Chương trình hỗ trợ khởi nghiệp học sinh, sinh viên: định nghĩa và thông điệp cốt lõi
Chương trình hỗ trợ khởi nghiệp học sinh, sinh viên của Gia Lai là kế hoạch dài hạn nhằm đưa tinh thần doanh nhân và đổi mới sáng tạo giáo dục vào mọi cấp học, từ tiểu học đến đại học, thông qua các hoạt động định hướng, đào tạo kỹ năng, ươm tạo dự án và kết nối doanh nghiệp, nhà đầu tư, giúp ý tưởng của người học có cơ hội trở thành sản phẩm thực tế, gắn với phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Điểm quan trọng không nên bỏ qua: UBND tỉnh Gia Lai đã chính thức ban hành kế hoạch triển khai Chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035”. Đây không chỉ là một văn bản hành chính, mà là tuyên bố đặt thế hệ trẻ vào trung tâm chiến lược phát triển lâu dài. Giai đoạn này bao trùm người học ở các cơ sở giáo dục đại học, nghề nghiệp, phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên. Quan điểm xuyên suốt của chính sách hỗ trợ 2026-2035 là: trường học phải trở thành môi trường nuôi dưỡng văn hóa khởi nghiệp, lan tỏa khát vọng sáng tạo và gắn việc học với giải quyết vấn đề thực tiễn của tỉnh. Khi khởi nghiệp được coi là một phần của trải nghiệm học tập, học sinh, sinh viên có thêm lý do để chủ động học, thử nghiệm và dám chịu trách nhiệm về ý tưởng của mình.
Mục tiêu theo từng giai đoạn: tham vọng nhưng có tính toán
Điểm gây ấn tượng nhất trong chương trình khởi nghiệp sinh viên và học sinh Gia Lai là hệ thống chỉ tiêu rất cụ thể, thể hiện tham vọng có tính toán chứ không phải khẩu hiệu. Giai đoạn 2026-2030, tỉnh đặt mục tiêu 50% học sinh THPT, 25% THCS và khoảng 15% tiểu học được tham gia các hoạt động định hướng khởi nghiệp, từ chương trình giáo dục, hoạt động trải nghiệm, STEM đến nghiên cứu khoa học và phong trào sáng tạo. Không dừng ở “cho biết”, chương trình yêu cầu khoảng 35% học sinh THPT, 15% THCS và 10% tiểu học phải được trang bị kiến thức, kỹ năng và tư duy khởi nghiệp. Mỗi năm, tối thiểu 5% học sinh THPT và 2% học sinh THCS phải tham gia ít nhất một dự án, mô hình hoặc hoạt động khởi nghiệp. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Tỉnh phấn đấu 100% trường THPT tổ chức các hoạt động trải nghiệm, diễn đàn, ngày hội sáng tạo, khởi nghiệp dành cho học sinh.” Với sinh viên, con số cũng cho thấy quyết tâm: đến năm 2030, 100% cơ sở đào tạo ban hành, công khai quy chế hỗ trợ khởi nghiệp; 85% sinh viên được học hoặc tham gia tối thiểu một học phần hay khóa học về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo. Đồng thời, mỗi năm phải có ít nhất 50 sinh viên khởi nghiệp mới/10.000 sinh viên chính quy, khoảng 40% cơ sở đào tạo triển khai chương trình ươm tạo và ít nhất 20% cơ sở có từ 2 dự án sinh viên được ươm tạo. Giai đoạn 2031-2035, mục tiêu tiếp tục được nâng cao: 65% học sinh THPT, 35% THCS và 20% tiểu học được định hướng khởi nghiệp; 95% sinh viên hoàn thành học phần khởi nghiệp hoặc tham gia ít nhất một khóa kỹ năng khởi nghiệp, với tối thiểu 100 sinh viên khởi nghiệp mới/10.000 sinh viên mỗi năm và 60% cơ sở đào tạo duy trì chương trình ươm tạo. Những con số này nếu thực thi nghiêm túc sẽ buộc cả hệ thống giáo dục phải thay đổi cách dạy, cách tổ chức hoạt động cho học sinh, sinh viên.
Đổi mới sáng tạo giáo dục: từ nội dung dạy học đến kết nối hệ sinh thái
Điểm sáng lớn của chính sách hỗ trợ 2026-2035 là coi đổi mới sáng tạo giáo dục như một yêu cầu bắt buộc. Mục tiêu chung được nêu rõ: hình thành và phát triển văn hóa khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục; lan tỏa tinh thần khởi nghiệp, khát vọng sáng tạo trong học sinh, sinh viên; khuyến khích phát triển các sản phẩm, mô hình, giải pháp khởi nghiệp có giá trị thực tiễn, gắn với thế mạnh kinh tế – xã hội của tỉnh. Về nội dung, giáo dục khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo sẽ được lồng ghép trong chương trình chính khóa, nghiên cứu khoa học, giáo dục STEM và các hoạt động trải nghiệm. Việc này có ý nghĩa: thay vì mở thêm lớp dạy lý thuyết khởi nghiệp rời rạc, học sinh tiếp xúc với tư duy kinh doanh, giải quyết vấn đề ngay trong môn học, dự án nhóm hoặc phong trào nghiên cứu. Tỉnh cũng chủ trương phát triển các câu lạc bộ khởi nghiệp trong nhà trường, tạo môi trường để người học nghiên cứu, trao đổi ý tưởng và phát triển sản phẩm sáng tạo. Quan trọng hơn, chương trình không chỉ cải tổ nội dung dạy học mà còn xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp: từng bước tăng kết nối nhà trường với doanh nghiệp, tổ chức khoa học – công nghệ, các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp và nhà đầu tư. Từ góc nhìn người viết, đây là bước chuyển từ giáo dục đóng kín sang giáo dục mở, nơi mỗi dự án học sinh, sinh viên đều có khả năng “ra đời sống” nếu đủ tiềm năng.
Quyền lợi, điều kiện và hình thức hỗ trợ dành cho học sinh, sinh viên khởi nghiệp
Nếu chỉ có mục tiêu mà thiếu cơ chế, chương trình khởi nghiệp sinh viên sẽ khó đi vào thực chất. Kế hoạch của Gia Lai nhìn chung đã nêu khá rõ quyền lợi và điều kiện hỗ trợ khởi nghiệp học sinh. Trước tiên, đến năm 2030, 100% cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ sở đào tạo phải ban hành, công khai quy chế hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp. Đây là khung pháp lý nội bộ buộc nhà trường phải có quy trình xét chọn, đồng hành, ưu tiên nguồn lực cho dự án của người học. Về hình thức hỗ trợ, các dự án có tiềm năng sẽ được ươm tạo, hoàn thiện mô hình kinh doanh, được tư vấn pháp lý, đăng ký sở hữu trí tuệ, phát triển thương hiệu và kết nối thị trường. Tỉnh đặt mục tiêu mỗi năm có khoảng 2 dự án của nhà giáo, học sinh, sinh viên được kết nối với quỹ đầu tư, doanh nghiệp hoặc các nguồn vốn hỗ trợ khởi nghiệp. Điều này tuy chưa phải quy mô lớn, nhưng là tín hiệu cho thấy khâu “tiền” đã bước đầu được tính đến, thay vì chỉ dừng ở cuộc thi ý tưởng. Một quyền lợi quan trọng khác là trải nghiệm thực tế: các sở, ngành, địa phương, cơ sở giáo dục, Tỉnh đoàn và Hiệp hội Doanh nghiệp được giao nhiệm vụ phối hợp tạo điều kiện để học sinh, sinh viên đến doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất kinh doanh, qua đó mở rộng mạng lưới và hiểu thị trường. Các dự án tiềm năng cũng được lựa chọn, bồi dưỡng để tham gia các cuộc thi và chương trình hỗ trợ khởi nghiệp cấp quốc gia, quốc tế. Từ góc độ người học, đây là cơ hội cụ thể để chuyển ý tưởng trên giấy thành sản phẩm được thử nghiệm ngoài lớp học.
Thách thức triển khai và kết luận: cần đi từ phong trào đến thực chất
Chính sách hỗ trợ 2026-2035 của Gia Lai có nhiều điểm tích cực: tầm nhìn dài hạn, chỉ tiêu rõ ràng, nhấn mạnh đổi mới sáng tạo giáo dục và xây dựng hệ sinh thái kết nối nhà trường – doanh nghiệp – nhà đầu tư. Tuy vậy, thách thức nằm ở chỗ: làm sao biến các diễn đàn, ngày hội khởi nghiệp, cuộc thi thành chuỗi hỗ trợ liên tục, chứ không phải hoạt động phong trào theo mùa. Việc nâng cấp cơ sở vật chất như không gian sáng tạo, khu làm việc chung, phòng thí nghiệm, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp, nền tảng số, không gian chế tạo mở và phòng mô phỏng doanh nghiệp số là điều kiện cần. Nhưng điều kiện đủ là năng lực đội ngũ cố vấn, giảng viên, chuyên gia đồng hành và tính minh bạch, hiệu quả trong sử dụng nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước, các chương trình liên quan, nguồn hợp pháp của cơ sở giáo dục và xã hội hóa. Theo kế hoạch, Sở Giáo dục và Đào tạo được giao đóng vai trò “nhạc trưởng”: tham mưu, chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức tuyên truyền, cuộc thi, diễn đàn, ngày hội khởi nghiệp và tăng cường kết nối học sinh, sinh viên với doanh nghiệp, tổ chức khoa học – công nghệ, chuyên gia và nhà đầu tư. Nếu cơ quan này phối hợp tốt với các bên liên quan, chương trình có thể trở thành nền tảng để Gia Lai đào tạo thế hệ trẻ dám nghĩ, dám làm và gắn sự nghiệp cá nhân với sự phát triển của địa phương. Kết lại, đây là thời điểm thích hợp để học sinh, sinh viên ở Gia Lai nhìn khởi nghiệp không phải là “cuộc chơi của người lớn”, mà là lựa chọn nghề nghiệp nghiêm túc ngay từ trên ghế nhà trường. Chính sách đã mở cửa, vấn đề còn lại là từng nhà trường và từng bạn trẻ có bước qua cửa đó hay không.
