh tranh khốc liệt.
Cát Tường và bài học dám nhận thất bại công khai
Câu chuyện của Cát Tường cho thấy thất bại kinh doanh cà phê không chỉ là chuyện lỗ lãi, mà là bài kiểm tra về cái tôi và sự trung thực với chính mình. Cô từng dồn tâm huyết mở quán cà phê riêng tại TP.HCM, vừa để kinh doanh, vừa tạo không gian giao lưu với khán giả, nhưng phải đóng cửa vì buôn bán không thuận lợi và khoản lỗ lớn mỗi tháng.
Điều đáng chú ý là cách cô gọi tên mọi thứ: “Tôi mở quán cà phê rồi đóng cửa là thất bại, nhưng tôi vẫn vui vì điều đó và sẵn sàng kể về thất bại của mình”. Trong một xã hội vẫn thường yêu cầu phụ nữ “giỏi việc nước, đảm việc nhà”, việc một nghệ sĩ nữ công khai nhận mình thất bại, không đổ lỗi cho hoàn cảnh, là một thái độ dũng cảm. Nó phá vỡ hình ảnh màu hồng về khởi nghiệp cà phê, nhắc rằng không phải ai mở quán cũng sẽ thành công, và rằng quyền được sai, được thử, cũng là quyền nghề nghiệp chính đáng của phụ nữ.
Văn Thị Loan: Từ bỏ lương cao, bước vào cuộc chơi cà phê đặc sản
Nếu Cát Tường thất bại ở quán cà phê, thì nữ CEO cà phê quốc tế Văn Thị Loan lại chọn một con đường mạo hiểm hơn: bỏ công việc quản lý giáo dục với thu nhập tốt để khởi nghiệp cà phê đặc sản. Xuất thân từ gia đình gắn bó với cây cà phê ở Đắk Lắk, cô muốn làm một sản phẩm mang thương hiệu Việt để bán ra nước ngoài, thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu.
Loan khởi sự Real Bean Coffee với khoảng 500 triệu đồng tiền mặt và nguồn cà phê gia đình, gần như không có thời gian nghiên cứu thị trường. Cô tự tin vì kinh nghiệm quản lý, marketing, nhân sự trong ngành giáo dục, nhưng khi bước vào ngành cà phê, mới thấy mình “gần như trắng trơn” giữa một cộng đồng mà 90% là nam giới, nhiều người đã làm nghề hàng chục năm. Câu chuyện của Loan cho thấy: kinh nghiệm quản lý là lợi thế, nhưng không thể thay thế hiểu biết chuyên sâu về ngành; và với nữ doanh nhân cà phê Việt, rào cản giới vẫn hiện diện rất rõ trong những căn phòng hội thảo, nơi họ thường là số ít.
Ôm 20 tấn cà phê tồn kho, cầm cố nhà và cái giá của sự tự tin
Thành công đến sớm khiến Loan trả giá đắt. Real Bean Coffee nhanh chóng đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị tại Thái Lan và trong nước, giành giải Vàng tại một cuộc thi trong nước khi mới thành lập nửa năm, vượt qua nhiều tên tuổi lớn. Sự thăng hoa này khiến cô tự tin chuẩn bị tới 20 tấn cà phê đặc sản trong kho.
Khi đại dịch Covid-19 ập đến, quán cà phê ở miền Trung phải đóng cửa sau thời gian dài mở – đóng thất thường, có lúc chỉ đón được vài khách mỗi lần. Đối tác nước ngoài dừng đặt hàng vì du lịch tê liệt, 20 tấn cà phê đặc sản nằm bất động trong kho, buộc cô phải bán một phần như cà phê thương mại với giá thấp hơn nhiều so với giá trị ban đầu. Công ty phải vay thêm khoảng 3 tỷ đồng, bản thân cô có giai đoạn phải đem nhà đi cầm cố, xe cho thuê để xoay xở. Câu chuyện này là lời cảnh báo rõ ràng: trong khởi nghiệp cà phê, đặc biệt với phụ nữ ít “đường lui” tài chính, sự tự tin không đi kèm kịch bản rủi ro có thể biến đam mê thành gánh nặng.
Từ kho hàng ứ đọng đến huy chương quốc tế và bài học kiên trì
Điều đáng nói là Loan không sụp đổ sau cú sốc. Cô dừng kế hoạch mở chuỗi quán, quay về thế mạnh sản xuất, bán sỉ và phát triển dòng cà phê rang mộc, nguyên chất cho thị trường trong nước. Cô thừa nhận trước đây chỉ nghĩ đến xuất khẩu, nhưng sau đại dịch mới hiểu thị trường nội địa là “hơi thở hằng ngày” của doanh nghiệp. Đây là bước ngoặt tư duy quan trọng của một nữ doanh nhân cà phê Việt: thay vì chạy theo hào quang quốc tế bằng mọi giá, phải xây nền tảng bền trên quê nhà.
Nỗ lực đó được đền đáp khi sản phẩm Cà Phê Vietpresso của Real Bean Coffee nhận huy chương Gourmet Argent tại cuộc thi quốc tế Cà phê rang lần thứ 7 năm 2021 tại Pháp, thuộc nhóm hương vị Amer Fruité. Cuối cùng, Vietpresso giành huy chương Bạc Gourmet tại Paris năm 2021. Đây không chỉ là thành tích cá nhân của một CEO cà phê quốc tế, mà là minh chứng rằng phụ nữ Việt có thể đi từ kho hàng ứ đọng, nợ nần đến bục vinh danh quốc tế. Kết nối câu chuyện của Cát Tường và Văn Thị Loan, có thể thấy: trong khởi nghiệp cà phê, dám nhận thất bại, dám trả giá và dám làm lại mới là “bí quyết” thật sự, chứ không phải vài tấm ảnh quán xá lung linh trên mạng.
