Lớp bảo vệ dữ liệu bắt đầu từ phần cứng
Chip bảo mật VGC v1.0 là vi mạch do Viettel và Ban Cơ yếu Chính phủ cùng phát triển, tích hợp thuật toán mật mã Việt Nam để mã hóa, giải mã và bảo vệ dữ liệu quan trọng ngay trên phần cứng. Ngày 3/11, hai đơn vị công bố con chip cùng nền tảng bán dẫn bảo mật đầu tiên do Việt Nam làm chủ thiết kế. Đây là bước đi đáng chú ý vì an ninh thông tin không thể chỉ trông cậy vào phần mềm khi thiết bị xử lý dữ liệu vẫn phụ thuộc vào linh kiện và công nghệ bên ngoài.
Theo Ban Cơ yếu Chính phủ, sử dụng phần cứng nước ngoài có thể làm tăng nguy cơ lộ lọt dữ liệu, đồng thời tạo phụ thuộc về công nghệ và nguồn cung. Với hệ thống chứa thông tin của Đảng, Nhà nước và Quốc phòng, việc đặt thêm một lớp bảo vệ tại nơi trực tiếp xử lý dữ liệu là yêu cầu thực tế, không phải khẩu hiệu công nghệ. Tự thiết kế chip giúp các đơn vị trong nước chủ động hơn trong kiểm tra, điều chỉnh và kiểm soát thành phần mật mã.
USB là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Ứng dụng đầu tiên của VGC v1.0 là USB lưu trữ an toàn dành cho các cơ quan Đảng, Nhà nước và Quốc phòng. Lựa chọn này có ý nghĩa thực dụng: đưa công nghệ mới vào một thiết bị cụ thể, phục vụ nhu cầu bảo vệ thông tin có yêu cầu cao, thay vì dừng lại ở bản thiết kế. Với người dùng thông thường, tác động trước mắt chưa phải một sản phẩm phổ thông, mà là nền tảng có thể mở rộng sang nơi lưu trữ và trao đổi dữ liệu nhạy cảm.
Khả năng ứng dụng tiềm năng còn có thể bao gồm ngân hàng, tài chính, nơi cần bảo vệ hồ sơ, hợp đồng và dữ liệu khách hàng, cũng như các thiết bị kết nối Internet như camera, cảm biến và trạm quan trắc. Tuy nhiên, tiềm năng không đồng nghĩa với triển khai rộng rãi ngay lập tức. Giá trị của USB đầu tiên sẽ được đo bằng mức độ an toàn đã kiểm chứng, khả năng sản xuất ổn định và việc thiết bị thực sự đáp ứng nhu cầu của các đơn vị sử dụng.
Năng lực thiết kế là lợi ích chiến lược
VGC v1.0 được phát triển trong 24 tháng với sự tham gia của hơn 40 kỹ sư và chuyên gia từ hai đơn vị. Chip có kích thước đóng gói 10 x 10 mm, chứa 300 triệu bóng bán dẫn, được chế tạo trên tiến trình CMOS 28 nm; kết quả đo kiểm tại lễ ra mắt cho thấy tốc độ mã hóa, giải mã nhanh gấp khoảng 15 lần giải pháp chỉ dùng phần mềm khi thực hiện cùng tác vụ. Những con số này cho thấy nỗ lực kỹ thuật đáng kể, nhưng thành tựu lớn hơn là năng lực tự thiết kế và tích hợp mật mã vào silicon.
Phó Thủ tướng Phan Văn Giang đánh giá việc làm chủ nền tảng bán dẫn bảo mật là bước tiến quan trọng về công nghệ lõi, góp phần bảo vệ chủ quyền số. Nhận định ấy phản ánh đúng ý nghĩa của dự án: chip bán dẫn ngày càng là tài nguyên chiến lược, còn mật mã là lớp bảo vệ dữ liệu trong cạnh tranh trên không gian mạng và giữa các quốc gia. Giảm lệ thuộc phần cứng nhập khẩu vì thế không chỉ là bài toán nguồn cung, mà còn là khả năng tự kiểm soát công nghệ bảo vệ thông tin.
Bài kiểm tra tiếp theo là sản xuất và mở rộng
Từ một chip đạt kết quả kỹ thuật đến một năng lực công nghiệp bền vững vẫn còn khoảng cách. Hai đơn vị dự kiến đưa VGC v1.0 vào sản xuất hàng loạt để trang bị cho thiết bị bảo mật của Ban Cơ yếu Chính phủ, phát triển nền tảng vi mạch bảo mật đa lõi và đào tạo nhân lực chuyên sâu về thiết kế vi mạch, mật mã, an toàn phần cứng. Đây là những bước cần thiết để công nghệ không bị giới hạn trong một mẫu chip hay một thiết bị thử nghiệm.
Thành công sẽ phụ thuộc vào chất lượng kiểm định, độ an toàn xuyên suốt từ thiết kế đến sản xuất, cũng như khả năng duy trì nguồn cung trong nước. Thị trường trong nước nên là nơi thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm trước khi tính đến mở rộng ra ngoài. VGC v1.0 chưa xóa bỏ sự phụ thuộc vào chuỗi bán dẫn toàn cầu, nhưng đã đặt nền móng cho một phần năng lực bảo mật do Việt Nam kiểm soát. USB lưu trữ an toàn là bước triển khai ban đầu; đích đến đáng kỳ vọng hơn là một hệ sinh thái bán dẫn bảo mật đủ tin cậy để bảo vệ dữ liệu ở quy mô lớn.
