Từ yêu cầu hội nhập đến một khung năng lực cụ thể
Mô hình 5T là khung phát triển năng lực toàn diện cho thanh niên quân đội trong đối ngoại quốc phòng, gồm Tri thức, Tự tin, Thực hành, Truyền thông và Tiên phong, nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và xây dựng Quân đội hiện đại. Giá trị của cách tiếp cận này nằm ở chỗ nó không xem đối ngoại là phần việc xa lạ, chỉ dành cho lực lượng chuyên trách, mà đặt trọng tâm vào những năng lực người trẻ có thể rèn luyện trong công việc hằng ngày. Khi giao lưu, hợp tác và tiếp xúc quốc tế ngày càng đòi hỏi chuẩn bị bài bản, một khung chung giúp các đơn vị xác định thanh niên cần biết gì, làm được gì và chịu trách nhiệm ra sao. Nhưng năm chữ T chỉ có ý nghĩa khi trở thành lộ trình đào tạo và thực hành, thay vì khẩu hiệu phong trào.
Tri thức phải bao gồm đường lối đối ngoại, chính sách quốc phòng, luật pháp quốc tế, ngoại ngữ, hiểu biết văn hóa và năng lực số; điều quan trọng hơn là biết chọn lọc, vận dụng đúng bối cảnh và giữ yêu cầu bảo mật. Tự tin là khả năng đại diện cho đơn vị bằng bản lĩnh, giao tiếp chuẩn mực và thái độ tôn trọng khác biệt, chứ không phải phát ngôn tùy tiện. Thực hành nối kiến thức với nhiệm vụ; Truyền thông giúp lan tỏa thông tin chính xác và hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ; còn Tiên phong khuyến khích sáng kiến trong khuôn khổ kỷ luật, thẩm quyền. Các yếu tố này bổ trợ lẫn nhau: thiếu ngoại ngữ thì khó thực hành, thiếu kỷ luật thông tin thì truyền thông có thể gây rủi ro, còn thiếu đánh giá thì sáng kiến khó được nhân rộng.
Đã có hoạt động nền, nhưng cơ hội chưa đồng đều
Mô hình không bắt đầu từ con số không. Những năm qua, cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị và tổ chức Đoàn đã đưa nội dung hội nhập quốc tế, đối ngoại quốc phòng và phát triển nhân lực trẻ vào giáo dục, sinh hoạt, diễn đàn và nghiên cứu. Theo báo cáo công tác Đoàn và phong trào thanh niên Quân đội năm 2024 được tài liệu nghiên cứu dẫn lại, toàn quân tổ chức 376 lớp tập huấn, bồi dưỡng cho hơn 12.700 cán bộ Đoàn các cấp. Thanh niên cũng tham gia giao lưu hữu nghị biên giới, diễn đàn quốc tế, hội thao và hoạt động gìn giữ hòa bình; video, infographic và bản tin điện tử được dùng để giới thiệu hoạt động, truyền thống Quân đội.
Riêng năm 2024, Ban Thanh niên Quân đội tổ chức hoặc tham gia giao lưu sĩ quan trẻ với quân đội Trung Quốc, Cuba, Ấn Độ, Philippines, Singapore, Campuchia và Lào, đồng thời tập huấn cho cán bộ Quân đội nhân dân Lào. Những trải nghiệm như vậy có ích vượt khỏi phạm vi một sự kiện: chúng giúp người trẻ luyện giao tiếp, phối hợp đa văn hóa và sẵn sàng nhận nhiệm vụ. Tuy nhiên, cơ hội quốc tế hiện tập trung nhiều hơn ở các đơn vị có nhiệm vụ chuyên trách. Ở nơi khác, nội dung đối ngoại còn thường được lồng ghép, thiếu mục tiêu và lộ trình riêng; ngoại ngữ cũng là điểm yếu của một bộ phận thanh niên. Vì vậy, số lớp hay số cuộc giao lưu chưa đủ để chứng minh năng lực đã được nâng lên đồng đều.
Nút thắt là tính liên kết và trách nhiệm thực hiện
Vấn đề đáng lo không phải thiếu hoạt động, mà là các hoạt động chưa nối thành một quá trình phát triển năng lực. Bồi dưỡng kiến thức, giao lưu, truyền thông, nghiên cứu khoa học và chuyển đổi số còn phân tán theo chương trình hoặc đơn vị; kết quả từ hoạt động này chưa chắc trở thành đầu vào cho hoạt động tiếp theo. Cách nghĩ rằng đối ngoại quốc phòng chủ yếu thuộc về lực lượng chuyên trách cũng làm hẹp vai trò của thanh niên. Người trẻ không thay thế cán bộ chuyên môn, nhưng có thể góp phần xây dựng lòng tin, phối hợp và lan tỏa hình ảnh Quân đội trong phạm vi chức trách. Cần phân biệt rõ hai điều: mở rộng sự tham gia không đồng nghĩa nới lỏng kỷ luật phát ngôn, quy định bảo mật hay thẩm quyền đại diện.
Khoảng cách giữa yêu cầu đối ngoại phát triển nhanh và cơ hội tiếp xúc quốc tế không giống nhau giữa các đơn vị khiến một mô hình áp dụng đồng loạt theo hình thức khó đạt kết quả. Nếu chỉ đếm số lớp tập huấn, bài đăng hay chuyến giao lưu, đánh giá sẽ thiên về hoạt động thay vì năng lực. Mỗi thành tố cần tiêu chí phù hợp: mức vận dụng kiến thức, khả năng giao tiếp, xử lý tình huống, thực hành đúng quy định và chất lượng sáng kiến. Đồng thời, phải xác định trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị, tổ chức Đoàn và từng cá nhân. Đó là cách tránh để 5T trở thành danh mục phong trào không có người chịu trách nhiệm về đầu ra.
Từ khẩu hiệu thành lộ trình có thể kiểm chứng
Muốn mô hình 5T phát huy tác dụng, mỗi cơ quan, đơn vị nên bắt đầu từ chức năng, nhiệm vụ và nhu cầu thực tế, rồi cụ thể hóa năm thành tố thành nội dung giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện, hoạt động thực hành và tiêu chí đánh giá. Cơ hội rèn luyện không nhất thiết chỉ là chuyến công tác nước ngoài: mô phỏng hội nghị, luyện ngoại ngữ, diễn tập xử lý tình huống và nghiên cứu tình huống truyền thông đều có thể tạo môi trường thực hành, miễn là có mục tiêu và rút kinh nghiệm. Nền tảng số cũng cần được dùng có chọn lọc, vừa phát triển kỹ năng, vừa bảo đảm quy định về thông tin và bí mật nhà nước. Cách làm linh hoạt giúp đơn vị ít có điều kiện giao lưu quốc tế vẫn phát triển năng lực thiết yếu.
Bước tiếp theo phải là chuyển hoạt động rời rạc thành lộ trình thống nhất, có chuẩn đầu ra và cơ chế phối hợp, đồng thời đánh giá bằng tiến bộ thực tế thay vì chỉ bằng số lượng sự kiện. Các tiêu chí cần phù hợp với từng loại hình đơn vị; kinh nghiệm sau mỗi lần thực hành phải được dùng để điều chỉnh nội dung bồi dưỡng và mở rộng cách làm hiệu quả. Mô hình cũng cần được hoàn thiện về lý luận, cụ thể hóa thành quy trình và kiểm nghiệm trong các loại hình cơ quan, đơn vị Quân đội. Kết luận, 5T có tiềm năng đưa thanh niên quân đội vào vai trò chủ động hơn trong đối ngoại quốc phòng, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc biến năm năng lực thành trách nhiệm, cơ hội rèn luyện và chuẩn đánh giá rõ ràng.






