Công nghiệp văn hóa Việt Nam: từ khái niệm đến lộ trình hành động
Công nghiệp văn hóa Việt Nam là hệ thống hoạt động sáng tạo, sản xuất và kinh doanh dựa trên di sản, bản sắc và sức sáng tạo của người Việt, trong đó giá trị văn hóa được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và tài sản kinh tế có khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế, đồng thời nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc và nâng cao sức hấp dẫn của sản phẩm "Make in Vietnam". Chiều 12-10, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố Mạng lưới Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam cùng danh mục 17 sáng kiến trọng điểm cho giai đoạn đến 2026. Đây không chỉ là một kế hoạch kỹ thuật, mà là tuyên bố chính trị: Việt Nam muốn coi di sản văn hóa kinh tế như một trụ cột tăng trưởng, chứ không chỉ là đối tượng bảo tồn. Mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa đóng góp tối thiểu 7% GDP vào năm 2030 và xây dựng Luật Phát triển Công nghiệp văn hóa cho thấy nhà nước đã đặt cược vào lĩnh vực này như một ngành kinh tế chiến lược, chứ không phải “phụ trợ” cho du lịch hay giải trí.
Chiến lược phát triển 2026: dữ liệu số, nền tảng và hệ sinh thái sáng tạo
Điểm đáng chú ý của chiến lược phát triển 2026 là cách Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhìn công nghiệp văn hóa như một hệ sinh thái dữ liệu – công nghệ – sáng tạo, chứ không chỉ là vài dự án biểu diễn hay phim ảnh rời rạc. Các sáng kiến được thiết kế để kết nối tài nguyên sáng tạo, công nghệ và sản phẩm văn hóa với nhu cầu khai thác thương mại, nhằm thúc đẩy thương mại hóa giá trị văn hóa Việt Nam. Nhóm sáng kiến về dữ liệu và hạ tầng, tiêu biểu là "Kho dữ liệu số văn hóa quốc gia", đặt mục tiêu thu thập, số hóa, chuẩn hóa và kết nối nguồn lực văn hóa phân tán để phục vụ nghiên cứu, giáo dục, sản xuất nội dung và phát triển trí tuệ nhân tạo, với phiên bản đầu tiên và cổng kết nối thử nghiệm dự kiến ra mắt trong năm 2026. Đây là bước đi đúng hướng: nếu không có hạ tầng dữ liệu, mọi lời kêu gọi sáng tạo chỉ dừng ở khẩu hiệu. Bên cạnh đó, các sáng kiến "Bản sao di sản số" và "Cultureverse" cho thấy tư duy mới về chủ quyền số, kinh tế di sản và du lịch văn hóa, đặt câu hỏi: di sản Việt sẽ xuất hiện như thế nào trong không gian số toàn cầu?
Doanh nghiệp văn hóa: từ khách mời đến đối tác đồng kiến tạo chính sách
Nếu trước đây doanh nghiệp văn hóa thường đứng ngoài các cuộc thảo luận chính sách, lần này họ được mời bước vào trung tâm bàn tròn. Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nói rõ: "Bộ nêu bài toán và lắng nghe; doanh nghiệp đề xuất giải pháp; các bên tìm đối tác, nhận việc và thống nhất thời hạn". Đây là sự thay đổi quan trọng: nhà nước không còn tự mình thiết kế mọi thứ, mà coi doanh nghiệp là đồng tác giả của chiến lược công nghiệp văn hóa Việt Nam. Mạng lưới Phát triển Công nghiệp văn hóa Việt Nam được định hướng như một không gian nơi người có ý tưởng gặp người có công nghệ, có vốn, có thị trường; kết nối doanh nghiệp với nghệ sĩ, nhà trường và các thiết chế văn hóa. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mời cộng đồng doanh nghiệp chung tay giải những bài toán rất cụ thể: biến di sản thành trải nghiệm số hấp dẫn; phát triển chương trình biểu diễn gắn với du lịch; xây dựng thương hiệu ẩm thực; mở rộng thị trường mỹ thuật; triển khai dịch vụ "Ấn bản riêng" trong xuất bản; ứng dụng công nghệ và AI để sáng tạo, phân phối sản phẩm văn hóa đến đông đảo công chúng. Nếu doanh nghiệp văn hóa thực sự tham gia với tư cách đối tác, không chỉ là nhà thầu, chiến lược này mới có cơ hội tạo ra kết quả ngay trong năm 2026 như kỳ vọng.
Từ ẩm thực, tri thức dân gian đến thời trang: chuyển hóa vốn văn hóa thành sản phẩm bản sắc Việt
Ở tầng sản phẩm, 7 sáng kiến như Sao Chọn, Men Việt, Hương Phở, Hương Trà, Ấn bản riêng – Tái bản theo nhu cầu, Tủ sách Công nghiệp văn hóa và Dáng Việt cho thấy cách tiếp cận rất cụ thể: lấy ẩm thực, tri thức dân gian và thời trang truyền thống làm nền để tạo ra sản phẩm bản sắc Việt có giá trị kinh tế. Việt Nam sở hữu nguồn chất liệu văn hóa phong phú để phát triển những sản phẩm có bản sắc riêng; vấn đề không nằm ở thiếu ý tưởng, mà ở phương thức khai thác gắn sáng tạo với tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường. Sao Chọn hướng tới xây dựng hệ thống đánh giá và tôn vinh ẩm thực mang thương hiệu Việt Nam, tạo niềm tin cho danh hiệu ẩm thực và hỗ trợ nhà hàng phát triển thương hiệu, thu hút khách, mở rộng thị trường. Men Việt đặt trọng tâm vào phát triển thương hiệu đồ uống dựa trên nguyên liệu và bản sắc địa phương; Hương Phở và Hương Trà nhắm tới xây dựng thương hiệu phở và trà có sức cạnh tranh quốc tế thông qua chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn chất lượng, dịch vụ và liên kết vùng nguyên liệu với doanh nghiệp chế biến, quảng bá. Trong thời trang, Dáng Việt kết nối áo dài và thủ công mỹ nghệ với thời trang đương đại, biến vẻ đẹp truyền thống thành sản phẩm có thể tham gia thị trường toàn cầu. Khi những giá trị văn hóa được chuyển hóa thành sản phẩm có chất lượng, được công chúng lựa chọn và thị trường đón nhận, công nghiệp văn hóa có thể tạo ra những nguồn thu bền vững.
Tác động đến đời sống người dân và câu hỏi cho giai đoạn tiếp theo
Chiến lược công nghiệp văn hóa không phải câu chuyện xa vời với người dân. Khi giá trị văn hóa được thương mại hóa một cách có trách nhiệm, người dân có thể hưởng lợi theo nhiều tầng: thêm việc làm, thêm dịch vụ mới, thêm cơ hội tiếp cận sản phẩm văn hóa chất lượng. Các sáng kiến như nền tảng giao dịch công nghiệp văn hóa, studio phim số, chương trình âm nhạc "Âm thanh Việt" dự kiến triển khai tại 34 tỉnh, thành phố, hay không gian thi đấu thể thao điện tử ở TP.HCM và Huế cho thấy định hướng xây dựng hệ sinh thái dịch vụ gắn với nhu cầu thưởng thức, giải trí và thể thao của công chúng. Tuy vậy, câu hỏi lớn là: làm sao bảo đảm bản sắc không bị làm phẳng trong quá trình thương mại hóa? Khi di sản trở thành sản phẩm, ranh giới giữa tôn trọng và khai thác rất mong manh. Nhà nước đã đặt ra khung chiến lược và mốc thời gian – phiên bản đầu tiên của kho dữ liệu số văn hóa quốc gia trong năm 2026, dự án sử thi "Thiên anh hùng ca" hướng tới 2027, cùng mục tiêu kết quả sớm ngay năm 2026. Phần còn lại phụ thuộc vào cách doanh nghiệp văn hóa, nghệ sĩ và cộng đồng sử dụng khung này: nếu coi di sản là nguồn vốn dài hạn chứ không phải "mỏ" để khai thác nhanh, công nghiệp văn hóa Việt Nam mới có thể vừa tăng trưởng, vừa giữ được linh hồn của mình.
