Ảnh quen thuộc có thể trở thành chìa khóa cho kẻ gian
Ảnh nhạy cảm là hình ảnh chứa dữ liệu nhận dạng, tài chính, đăng nhập hoặc lịch trình cá nhân mà người khác có thể khai thác nếu ảnh bị lộ. Chia sẻ ảnh qua Zalo hay Messenger để làm thủ tục, trao đổi công việc hoặc báo tin cho người thân đã thành thói quen, nhưng một bức ảnh tưởng vô hại có thể giúp kẻ xấu thu thập dữ liệu, giả mạo danh tính và chiếm đoạt tài sản trên mạng. Công an tỉnh Cà Mau khuyến cáo người dân không tùy tiện gửi, đăng tải hoặc chia sẻ sáu nhóm hình ảnh nhạy cảm. Rủi ro không chỉ nằm ở việc chọn nhầm người nhận: tài khoản của bạn hoặc của người nhận cũng có thể bị xâm nhập. Vì vậy, đừng xem người quen là lý do đủ để gửi giấy tờ hay ảnh tài chính nguyên vẹn. Cách an toàn hơn là dừng lại, hỏi rõ mục đích và cân nhắc xem có thể cung cấp ít dữ liệu hơn hay không.
Sáu nhóm ảnh cần giữ ngoài cuộc trò chuyện
Nhóm đầu tiên là giấy tờ tùy thân: ảnh căn cước, chứng minh nhân dân, hộ chiếu và giấy phép lái xe có thể bị lợi dụng để mạo danh hoặc đăng ký dịch vụ trái phép. Tiếp theo là ảnh thẻ ngân hàng, ảnh có số tài khoản hay mã QR thanh toán; lộ số thẻ cùng mã bảo mật có thể dẫn đến giao dịch trái phép. Nhóm thứ ba gồm ảnh chứa OTP, mật khẩu, mã PIN hoặc thông tin đăng nhập: tuyệt đối không gửi các dữ liệu xác thực này cho người khác. Nhóm thứ tư là vé máy bay, thẻ lên máy bay và mã đặt chỗ, có thể để lộ lịch trình và thông tin chuyến đi. Thứ năm là hợp đồng, giấy tờ tài chính, hồ sơ việc làm và tài liệu cá nhân. Cuối cùng, ảnh màn hình chuyển khoản hoặc số dư vừa phản ánh tình hình tài chính, vừa có thể bị chỉnh sửa thành biên nhận giả để lừa người khác.
- Giấy tờ tùy thân: căn cước, hộ chiếu, giấy phép lái xe.
- Thẻ và thông tin ngân hàng: ảnh thẻ, số tài khoản, mã QR thanh toán.
- Thông tin xác thực: OTP, mật khẩu, mã PIN, màn hình đăng nhập.
- Vé máy bay, thẻ lên máy bay và mã đặt chỗ.
- Hợp đồng, giấy tờ tài chính và hồ sơ cá nhân.
- Ảnh giao dịch ngân hàng và số dư tài khoản.
Trước khi gửi, xác minh người nhận và che dữ liệu thừa
Nếu buộc phải gửi ảnh, hãy bắt đầu bằng câu hỏi: bên nhận có thật sự cần tài liệu này không? Chỉ chia sẻ khi cần thiết, đồng thời xác minh danh tính người nhận và mục đích sử dụng trước khi gửi. Đừng dựa vào tên hiển thị hay ảnh đại diện; nếu yêu cầu bất thường, hãy xác nhận qua một kênh khác, nhất là khi người gửi là tài khoản quen biết. Sau đó, che hoặc xóa những chi tiết không liên quan như số giấy tờ, mã đặt chỗ, số dư, mã QR hay thông tin giao dịch trước khi chia sẻ. Chỉ để lại phần dữ liệu cần thiết cho công việc. Tuyệt đối không cung cấp OTP, mật khẩu hoặc thông tin xác thực tài khoản cho bất kỳ ai. Đây không phải thủ tục rườm rà: vài phút kiểm tra có thể hạn chế nguy cơ ảnh bị chuyển tiếp, lưu lại hoặc dùng ngoài mục đích ban đầu.
- Xác nhận người nhận bằng thông tin liên hệ đáng tin cậy, nhất là khi yêu cầu khác thường.
- Hỏi rõ vì sao cần ảnh và chỉ gửi khi mục đích hợp lý, cần thiết.
- Che hoặc xóa dữ liệu nhạy cảm không phục vụ mục đích chia sẻ.
- Không gửi OTP, mật khẩu, mã PIN hay thông tin xác thực.
Chia sẻ ít hơn là cách bảo vệ dữ liệu cá nhân thiết thực
Không có lý do chính đáng nào để gửi ảnh nguyên vẹn chỉ vì thao tác ấy nhanh hơn. Một khi ảnh rời khỏi thiết bị, bạn khó kiểm soát việc nó được lưu, chuyển tiếp hay sử dụng lại ra sao; gửi cho bạn bè hoặc người thân cũng không loại bỏ rủi ro nếu một trong hai tài khoản bị chiếm quyền. Hãy ưu tiên cung cấp dữ liệu tối thiểu, chọn kênh phù hợp và giữ bản gốc ở nơi an toàn. Khi nhận yêu cầu ảnh căn cước hoặc thông tin ngân hàng bất thường, kể cả từ tài khoản quen, hãy xác minh trước thay vì làm theo ngay. Bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng là bảo vệ tài sản và sự an toàn của chính mình. Với chia sẻ ảnh Zalo, Messenger hay bất kỳ nền tảng nào, nguyên tắc nên giữ là: cần mới gửi, rõ người nhận, rõ mục đích và che phần không cần thiết.
