Tỷ lệ giải ngân thấp không chỉ là câu chuyện thủ tục
Giải ngân kinh phí khoa học là quá trình chuyển dự toán ngân sách thành nhiệm vụ nghiên cứu, sản phẩm công nghệ và nền tảng số có thể tạo giá trị thực tế. Đến ngày 26/10/2026, nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mới giải ngân 21.693,48 tỷ đồng, tương đương 41,18% tổng dự toán 52.680,28 tỷ đồng; khoảng 30.987 tỷ đồng vẫn cần được triển khai. Con số này không chỉ báo hiệu áp lực giải ngân ngân sách vào cuối năm mà còn đặt câu hỏi về khả năng chuẩn bị và thực hiện nhiệm vụ. Ngày 27/10, Bộ Khoa học và Công nghệ họp trực tuyến với các Sở Khoa học và Công nghệ để đánh giá tiến độ, trao đổi kinh nghiệm và tháo gỡ vướng mắc. Tăng tốc là cần thiết, nhưng chạy theo tỷ lệ giải ngân mà xem nhẹ chất lượng đầu ra sẽ làm sai mục tiêu của ngân sách khoa học công nghệ.
Chênh lệch địa phương cho thấy điểm nghẽn nằm ở khâu thực hiện
Ở khối địa phương, 10.789,36 tỷ đồng trong tổng dự toán 28.032,79 tỷ đồng đã được giải ngân, đạt 38,49%; còn 17.243,43 tỷ đồng chưa được sử dụng. Mức thực hiện cũng khác biệt đáng kể giữa các lĩnh vực: khoa học, công nghệ đạt 47,15%, đổi mới sáng tạo đạt 27,54% và chuyển đổi số đạt 30,23%. Trong khi đó, bảy địa phương đã vượt mốc giải ngân 50%, gồm Huế đạt 65,21% và Tuyên Quang đạt 65,17%. Khi các địa phương cùng hoạt động trong một khuôn khổ, sự chênh lệch này khó có thể quy hết cho quy định. Năng lực chuẩn bị nhiệm vụ, phối hợp giữa các đơn vị và mức độ quyết liệt trong tổ chức thực hiện có sức nặng ngày càng lớn. Đây là dấu hiệu cho thấy cần tìm đúng điểm nghẽn ở từng nơi thay vì chỉ thúc giục giải ngân đồng loạt.
Tháo gỡ vướng mắc phải đi cùng phân bổ theo kết quả
Cuộc họp của Bộ và các sở cho thấy cơ quan quản lý đang vừa rà soát khó khăn, vừa trao đổi cách thúc đẩy tiến độ. Bộ đề nghị địa phương nhận diện rõ nguyên nhân khách quan và chủ quan, cập nhật số liệu giải ngân hằng tuần, đồng thời phối hợp với Kho bạc Nhà nước để đối soát dữ liệu. Những việc này cần thiết, nhưng chưa đủ nếu chỉ nhắm đến con số đã chi. Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo yêu cầu ngân sách được sử dụng có trọng tâm, gắn với kết quả và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ. Vì vậy, mỗi khoản chi nên được theo dõi cùng sản phẩm, công nghệ hoặc nền tảng số mà nhiệm vụ cam kết tạo ra. Kết quả giải ngân năm 2026 và sản phẩm đầu ra tương ứng sẽ là căn cứ xem xét bố trí ngân sách những năm tiếp theo cho từng bộ, ngành và địa phương.
Tăng tốc có trách nhiệm, không chạy theo tỷ lệ
Tiến độ giải ngân đã cải thiện so với giữa năm, nhưng phần việc còn lại vẫn lớn khi năm ngân sách bước vào chặng cuối. Cách ứng xử đúng không phải là hạ chuẩn để chi cho nhanh, cũng không phải chấp nhận trì trệ nhân danh thận trọng. Cần tháo gỡ thủ tục cụ thể, làm rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện và ưu tiên những nhiệm vụ có mục tiêu, đầu ra khả thi. Với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc xác định rõ cơ chế và sản phẩm cần đạt càng quan trọng để kinh phí không bị mắc kẹt trong khâu phân công hoặc thiết kế nhiệm vụ. Hơn 30.000 tỷ đồng chưa giải ngân là sức ép, nhưng cũng là phép thử về năng lực biến ngân sách thành giá trị. Đánh giá thành công phải dựa đồng thời vào tiến độ và kết quả, không thể lấy tỷ lệ chi làm thước đo duy nhất.
