Xơ vữa động mạch: lý do VAS 2026 phải đặt trọng tâm vào dự phòng chính xác
Xơ vữa động mạch là tình trạng thành mạch máu bị tổn thương và tích tụ mảng xơ mỡ, khiến lòng mạch hẹp hoặc tắc, dẫn đến các biến cố tim mạch nguy hiểm như nhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh mạch máu ngoại biên; đây là bệnh lý tiến triển âm thầm nhưng có thể được kiểm soát tốt nếu nhận diện sớm yếu tố nguy cơ và dự phòng phù hợp cho từng người bệnh. Hội nghị Khoa học Xơ vữa Động mạch Việt Nam lần IV (VAS 2026) diễn ra trong hai ngày 15-16/8 tại thành phố Ninh Bình với chủ đề "Từ yếu tố nguy cơ đến dự phòng chính xác". Sự lựa chọn chủ đề này không mang tính khẩu hiệu mà phản ánh một chuyển dịch cần thiết: từ cách quản lý rời rạc từng yếu tố nguy cơ tim mạch sang cách tiếp cận chủ động, phân tầng và can thiệp cá thể hóa. Nếu hệ thống y tế không kịp nắm bắt, chúng ta sẽ tụt lại phía sau ngay trong cuộc chiến với căn bệnh gây tử vong hàng đầu này.
VAS 2026: quy mô lớn cho một yêu cầu đổi mới thực hành tim mạch
VAS 2026 không phải một hội nghị khoa học Việt Nam mang tính nghi thức; các con số cho thấy sức nặng học thuật: hơn 1.000 đại biểu, 10 chuyên gia quốc tế, 146 chuyên gia báo cáo, 186 báo cáo khoa học và 40 phiên chuyên môn diễn ra song song tại 6 hội trường ở Ninh Bình. Theo GS.TS.BS Trương Quang Bình, hội nghị này hướng đến chuyển dịch từ kiểm soát yếu tố nguy cơ theo cách truyền thống sang dự phòng chủ động, chính xác và phù hợp từng người bệnh. Điều đó đồng nghĩa với việc bác sĩ không thể chỉ dừng lại ở việc kê thuốc hạ cholesterol hay hạ áp, mà phải biết phân tầng nguy cơ, nhận diện tổn thương dưới lâm sàng, thiết kế chiến lược theo dõi lâu dài cho bệnh nhân xơ vữa động mạch. VAS 2026 vì thế vừa là diễn đàn cập nhật tri thức, vừa là lời nhắc rằng nếu chúng ta còn quản lý nguy cơ tim mạch theo kiểu “một công thức cho tất cả”, người bệnh sẽ trả giá bằng chính biến cố tim mạch của họ.
Yếu tố nguy cơ tim mạch: bức tranh đang thay đổi và yêu cầu nhìn rộng hơn LDL-C
Thông điệp quan trọng nhất từ VAS 2026 là: bức tranh yếu tố nguy cơ tim mạch không còn giản lược vào cholesterol và tăng huyết áp. Các chuyên gia khu vực nhận định bên cạnh hai yếu tố kinh điển này, béo phì và đái tháo đường ngày càng đóng vai trò đáng kể trong thúc đẩy xơ vữa động mạch. PGS.TS.BS Trần Hòa nhấn mạnh một điểm yếu cố hữu trong thực hành: các nguy cơ dễ bị bỏ sót, từ lipoprotein(a), ApoB đến những dấu ấn nguy cơ tồn dư. Việc đánh giá mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) và tỷ số albumin/creatinin niệu (UACR) được đặt ở vị trí trung tâm để phát hiện sớm tổn thương thận và bảo vệ cùng lúc tim – thận. Đây là quan điểm đáng khen nhưng cũng đặt áp lực lên tuyến cơ sở: nếu xét nghiệm chuyên sâu và chương trình quản lý yếu tố nguy cơ tim mạch không được phổ cập, “dự phòng chính xác” sẽ chỉ dừng ở các hội trường hội nghị.
Từ bằng chứng đến thực tế: khoảng cách mà VAS 2026 buộc ngành y phải thu hẹp
Trong điều trị rối loạn lipid máu, statin vẫn là nền tảng, nhưng VAS 2026 nhấn mạnh một sự thật khó né tránh: với người bệnh nguy cơ cao, chỉ dùng một thuốc là không đủ. Nhiều trường hợp cần được phối hợp sớm để đạt mục tiêu điều trị và giảm thực sự nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, tử vong tim mạch. Cách tiếp cận liên ngành giữa tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, bệnh thận và rối loạn lipid máu – đặt trong trục tim mạch – thận – chuyển hóa – cho thấy xơ vữa động mạch là bệnh hệ thống, không chỉ ở động mạch vành mà còn ở động mạch ngoại biên. Vấn đề ở đây không phải thiếu thuốc hay thiếu bằng chứng; như GS Brian Tomlinson nhận xét, y học đã có nhiều phương tiện kiểm soát yếu tố nguy cơ, nhưng thách thức vẫn nằm ở khả năng đưa những tiến bộ đó vào quản lý và dự phòng hiệu quả trong thực tế. Nếu các chương trình đào tạo y khoa liên tục, như tại VAS 2026, không được nối dài bằng chính sách và nguồn lực, khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành sẽ khó được thu hẹp.
Việt Nam hướng tới Đà Nẵng 2028: xơ vữa động mạch bước ra bản đồ khu vực
Khoảnh khắc APSAVD chính thức bàn giao cho Việt Nam công tác chuẩn bị Hội nghị lần thứ 31, dự kiến diễn ra tháng 8/2028 tại Đà Nẵng, là một dấu mốc không nên xem nhẹ. GS Brian Tomlinson – Chủ tịch Liên đoàn Châu Á – Thái Bình Dương của Hội Xơ vữa Động mạch Quốc tế – đánh giá cao sự phát triển của Hội nghị Xơ vữa Động mạch Việt Nam qua bốn kỳ tổ chức và bày tỏ ấn tượng trước sự quan tâm nghiên cứu, điều trị, dự phòng xơ vữa động mạch tại Việt Nam. Việc đăng cai một hội nghị chuyên ngành cấp khu vực cho thấy cộng đồng quốc tế tin rằng Việt Nam không còn ở vị thế “người học”, mà đã đủ khả năng đồng thiết kế chương trình khoa học. Theo GS.TS.BS Trương Quang Bình, đây là kết quả của chặng đường bốn mùa VAS và là cơ hội để tiếng nói chuyên môn Việt Nam được nghe rõ hơn trong khu vực. Tuy vậy, Đà Nẵng 2028 chỉ thật sự có ý nghĩa nếu những gì học được từ VAS 2026 được chuyển thành thay đổi trong dự phòng bệnh tim mạch và quản lý yếu tố nguy cơ tim mạch trên toàn quốc, chứ không chỉ trong vài ngày hội nghị.
