Đặc sản vỉa hè bước vào chuỗi giá trị ẩm thực du lịch
Đặc sản đường phố du lịch là những món ăn vỉa hè, quà quê, nông sản dân dã được chuẩn hóa chất lượng, bao bì và câu chuyện văn hóa để không chỉ bán cho người địa phương mà còn trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị ẩm thực gắn với các sản phẩm, dịch vụ du lịch quy mô lớn. Không chỉ là sản vật gắn với đời sống và văn hóa địa phương, nhiều đặc sản của Phú Thọ đang được chuẩn hóa, xây dựng thương hiệu và đưa vào các hoạt động du lịch. Khi những sản vật gắn với đời sống người dân được đưa vào chuỗi giá trị du lịch, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở bản thân món ăn hay nông sản mà còn được cộng thêm giá trị văn hóa và trải nghiệm. Vấn đề không còn là “giữ nguyên bản” hay “thương mại hóa”, mà là ai chủ động định hình chuẩn mực và hưởng lợi từ sự chuyển đổi này.
Từ bánh sắn Đất Tổ đến nông sản trên không trung: thị trường rộng hơn tiểu thương vỉa hè
Câu chuyện của bánh sắn Đất Tổ cho thấy đường đi từ món quà chống đói đến sản phẩm du lịch thương hiệu rõ ràng hơn ta tưởng. Cơ sở sản xuất bánh sắn Chiến Tú tại xã Hiền Lương mỗi tháng cung cấp khoảng 40.000 chiếc bánh ra thị trường, biến món ăn dân dã thành sản phẩm du lịch hấp dẫn. Du khách đi lễ đền Mẫu Âu Cơ, đền Chu Hưng dễ dàng mua những chiếc bánh sắn mang thương hiệu OCOP làm quà, đưa vị quê vượt khỏi phạm vi chợ huyện. Cùng logic đó, chương trình “Con đường nông sản - Hoa quả bốn mùa” trên các đường bay nội địa và quốc tế biến trái cây như vải trứng, mận hậu, nhãn lồng, thanh long Phú Hội, dưa lưới Lâm Đồng thành trải nghiệm ẩm thực trên không. Thông qua việc đưa thanh long Phú Hội, dưa lưới Lâm Đồng hay hạt điều Đồng Nai lên không trung, các sản phẩm địa phương có thêm một kênh tiếp cận người tiêu dùng cao cấp và du khách quốc tế. Đây là lúc quà quê đi thẳng vào phân khúc khách hàng mà trước đây tiểu thương vỉa hè không thể chạm tới.
OCOP: Chuẩn hóa để nghề truyền thống không bị “bóp méo” bởi thị trường
Nhiều người lo chuẩn hóa và xây dựng thương hiệu sẽ làm mất hồn đặc sản. Thực tế, các chương trình như OCOP sản phẩm truyền thống đang làm điều ngược lại: đặt ra chuẩn mực nhưng vẫn giữ bản sắc ngay từ gốc sản xuất. Nhiều cơ sở bánh sắn tại Hiền Lương, Hạ Hòa, Cẩm Khê, Phù Ninh, Đào Xá đã xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm OCOP, tạo việc làm và thu nhập cho lao động địa phương. Bánh tráng siêu mỏng Tân Nhiên là sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia, mỗi tháng xuất khẩu khoảng 9 tấn sang các thị trường từ Hàn Quốc đến Mỹ và Nhật Bản. Nghề làm nhang tại Long Hoa với cơ sở Vạn Linh Hương có 3 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 4 sao, vừa đầu tư máy móc vừa mở rộng quảng bá trên fanpage, TikTok và các kênh số. Có thể thấy, OCOP không dừng ở việc phân hạng sản phẩm mà còn tạo động lực để các chủ thể thay đổi cách sản xuất, chú trọng thương hiệu, thị trường và giá trị sản phẩm. Không những vậy, OCOP đã và đang mở thêm một hướng đi để nghề truyền thống thích ứng với thị trường hiện đại. Nếu không có lớp “lá chắn” này, tiểu thương và làng nghề ẩm thực sẽ rất dễ bị ép giá, bị rơi vào gia công rẻ trong chuỗi giá trị ẩm thực toàn cầu.
Chuỗi giá trị ẩm thực: từ làng nghề đến hàng không, từ đền đài đến sàn số
Khi ẩm thực đi cùng du lịch, câu chuyện không dừng ở vài quầy hàng trước cổng đền hay lối vào làng nghề. Phú Thọ định hướng không chỉ nâng chất lượng sản phẩm mà còn nâng cao mẫu mã, bao bì, khả năng truy xuất nguồn gốc, xây dựng điểm giới thiệu và bán sản phẩm tại các khu, điểm du lịch. Ở tầm quốc gia, sự kết hợp giữa hàng không, du lịch và các nguồn lực địa phương đang là một hướng đi chiến lược trong việc quảng bá hình ảnh, tạo nên chuỗi giá trị bền vững cho nền kinh tế. Trên bầu trời, nông sản được phục vụ với đầy đủ chỉ dẫn địa lý, biến mỗi bữa ăn thành một bài giới thiệu địa phương. Dưới mặt đất, các cơ sở như Vạn Linh Hương đưa sản phẩm lên social, dùng nền tảng số để bắc cầu từ xóm nghề tới khách hàng mới. Chuỗi giá trị ẩm thực chỉ có ý nghĩa khi người làm nghề nắm được nhiều mắt xích nhất có thể, thay vì phụ thuộc vào một khâu bán lẻ nhỏ lẻ.
Giữ hồn quà vỉa hè trong hành trình trở thành thương hiệu quốc tế
Thành công của bánh sắn, bánh tráng, nhang truyền thống hay thanh long, dưa lưới trên chuyến bay cho thấy một điều: đặc sản địa phương hoàn toàn có thể đi xa nếu được chuẩn hóa, kể chuyện và đặt đúng chỗ trong chuỗi giá trị du lịch. Phú Thọ, với nhiều sản vật gắn với điều kiện tự nhiên, đời sống và văn hóa vùng trung du, đang biến “hương vị Đất Tổ” thành tài sản kinh tế. Trên không, hình ảnh nông sản và các chương trình trải nghiệm như mùa sen giúp ẩm thực Việt trở thành kênh quảng bá du lịch hiệu quả. Dưới các làng nghề, OCOP cho thấy đó cũng là cách để những giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và có thêm cơ hội được trao truyền cho các thế hệ mai sau. Câu hỏi còn lại không phải “có nên thương hiệu hóa quà vỉa hè hay không”, mà là mỗi địa phương sẽ chủ động đến mức nào trong việc biến đặc sản của mình thành thương hiệu, thay vì chờ người khác làm hộ.
