Một tấm ảnh có thể tiết lộ nhiều hơn bạn nghĩ
Ảnh chia sẻ qua ứng dụng nhắn tin là hình chụp hoặc ảnh màn hình chứa dữ liệu cá nhân, tài chính hay thông tin truy cập mà người nhận có thể lưu, chuyển tiếp hoặc khai thác ngoài mục đích ban đầu. Việc gửi ảnh qua Zalo hay Messenger tiện lợi, nhưng thiếu thận trọng có thể giúp kẻ xấu thu thập dữ liệu, giả mạo danh tính, chiếm đoạt tài sản hoặc lừa đảo trên mạng. Vì vậy, đừng xem khung chat riêng tư như một chiếc két an toàn: tài khoản của bạn hoặc người nhận có thể bị chiếm, khiến ảnh trong cuộc trò chuyện lọt vào tay người khác.
Công an tỉnh Cà Mau khuyến cáo người dân hạn chế gửi sáu nhóm ảnh qua Zalo, Messenger và các ứng dụng nhắn tin khác. Danh sách này đáng lưu ý không chỉ với người lạ; gửi cho người quen cũng không xóa được rủi ro nếu tài khoản bị xâm nhập.
- Ảnh căn cước, hộ chiếu, giấy phép lái xe và giấy tờ tùy thân khác.
- Ảnh thẻ ngân hàng, số tài khoản hoặc mã QR thanh toán.
- Ảnh có mã OTP, mật khẩu hoặc màn hình đăng nhập.
- Vé máy bay, thẻ lên máy bay và mã đặt chỗ.
- Hợp đồng, giấy tờ tài chính, hồ sơ cá nhân hoặc sổ đỏ.
- Ảnh chụp giao dịch ngân hàng hay số dư tài khoản.
Đây không phải những chi tiết thừa vô hại: mã đặt chỗ có thể bị lợi dụng để can thiệp hành trình, còn ảnh giao dịch có thể bị cắt ghép thành biên lai giả. Hãy cân nhắc kỹ trước khi chia sẻ bất kỳ ảnh nào chứa thông tin có thể nhận diện bạn hoặc tài sản của bạn.
Ảnh căn cước có thể bị dùng để mạo danh
Ảnh căn cước không nên được gửi trọn vẹn theo thói quen. Giấy tờ tùy thân có thể bị kẻ xấu dùng để mạo danh, vay tiền qua ứng dụng hoặc đăng ký SIM. Một hình ảnh giấy tờ cũng có thể trở thành mảnh ghép để tạo tài khoản giả hoặc dựng kịch bản lừa đảo nhắm vào chính chủ.
Cảnh giác với lời thúc giục gửi căn cước và sổ đỏ để “làm thủ tục”, kể cả khi người yêu cầu tự nhận là cán bộ. Đã có trường hợp tại xã Đak Pơ, tỉnh Gia Lai, đối tượng giả danh cán bộ địa chính để yêu cầu người dân gửi các giấy tờ này. Hãy gọi lại qua số liên hệ chính thức hoặc tự tìm kênh xác minh độc lập; đừng dựa vào tên, ảnh đại diện hay lời nhắn từ một tài khoản quen biết.
Nếu làm thủ tục hành chính, hãy hỏi xem có thể xuất trình giấy tờ đã tích hợp trên VNeID thay vì chụp và gửi qua mạng xã hội hay không. Một yêu cầu ảnh giấy tờ để “xác minh” tài khoản mạng xã hội cũng là dấu hiệu bất thường; đừng gửi trước rồi mới kiểm tra.
Che dữ liệu trước khi gửi, rồi xóa khi đã xong
Khi buộc phải chia sẻ giấy tờ, che thông tin cá nhân không cần thiết trước khi bấm gửi. Trước hết, hỏi bên nhận họ cần đối chiếu dữ liệu nào và vì sao. Nếu chỉ cần xem họ tên cùng ảnh chân dung, đừng gửi cả hai mặt thẻ nếu không bắt buộc. Cắt bỏ phần thừa; che hoặc làm mờ số định danh, mã QR, mã vạch và số thẻ.
- Dùng công cụ chỉnh sửa ảnh có sẵn trên điện thoại để tô kín phần cần ẩn bằng nét đặc, màu tối; tô nhiều lớp nếu cần. Tránh bút trong suốt vì chữ bên dưới vẫn có thể đọc được.
- Kiểm tra ảnh có lưu vị trí chụp hay không. Tắt quyền vị trí của Camera hoặc xóa dữ liệu vị trí khỏi ảnh trước khi chia sẻ.
- Xác minh danh tính người nhận và mục đích sử dụng qua một kênh đáng tin cậy, nhất là với yêu cầu bất thường hoặc gấp.
- Sau khi bên nhận xử lý xong, xóa ảnh khỏi khung chat và xóa bản gốc khỏi máy nếu không còn cần. Rà lại các cuộc trò chuyện cũ để gỡ ảnh giấy tờ đã gửi.
Tuyệt đối không gửi mã OTP, mật khẩu hay thông tin xác thực tài khoản cho bất kỳ ai. Đây là dữ liệu không nên chia sẻ dưới dạng ảnh hay tin nhắn, kể cả khi lời yêu cầu đến từ tài khoản quen biết.
Bảo mật Messenger và Zalo bắt đầu từ thói quen chia sẻ
Che ảnh trước khi gửi là cần thiết, nhưng không thay thế việc bảo vệ tài khoản. Với Zalo, hãy bật khóa ứng dụng bằng mật khẩu hoặc vân tay để người cầm được điện thoại không dễ mở cuộc trò chuyện. Với Messenger, hãy cẩn trọng tương tự: xem lại thiết bị và phiên đăng nhập, dùng phương thức bảo vệ tài khoản phù hợp, đồng thời tránh gửi dữ liệu nhạy cảm trong những cuộc trò chuyện không thật sự cần thiết.
Nguyên tắc tốt nhất không phải là tìm cách gửi mọi thứ an toàn hơn, mà là gửi ít dữ liệu hơn. Chỉ chia sẻ khi thật sự cần; xác minh người nhận và mục đích trước; che hoặc xóa thông tin thừa; rồi gỡ ảnh sau khi công việc hoàn tất. Nếu người yêu cầu không giải thích rõ vì sao cần giấy tờ hoặc thúc ép bạn gửi ngay, hãy dừng lại và kiểm tra độc lập.
